کارگردان فیلم سینمایی «سفر به لیمونیا»: کودک امروز با معیارهای نسلهای قبل قانع نمیشود/ سینما فقط خنده نیست
کمال مقدم کارگردان فیلم سینمایی «سفر به لیمونیا» در گفتوگو با میزان، مهمترین مسئله در سینمای کودک را تغییر نسل مخاطب دانست و گفت: «سفر به لیمونیا» از ابتدا برای گروه سنی کودک طراحی شده بود و بهطور مشخص بچههای حدود ۹ تا ۱۲ سال، مخاطب اصلی فیلم هستند. البته در جشنواره کودک و نوجوان، نوجوانان تا حدود ۱۵ سال هم فیلم را دیدند و بازخوردهای خوبی داشتند.
مقدم ادامه داد: در زمان نمایش فیلم در جشنواره، با تعدادی از بچهها صحبت کردم و بسیاری از آنها از فیلم استقبال کردند. البته طبیعی است که هر فیلمی با سلیقههای مختلف روبهرو شود و ممکن است حتی در میان همین گروه سنی هم بعضیها فیلم را دوست نداشته باشند.
وی تأکید کرد: بچههای امروز انیمیشنها و سریالهایی را میبینند که برای گروه سنی بالاتر ساخته شدهاند، چون هیجان بیشتری دارد و چیزهایی را نشان میدهد که هنوز تجربه نکردهاند، برایشان جذاب به نظر میرسد. بههمین دلیل، اگر سینمای کودک خودش را با این تغییرات هماهنگ نکند، مخاطب از آن فاصله میگیرد.
سینمای کودک؛ کمتولید و کمدیدهشده
این کارگردان با اشاره به وضعیت سینمای کودک در ایران گفت: یکی از مشکلات اصلی این است که فیلمهای کودک بسیار کم ساخته میشود. وقتی تولید در این حوزه کم باشد، بچهها خیلی زود به سمت تماشای آثار بزرگسال یا آثاری میروند که متناسب با سنشان نیست. وقتی تولید آثار کودک کاهش پیدا میکند و اطلاعرسانی درباره این آثار هم کم است، طبیعی است که مخاطبان کمکم از فضای سینمای کودک فاصله بگیرند.
مقدم افزود: در حالی که اگر تولید در این حوزه افزایش پیدا کند، سینما میتواند نقش مهمی در آموزش غیرمستقیم و شکلگیری ارزشهای فرهنگی در میان کودکان و نوجوانان ایفا کند.
«سفر به لیمونیا» برای کودک ساخته شد، نه درباره کودک
وی درباره زبان و بیان فیلم توضیح داد: در سینمای کودک نباید پیامها بیش از حد پیچیده یا پنهان باشند، چون ممکن است کودک نتواند مفهوم اصلی را دریافت کند. به همین دلیل در این فیلم تلاش کردم پیامها به شکل مستقیمتر و سادهتر بیان شوند.
مقدم ادامه داد: در سینما دو نوع فیلم درباره کودک داریم؛ یکی فیلمی که «درباره کودک» است و دیگری فیلمی که «برای کودک» ساخته میشود.
«سفر به لیمونیا» از ابتدا برای کودک ساخته شد، بنابراین لازم بود زبان و بیان آن هم متناسب با فهم و دنیای بچهها باشد.
پیامهای اصلی فیلم؛ دوستی، همدلی، احترام و بخشش
این کارگردان درباره پیامهای محوری فیلم گفت: در «سفر به لیمونیا» سعی کردم مفاهیمی مانند دوستی، همدلی، احترام به دیگران و پرهیز از تقلب را مطرح کنم. حتی در بخشی از داستان تأکید میشود که ارزش واقعی آدمها به ظاهر و لباسشان نیست.
وی افزود: یکی از پیامهای مهم فیلم هم موضوع بخشش است؛ جایی که شخصیت اصلی در اوج خشم، دیگری را میبخشد و همین رفتار مسیر داستان را تغییر میدهد.
مقدم در پاسخ به این پرسش که کشمکش محوری فیلم چیست، گفت: مهمترین کشمکش، بخشش است. بخشش میتواند بسیاری از ویژگیهای مثبت را در انسان تقویت کند. وقتی کسی میبخشد، مهربانتر میشود و نگاه گستردهتری به زندگی پیدا میکند. روح بزرگ از دل بخشیدن به وجود میآید. اگر بچهها از کودکی یاد بگیرند که در موقعیتهای مختلف یکدیگر را ببخشند، به مرور انسانهای بزرگتری میشوند.
واکنش بچهها به رقابت دخترها و پسرها
کارگردان «سفر به لیمونیا» درباره واکنش کودکان به شخصیتها و موقعیتهای فیلم گفت: در زمان نمایش فیلم در سالن سینما متوجه شدم که بچهها با فضای رقابتی میان دخترها و پسرها خیلی ارتباط برقرار میکنند.
وی توضیح داد: در یکی از صحنههای فیلم که مسابقه طنابکشی برگزار میشود و دخترها برنده میشوند، واکنش بچهها در سالن خیلی جالب بود. حتی دیدم یک پسر بچه بعد از برد دخترها با ناراحتی واکنش نشان داد. این نشان میدهد که بچهها کاملاً با فضای داستان درگیر میشوند.
سینما فقط خنده نیست
مقدم در ادامه با انتقاد از برخی تولیدات سینمایی گفت: اگر قرار باشد در فیلمها فقط بخندیم و هیچ نکته یا پیامی دریافت نکنیم، تفاوت سینما با یک شهربازی چیست؟ در شهربازی هم مردم میروند تا فقط هیجان داشته باشند و بخندند. سینما باید علاوه بر سرگرمی، چیزی هم به مخاطب اضافه کند؛ یک فکر، یک تجربه یا یک نکته آموزشی. اگر قرار باشد فیلمها تنها به خندههای لحظهای محدود شوند، کارکرد فرهنگی سینما از بین میرود.
حمایت مالی، شرط جذابتر شدن سینمای کودک
این کارگردان همچنین با اشاره به کمبود آثار مناسب برای کودکان و نوجوانان گفت: در سالهای اخیر فیلمهای اندکی برای این گروه سنی ساخته شده است و به همین دلیل بسیاری از خانوادهها، کمتر با آثاری روبهرو میشوند که بتوانند با فرزندانشان در سینما تماشا کنند. اگر از این نوع فیلمها حمایت مالی بیشتری شود، قطعاً جذابیت آنها هم بیشتر خواهد شد. وقتی بودجه مناسب وجود داشته باشد، تهیهکننده و کارگردان میتوانند از بازیگران محبوب استفاده کنند و کیفیت تولید را بالا ببرند، در نتیجه مخاطبان نوجوان نیز ارتباط بیشتری با این آثار برقرار میکنند.
خاطرهسازی برای نسل تازه
مقدم در ادامه با اشاره به خاطرات نسلهای گذشته از سینمای کودک گفت: نسل ما با آثاری مثل «کلاه قرمزی»، «گلنار» یا «شهر موشها» بزرگ شد و این آثار هنوز هم در ذهن ما ماندهاند، چون درباره دوستی و کمک کردن به یکدیگر صحبت میکردند.
وی تأکید کرد: اگر امروز هم فیلمهای بیشتری در این حوزه ساخته شود، میتواند به شکلگیری خاطرات مشترک و ارزشهای مثبت در میان کودکان کمک کند.
استفاده از نویسنده جوان در فیلمنامه
مقدم درباره مشارکت نوجوانان در نگارش فیلمنامه نیز توضیح داد: من عمداً از یک نویسنده جوان در این مسیر استفاده میکنم. محمدرضا شیرخانلو که حدود ۲۰ سال سن دارد، در نوشتن فیلمنامه با ما همکاری کرد. دلیلش هم این است که او هنوز به فضای ذهنی نوجوانان نزدیک است و روحیات آنها را بهتر میشناسد.
وی افزود: نوجوانها هنوز درگیر دغدغههای پیچیده زندگی بزرگسالان نشدهاند و همین باعث میشود نگاهشان به دنیا سادهتر و نزدیکتر به دنیای بچهها باشد. به همین دلیل طرح اولیه را میدهم و آنها مینویسند و بعد در مراحل مختلف فیلمنامه، حتی تا زمان فیلمبرداری، اصلاحات لازم انجام میشود.
نزدیک شدن به دنیای بچهها
این کارگردان درباره تأثیر کار در حوزه کودک بر خودش گفت: وقتی با بچهها کار میکنم، حال و هوای خودم هم به آنها نزدیک میشود. شاید به همین دلیل است که چندان از بزرگ شدن خوشم نمیآید، چون دنیای کودکی شیرینی خاصی دارد.
وی ادامه داد: برای کار در سینمای کودک باید بتوانی خودت را به دنیای بچهها نزدیک کنی. من حتی در زمان فیلمبرداری یا در کلاسهایی که با بچهها کار میکنم، سعی میکنم مانند آنها رفتار کنم تا ارتباط بهتری شکل گیرد. این ارتباط در نهایت روی کیفیت کار هم تأثیر میگذارد.
شادیِ دیدن بچهها روی پرده
مقدم گفت: یکی از شیرینترین لحظات برایم زمانی است که بچههایی را که با آنها کار کردهام، روی پرده سینما میبینم. وقتی بعد از نمایش فیلم پیش من میآیند و از تجربهشان صحبت میکنند، احساس میکنم اتفاق مهمی برای آینده آنها رقم خورده است.
وی افزود: شاید سالها بعد این بچهها بازیگر، نویسنده یا فیلمبردار شوند و در سینمای ایران فعالیت کنند. همین تصور برایم ارزشمند است.
تغییر سلیقه نسلها و رفتن به سمت فانتزی
مقدم در پایان با اشاره به تغییر سلیقه نسلهای مختلف کودکان گفت: بچهها در هر دههای تغییر میکنند و فیلمساز هم باید این تغییرات را دنبال کند. چیزی که برای کودکان چند دهه پیش جذاب بوده، لزوماً برای بچههای امروز جذاب نیست. به همین دلیل در کارهای جدیدم سعی کردهام به سمت فضاهای متفاوتتر بروم. برای مثال در یکی از فیلمها از شخصیتهای فانتزی مانند یک غول استفاده کردهایم.
انتهای پیام/
