نگاهی حقوقی به یک جنایت جنگی؛ روایتی از حمله به رسانهها و خبرنگاران در تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران
در جریان تجاوزهای نظامی رژیم صهیونیستی و آمریکا به ایران در ژوئن ۲۰۲۵ (خرداد/ تیر ۱۴۰۴) و فوریه ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴ و فروردین ۱۴۰۵) گزارشهای متعددی از حملههای هوایی به تاسیسات رسانهای بهویژه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در تهران و شهادت و جراحت خبرنگاران و اهالی رسانه منتشر شد.
در یکی از موارد برجسته در ۱۶ ژوئن ۲۰۲۵ (۲۶ خرداد ۱۴۰۴)، در جریان پخش زنده اخبار، استودیوی شبکه خبر صداوسیما مورد اصابت قرار گرفت.
تصاویر منتشرشده از این حمله نشان میدهد که مجری در حال پخش زنده مجبور به ترک محل شد و دود و آوار استودیو را پر کرد؛ کمیته حمایت از خبرنگاران (CPJ) گزارش داد که دستکم یک خبرنگار (نیما رجبپور، سردبیر خبر) و یک کارمند رسانهای (معصومه عظیمی) بر اثر جراحتهای ناشی از این حمله جان باختند.
رژیم صهیونیستی با پذیرش مسئولیت این حمله، تلاش کرد با ادعاهای تکراری این حمله را که در تداوم استراتژی دیرینه و گسترده جنگ علیه رسانهها انجام شد، توجیه کند.
در حملههای بعدی در سال ۲۰۲۶ نیز گزارشهایی از آسیب به ساختمانهای صداوسیما و برخی دفاتر رسانههای دیگر ازجمله دفاتر رسانههای خارجی در تهران منتشر شد.
به گزارش تروت اوت، سازمانهایی مانند کمیته حمایت از خبرنگاران و فدراسیون بینالمللی خبرنگاران IFJ از جان باختن چندین خبرنگار و کارمند رسانهای در جریان این حملهها خبر دادند و نگرانی خود را از الگوهای هدفگیری رسانهها ابراز کردند؛ برخی گزارشها به آسیب به چاپخانهها، دفاتر روزنامهها و استودیوهای دیگر نیز اشاره دارند.
در گزارشهای موجود، نقش مستقیم آمریکا در حمله به ساختمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران کمتر برجسته شده و حملهها عمدتا به رژیم صهیونیستی نسبت داده شده است، هرچند برخی مقامهای ایرانی از مشارکت یا حمایت آمریکا سخن گفتهاند.
سازمانهای حقوق بشری و مطبوعاتی بینالمللی این حملهها را محکوم کرده و خواستار تحقیق مستقل شدهاند.
هدف قرار گرفتن رسانهها در مخاصمهها و درگیریهای نظامی، پیامدهای گستردهای فراتر از تلفات جانی دارد؛ قطع پخش زنده، تخریب زیرساختهای رسانهای و ایجاد فضای رعب در میان خبرنگاران، دسترسی مردم به اطلاعات را مختل میکند و میتواند به گسترش اطلاعات نادرست یا کنترل روایتها منجر شود.
حملههای آمریکا و رژیم صهیونیستی به تاسیسات رسانهای و اهالی رسانه ایران در جریان تجاوز به کشورمان، در کنار الگوهای مشابه در دیگر تجاوزهای نظامی مانند تجاوز نظامی به غزه و لبنان، نگرانیهای جهانی درباره ایمنی خبرنگاران را افزایش داده است.
حقوق بشردوستانه بینالمللی (IHL) حمایت ویژهای از خبرنگاران و تاسیسات رسانهای بهعنوان افراد و اشیاء غیرنظامی قائل است.
وضعیت حقوقی خبرنگاران: براساس ماده ۷۹ پروتکل الحاقی اول ۱۹۷۷ به کنوانسیونهای ژنو و قاعده ۳۴ حقوق عرفی ICRC، خبرنگاران غیرنظامی که در ماموریت حرفهای در مناطق مخاصمه فعالیت میکنند، باید بهعنوان غیرنظامی محترم شمرده و حمایت شوند؛ گزارشدهی، بیان نظر یا انتشار اطلاعات، بهتنهایی مصداق مشارکت مستقیم در مخاصمهها نیست و خبرنگار را به هدف مشروع تبدیل نمیکند.
براساس ماده ۸ اساسنامه دیوان بینالمللی کیفری ICC حمله عمدی به غیرنظامیان، از جمله خبرنگاران، ممنوع است و میتواند جنایت جنگی محسوب شود و حتی اگر خبرنگاران در نزدیکی اهداف نظامی باشند، طرفهای مخاصمه موظف به رعایت اصول تمایز، تناسب و احتیاط هستند.
وضعیت تأسیسات رسانهای: تأسیسات رسانهای بهعنوان اشیاء غیرنظامی حمایت میشوند؛ طبق ماده ۵۲ پروتکل الحاقی اول، اشیاء غیرنظامی تنها زمانی هدف مشروع هستند که «ماهیت، مکان، هدف یا استفاده از آنها سهم مؤثری در عملیات نظامی داشته باشد» و تخریب آنها مزیت نظامی قطعی ایجاد کند.
حتی در صورت استفاده نظامی از تاسیسات رسانهای، حمله باید با اصول تناسب یعنی عدم ایجاد خسارت غیرنظامی بیش از حد نسبت به مزیت نظامی مورد انتظار و احتیاط به معنای اتخاذ تمام اقدامهای ممکن برای به حداقل رساندن آسیب به غیرنظامیان سازگار باشد.
حمله رژیم صهیونیستی به صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران در جریان پخش زنده و بدون تخلیه کامل کارکنان، پرسشهای جدی درباره رعایت این اصول ایجاد میکند.
قطع یا اختلال در پخش رسانهای بهعنوان بخشی از عملیات نظامی نیز باید با قواعد مربوط به جنگ اطلاعاتی و ممنوعیت حملات به اشیاء غیرنظامی ارزیابی شود.
مسئولیت و پاسخگویی: در صورت احراز حمله عمدی به خبرنگاران یا تأسیسات رسانهای بدون توجیه نظامی کافی، این عمل میتواند جنایت جنگی تلقی شود؛ شورای امنیت سازمان ملل در قطعنامههای ۱۷۳۸ و ۲۲۲۲ بر ضرورت حمایت از خبرنگاران در مخاصمههای مسلحانه تاکید کرده و خواستار تحقیق و پاسخگویی شده است.
سازمانهایی مانند کمیته بینالمللی خبرنگاران و فدراسیون بینالمللی خبرنگاران نیز خواستار تحقیقات مستقل و بیطرفانه شدهاند.
از منظر حقوق بشری نیز، آزادی بیان و حق دسترسی به اطلاعات تحت میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی حمایت میشود و حملهها به رسانهها میتواند نقض این حقوق باشد.
هدف قرار گرفتن خبرنگاران و تاسیسات رسانهای در جریان تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، از منظر حقوق بشردوستانه بینالمللی مسئلهای جدی است؛ خبرنگاران غیرنظامی و رسانهها تحت حمایت قواعد حقوق بشردوستانه بینالمللی هستند و حمله عمدی به آنها، بالقوه جنایت جنگی است.
گزارشهای موجود نشان میدهد که این حادثهها تلفات جانی و آسیب به زیرساختهای رسانهای به همراه داشته و نگرانیهای بینالمللی را برانگیخته است؛ حمایت از آزادی رسانهها و ایمنی خبرنگاران، حتی در شرایط جنگ، یکی از شاخصهای تمدن و پایبندی به قواعد انسانی است.
- بیشتر بخوانید:
- عراقچی: خبرنگاران در جنگ تحمیلی اخیر روزهای دشوار را به دقت ثبت و به جهانیان اعلام کردند
- سراج: خبرنگاران جهادگران عرصه اطلاعرسانی هستند
انتهای پیام/
