تغییر الگوی بارش در کشور/ افزایش تراز آب سد‌ها به معنای پرآبی نیست

تغییرات اقلیمی و دگرگونی الگوی بارش در سال‌های اخیر، مدیریت منابع آب کشور را با چالش‌های تازه‌ای روبه‌رو کرده است؛ چالش‌هایی که نشان می‌دهد افزایش مقطعی بارندگی یا بالا رفتن تراز آب برخی سدها، لزوماً به معنای بهبود وضعیت آبی کشور نیست. کارشناسان معتقدند آنچه امروز بیش از میزان بارش اهمیت دارد، نحوه توزیع زمانی و مکانی آن است؛ موضوعی که بر تغذیه سفره‌های زیرزمینی، ذخایر سد‌ها و تداوم تنش آبی در بسیاری از مناطق کشور تأثیر مستقیم گذاشته است.

در همین راستا، رئیس مؤسسه تحقیقات آب با تشریح آخرین وضعیت سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، توضیحاتی درباره تغییر رژیم بارش و تداوم خشکسالی در بخش قابل‌توجهی از کشور ارائه کرده است.

رئیس مؤسسه تحقیقات آب در تحلیل سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، توضیح داد: اگر بخواهم از یک روند تاریخی آغاز کنم، باید به فرآیند گرم‌شدن کره زمین اشاره کنم؛ پدیده‌ای که نیمکره شمالی، منطقه غرب آسیا و به تبع آن کشور ما را نیز تحت تأثیر قرار داده است. مطالعات نشان می‌دهد در طول سالیان گذشته، دمای هوا روندی افزایشی داشته که این افزایش، به‌ویژه در سال‌های اخیر، شدت بیشتری یافته است. شاید افزایش دما در نگاه نخست تنها به معنای احساس گرمای بیشتر باشد، اما آثار آن بسیار فراتر از این موضوع است. افزایش دما می‌تواند موجب کاهش یا افزایش بارش شود و حتی ممکن است میزان بارش سالانه تغییر محسوسی نداشته باشد، اما آنچه اهمیت دارد، تغییر در شدت، زمان، مکان و مدت بارش‌ها است که طی چند ماه مشخص می‌شود.

کاویان‌پور با ذکر مثالی ادامه داد: برای مثال، در گذشته بارش‌های پاییزی به‌صورت پیوسته از ابتدای فصل تا انتهای آن ادامه داشت و همین موضوع فرصت نفوذ آب به سفره‌های زیرزمینی را فراهم می‌کرد، اما امروز ممکن است همان میزان بارش تنها در طول دو روز رخ دهد. بنابراین، صرف اعلام میزان بارش، تصویر دقیقی از وضعیت منابع آبی کشور ارائه نمی‌کند. واقعیت این است که الگوی بارش تغییر کرده است. امروز با بارش‌های کوتاه‌مدت، شدید و متمرکز مواجه هستیم؛ به‌گونه‌ای که ممکن است بخش عمده بارندگی سال تنها در یکی دو ماه رخ دهد. یکی از نکاتی که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد این است که افت منابع آب زیرزمینی فقط ناشی از برداشت از چاه‌ها نیست، بلکه تغییر رژیم بارش نیز فرصت نفوذ آب به سفره‌های زیرزمینی را کاهش داده است؛ زیرا رواناب‌های سریع و شدید، امکان تغذیه آبخوان‌ها را از بین می‌برند. 

۳۰ درصد سد‌های کشور، ۲۵ درصد کسری آب دارند 

وی اذعان کرد: بنابراین، ممکن است از نظر آماری بگوییم میزان بارش سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ نرمال بوده است، اما پراکندگی زمانی و مکانی آن تغییر کرده باشد؛ بارش‌ها در زمانی رخ دهند که به آن نیاز نداریم یا در مناطقی اتفاق بیفتند که امکان ذخیره‌سازی آنها وجود ندارد. همچنین بارش‌هایی که پیش‌تر در پاییز رخ می‌داد، ممکن است به زمستان منتقل شوند یا بارش‌های بهاره به زمستان متصل شوند و در مجموع، دوره بارندگی کوتاه‌تر شود. امسال نیز شاهد چنین شرایطی بودیم و بخش عمده بارش‌ها در بازه زمانی کوتاهی اتفاق افتاد. اگر وضعیت مخازن سد‌ها را بررسی کنیم، اکنون به‌طور متوسط حدود ۵۸ درصد ظرفیت آنها پر است، اما حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد سد‌های کشور بیش از ۲۵ درصد کسری نسبت به شرایط معمول دارند.

خشکسالی و تنش‌آبی در بسیاری از مناطق کشور

رئیس مؤسسه تحقیقات آب با تاکید بر اهمیت توجه به پراکندگی جغرافیایی بارش‌ها، اظهار کرد: اگر به نقشه بارش نگاه کنیم، می‌بینیم مناطقی که بخش عمده جمعیت، صنعت و امنیت غذایی کشور را در خود جای داده‌اند؛ از گیلان و مازندران گرفته تا البرز، تهران، سمنان، اصفهان و بخش‌هایی از مرکز کشور، همگی با خشکسالی مواجه هستند. نباید فراموش کنیم که سال گذشته نیز میزان بارش کشور بیش از ۴۰ درصد کمتر از شرایط نرمال بود. بنابراین، بسیاری از مناطق کشور اکنون چندین سال متوالی خشکسالی و تنش‌آبی را تجربه کرده‌اند.

کاویان‌پور با اشاره به تصاویر منتشر شده از سد‌های پر آب کشور و خوش‌بینی‌ها درباره شرایط مطلوب آبی، گفت: یکی از سیاست‌های وزارت نیرو، به‌ویژه پس از حملات دشمن به تأسیسات انرژی کشور، استفاده حداکثری از ظرفیت نیروگاه‌های برق‌آبی برای حفظ پایداری شبکه برق بوده است. بنابراین، افزایش تراز آب در برخی مخازن الزاماً به معنای بهبود وضعیت منابع آبی نیست، بلکه می‌تواند بخشی از مدیریت فنی مخازن برای تولید برق و تأمین نیاز‌های ماه‌های آینده باشد؛ ماه‌هایی که همچنان احتمال تداوم محدودیت‌های بارشی در آنها وجود دارد.

انتهای پیام/