صفرکردن صادرات نفت ایران؛ آرزویی که هرگز برآورده نشد

به گزارش شانا، پس از امضای تفاهم‌نامه میان رؤسای جمهوری ایران و آمریکا، وقتی جی‌دی ونس در قامت معاون رئیس‌جمهوری ترامپ در نشستی خبری درباره بند دهم این تفاهم‌نامه، مبنی بر آزادی صادرات نفت خام ایران و امتیازدهی به‌واسطه آن، مورد سؤال قرار گرفت، ناگزیر به این اعتراف شد: صادقانه بگویم، ما این را امتیاز مهمی به ایرانی‌ها تلقی نکردیم. خود ایرانی‌ها هم آن را یک امتیاز نمی‌دانستند، زیرا آنچه مانع فروش نفت آنها شده بود، تحریم‌ها نبود. آنها همچنان مقادیر زیادی نفت می‌فروختند و حتی مجبور به ارائه تخفیف هم نبودند، زیرا تحریم‌ها در آن مقطع اساساً کارایی خود را از دست داده بودند.

این نخستین اظهارنظر یکی از مقام‌های ارشد آمریکا درباره شکست نبرد نفتی یک‌طرفه با ایران است. گفته‌های این مقام ارشد دولت ترامپ در حالی مطرح می‌شود که رئیس‌جمهوری آمریکا از سال ۲۰۱۸، پس از ورود به کاخ سفید و پاره‌کردن توافق برجام، اعلام کرد که هدف واشنگتن کاهش درآمد‌های نفتی ایران و به‌صفررساندن صادرات نفت خام ایران است. ترامپ در سال ۲۰۲۵ نیز پس از بازگشت دوباره به ریاست‌جمهوری، ضمن احیای فشار حداکثری علیه ایران، شدیدترین تحریم‌ها را علیه صنعت نفت، به‌ویژه در بخش صادرات نفت ایران، اعمال کرد؛ وضعیتی که نگاه غالب در آن، استفاده از ابزار سیاسی نفت برای تحت فشار قرار دادن ایران بود. این رویکرد بر این مبنا استوار بود که صادرات نفت خام و میعانات گازی، به‌عنوان موتور محرک اقتصاد ایران، نقش حیاتی در تأمین درآمد‌های ارزی و تنظیم بودجه کشور ایفا می‌کند و سهم قابل توجهی از درآمد‌های دولت را تشکیل می‌دهد.

حالا با گذشت سال‌ها از این هدف‌گذاری، عقب‌نشینی مقامات کاخ سفید با اعلام صریح پیام ناکارآمدی تحریم‌ها در به‌صفررساندن صادرات نفت ایران همراه شده است تا آرزوی ترامپ در این زمینه دست‌نیافتنی اعلام شود.

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، همان ایام در واکنش به فرمان فشار حداکثری دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، با هدف به‌صفررساندن صادرات نفت ایران، با قاطعیت اعلام کرد که سیاست فشار حداکثری آمریکا بر صادرات نفت ایران شکست‌خورده است و تأکید کرد که به‌صفررساندن صادرات نفت جمهوری اسلامی ایران آرزویی است که هرگز به آن دست نخواهند یافت.

وزیر نفت کشورمان درباره سیاست فشار حداکثری، یا استفاده از این قبیل ادبیات که می‌خواهیم صادرات نفت ایران را به صفر برسانیم، گفته بود که این سیاستی شکست‌خورده است؛ سیاستی که پیش‌تر آزمایش شده بود و نتیجه‌ای نگرفتند. دوباره هم آزمایش کنند، نتیجه‌ای نخواهند گرفت و شکست می‌خورند. متناسب با شرایطی که پیش روی ماست، حتماً کارکنان متخصص صنعت نفت در حوزه‌های مختلف، اعم از تولید تا کارشناسانی که در حوزه صادرات فعالیت می‌کنند، تدابیر ویژه و مناسبی را اتخاذ می‌کنند؛ هرچه محدودیت ما بیشتر شود، تدابیر اتخاذشده نیز پیچیده‌تر خواهد بود.

رویکرد نتیجه‌بخش دولت چهاردهم

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، در سال ۱۴۰۳ و پس از در اختیار گرفتن سکان وزارت، در برنامه خود و در میان فهرست ابرچالش‌های صنعت نفت، با اشاره به محدودیت‌های بین‌المللی و تشدید آن، مقابله با ضربه‌پذیری درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز از طریق انتخاب مشتریان راهبردی، ایجاد تنوع در روش‌های فروش و مشارکت‌دادن بخش خصوصی در فروش را خاطرنشان کرده بود.

با تکیه بر همین اصول، در برنامه پاک‌نژاد، بر فهرست تکالیف شرکت ملی نفت ایران و ضرورت افزایش صادرات نفت در قالب افزایش همکاری با کشور‌های هدف، ازجمله کشور‌های همسایه تأکید شد. بر این اساس، شرکت ملی نفت ایران مأموریت یافت در کنار گسترش دیپلماسی و افزایش همکاری با کشور‌های هدف یادشده و جذب سرمایه برای توسعه میدان‌های نفتی و گازی کشور، موضوع افزایش صادرات نفت و فرآورده را نیز پیگیری کند. در این زمینه، ادامه و توسعه همکاری با مشتریان سنتی و کنونی نفت و فرآورده ایران و اقدام‌هایی همچون مذاکره با کشور‌های دارای پالایشگاه، ارائه بسته‌های متنوع به آنها، بازپرداخت هزینه‌های صورت‌گرفته در توسعه میدان‌ها به‌صورت محصول، و استفاده از ظرفیت شرکت‌های خصوصی و سایر نهاد‌های دولتی به‌منظور افزایش صادرات در دستور کار قرار گرفت.

بدین ترتیب، وزارت نفت دولت چهاردهم بنا را بر این گذاشت تا از ظرفیت حداکثری استفاده کند و عزم خود را جزم کرد که با رفع چالش‌ها و تدوین برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت، برای افزایش تولید نفت خام کشور اقدام شود. همین رویکرد باعث شد که در دی ۱۴۰۳، رکورد بیش از ۱۰ سال گذشته در صادرات نفت شکسته شود و این روند پس از آن نیز تداوم یابد؛ موضوعی که گزارش‌های بین‌المللی سندی بر واقعیت آن است و مقام‌های دولت آمریکا بسیار دیر حاضر به پذیرش آن شده‌اند.

آمارها، مستند تداوم صادرات نفت خام ایران

براساس گزارش بولتن سالانه آماری اوپک، صنایع نفت و گاز ایران در سال ۲۰۲۵، با وجود نوسان‌های بازار جهانی انرژی و افت قیمت نفت، روند روبه‌رشد تولید و صادرات را حفظ کرده‌اند و این موضوع نقشی مهم در تثبیت جایگاه این کشور در بازار‌های جهانی انرژی و حفظ درآمد‌های ارزی داشته است.

این گزارش اشاره دارد: مجموع صادرات نفت خام و فرآورده‌های نفتی ایران در سال ۲۰۲۵ به روزانه ۲ میلیون و ۸۳ هزار بشکه رسید که در مقایسه با رقم روزانه یک‌میلیون و ۹۷۷ هزار بشکه در سال ۲۰۲۴، افزایش ۱۰۶ هزار بشکه‌ای را نشان می‌دهد.

در بخش نفت خام نیز صادرات ایران روندی افزایشی داشته است. میانگین صادرات نفت خام کشور از روزانه یک‌میلیون و ۵۶۶ هزار بشکه در سال ۲۰۲۴ به روزانه یک‌میلیون و ۶۶۶ هزار بشکه در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت که نشان‌دهنده رشد روزانه ۱۰۰ هزار بشکه‌ای صادرات نفت خام است. این عملکرد در شرایطی به ثبت رسیده که بازار جهانی نفت با رقابت فشرده میان تولیدکنندگان و نوسان‌های قیمتی روبه‌رو بوده است.

بررسی آمار‌های اوپک حاکی از آن است که ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۵ میلیارد و ۳۳۵ میلیون دلار درآمد نفتی کسب کرده است؛ رقمی که اهمیت تداوم تولید و صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی را در اقتصاد کشور بیش از پیش نمایان می‌کند.

تداوم صادرات نفت خام و وصول درآمد‌های نفتی کشور، با وجود پشت‌سرگذاشتن دو جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه، مستندی بر محال‌بودن آرزوی نفتی ترامپ بود و فروش نفت تاکنون با اتخاذ راهکار‌های مؤثر در مسیر خنثی‌سازی تحریم‌ها رقم خورده است.

براساس گزارش دبیرخانه سازمان کشور‌های صادرکننده نفت (اوپک)، در بررسی تولید نفت ۱۲ کشور عضو این سازمان براساس تازه‌ترین گزارش (مه ۲۰۲۶)، در ماه آوریل ۲۰۲۶ (فروردین ـ اردیبهشت)، عربستان با تولید روزانه ۶ میلیون و ۷۶۸ هزار بشکه و ایران با تولید روزانه ۲ میلیون و ۸۵۴ هزار بشکه، به‌ترتیب جایگاه‌های نخست و دوم تولیدکنندگان اوپک را به خود اختصاص دادند.

جنگ هم صادرات را تعطیل نکرد

سخنان وزیر نفت در نشست‌های مختلف نیز بر تداوم صادرات نفت خام ایران در دوران جنگ تحمیلی سوم ناظر بود؛ به‌گونه‌ای که در طول ۴۰ روز جنگ، تولید کاهش نداشت و فرایند صادرات نیز به نحو مطلوب و مناسب انجام شد.

مطابق بند ۱۰ متن یادداشت تفاهم‌نامه ایران و آمریکا، ایالات‌متحده آمریکا متعهد می‌شود بلافاصله بعد از امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان خاتمه تحریم‌ها، وزارت خزانه‌داری معافیت‌هایی را برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها، و تمامی خدمات مرتبط شامل تراکنش‌های بانکی، بیمه‌ها، حمل‌ونقل و... صادر کند.

پس از امضای تفاهم‌نامه ایران و آمریکا، روند آزادانه صادرات نفت خام ایران آغاز شده و در همین زمینه روزنامه وال‌استریت ژورنال به نقل از کارشناسان نوشت: اجازه فروش آزادانه نفت ایران در بازار جهانی می‌تواند درآمدی بیش از ۶۰ میلیارد دلار در سال برای این کشور ایجاد کند.

ترامپ پس از آرزوی صفرشدن صادرات نفت خام ایران، آرزوی دراختیارگرفتن چاه‌های نفت ایران را هم در سر داشت. بااین‌حال به نقطه‌ای رسید که در اظهارنظری گفت: اگر با ایران توافق نمی‌کردیم، ذخایر نفتمان ۴ هفته دیگر تمام می‌شد.

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران در زمستان ۲۴ بهمن ۱۴۰۳ در واکنش به برخی اظهارنظر‌های مغرضانه مسئولان آمریکایی که در آن زمان به‌تازگی به کاخ سفید بازگشته بودند، گفت: این روزها، صحبت‌هایی ازسوی هیئت حاکمه آمریکا می‌شنویم که می‌خواهم فقط در یک جمله جواب ایشان را بدهم: مردم ایران بدانند ما اجازه نمی‌دهیم این خیال خام و آرزوی شوم یعنی به‌صفررساندن نفت صادراتی ایران محقق شود. صفرکردن صادرات نفت ایران؛ آرزویی که هرگز برآورده نشد

صفرکردن صادرات نفت ایران؛ آرزویی که هرگز برآورده نشد

اعتراف به بی‌اثربودن تحریم‌های نفتی ایران در حالی بعد از امضای تفاهم‌نامه خاتمه جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران ازسوی مقام‌های آمریکایی مطرح شد که محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، پیش‌تر در واکنش به فرمان فشار حداکثری دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، با هدف به‌صفررساندن صادرات نفت ایران، با قاطعیت اعلام کرد که سیاست فشار حداکثری آمریکا بر صادرات نفت ایران شکست‌خورده است و به‌صفررساندن صادرات نفت جمهوری اسلامی ایران آرزویی است که هرگز به آن دست نخواهند یافت.

پس از امضای تفاهم‌نامه میان رؤسای جمهوری ایران و آمریکا، وقتی جی‌دی ونس در قامت معاون رئیس‌جمهوری ترامپ در نشستی خبری درباره بند دهم این تفاهم‌نامه، مبنی بر آزادی صادرات نفت خام ایران و امتیازدهی به‌واسطه آن، مورد سؤال قرار گرفت، ناگزیر به این اعتراف شد: صادقانه بگویم، ما این را امتیاز مهمی به ایرانی‌ها تلقی نکردیم. خود ایرانی‌ها هم آن را یک امتیاز نمی‌دانستند، زیرا آنچه مانع فروش نفت آنها شده بود، تحریم‌ها نبود. آنها همچنان مقادیر زیادی نفت می‌فروختند و حتی مجبور به ارائه تخفیف هم نبودند، زیرا تحریم‌ها در آن مقطع اساساً کارایی خود را از دست داده بودند.

این نخستین اظهارنظر یکی از مقام‌های ارشد آمریکا درباره شکست نبرد نفتی یک‌طرفه با ایران است. گفته‌های این مقام ارشد دولت ترامپ در حالی مطرح می‌شود که رئیس‌جمهوری آمریکا از سال ۲۰۱۸، پس از ورود به کاخ سفید و پاره‌کردن توافق برجام، اعلام کرد که هدف واشنگتن کاهش درآمد‌های نفتی ایران و به‌صفررساندن صادرات نفت خام ایران است. ترامپ در سال ۲۰۲۵ نیز پس از بازگشت دوباره به ریاست‌جمهوری، ضمن احیای فشار حداکثری علیه ایران، شدیدترین تحریم‌ها را علیه صنعت نفت، به‌ویژه در بخش صادرات نفت ایران، اعمال کرد؛ وضعیتی که نگاه غالب در آن، استفاده از ابزار سیاسی نفت برای تحت فشار قرار دادن ایران بود. این رویکرد بر این مبنا استوار بود که صادرات نفت خام و میعانات گازی، به‌عنوان موتور محرک اقتصاد ایران، نقش حیاتی در تأمین درآمد‌های ارزی و تنظیم بودجه کشور ایفا می‌کند و سهم قابل توجهی از درآمد‌های دولت را تشکیل می‌دهد.

حالا با گذشت سال‌ها از این هدف‌گذاری، عقب‌نشینی مقامات کاخ سفید با اعلام صریح پیام ناکارآمدی تحریم‌ها در به‌صفررساندن صادرات نفت ایران همراه شده است تا آرزوی ترامپ در این زمینه دست‌نیافتنی اعلام شود.

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، همان ایام در واکنش به فرمان فشار حداکثری دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، با هدف به‌صفررساندن صادرات نفت ایران، با قاطعیت اعلام کرد که سیاست فشار حداکثری آمریکا بر صادرات نفت ایران شکست‌خورده است و تأکید کرد که به‌صفررساندن صادرات نفت جمهوری اسلامی ایران آرزویی است که هرگز به آن دست نخواهند یافت.

وزیر نفت کشورمان درباره سیاست فشار حداکثری، یا استفاده از این قبیل ادبیات که می‌خواهیم صادرات نفت ایران را به صفر برسانیم، گفته بود که این سیاستی شکست‌خورده است؛ سیاستی که پیش‌تر آزمایش شده بود و نتیجه‌ای نگرفتند. دوباره هم آزمایش کنند، نتیجه‌ای نخواهند گرفت و شکست می‌خورند. متناسب با شرایطی که پیش روی ماست، حتماً کارکنان متخصص صنعت نفت در حوزه‌های مختلف، اعم از تولید تا کارشناسانی که در حوزه صادرات فعالیت می‌کنند، تدابیر ویژه و مناسبی را اتخاذ می‌کنند؛ هرچه محدودیت ما بیشتر شود، تدابیر اتخاذشده نیز پیچیده‌تر خواهد بود.

رویکرد نتیجه‌بخش دولت چهاردهم

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت، در سال ۱۴۰۳ و پس از دراختیارگرفتن سکان وزارت، در برنامه خود و در میان فهرست ابرچالش‌های صنعت نفت، با اشاره به محدودیت‌های بین‌المللی و تشدید آن، مقابله با ضربه‌پذیری درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز از طریق انتخاب مشتریان راهبردی، ایجاد تنوع در روش‌های فروش و مشارکت‌دادن بخش خصوصی در فروش را خاطرنشان کرده بود.

با تکیه بر همین اصول، در برنامه پاک‌نژاد، بر فهرست تکالیف شرکت ملی نفت ایران و ضرورت افزایش صادرات نفت در قالب افزایش همکاری با کشور‌های هدف، ازجمله کشور‌های همسایه تأکید شد. بر این اساس، شرکت ملی نفت ایران مأموریت یافت در کنار گسترش دیپلماسی و افزایش همکاری با کشور‌های هدف یادشده و جذب سرمایه برای توسعه میدان‌های نفتی و گازی کشور، موضوع افزایش صادرات نفت و فرآورده را نیز پیگیری کند. در این زمینه، ادامه و توسعه همکاری با مشتریان سنتی و کنونی نفت و فرآورده ایران و اقدام‌هایی همچون مذاکره با کشور‌های دارای پالایشگاه، ارائه بسته‌های متنوع به آنها، بازپرداخت هزینه‌های صورت‌گرفته در توسعه میدان‌ها به‌صورت محصول، و استفاده از ظرفیت شرکت‌های خصوصی و سایر نهاد‌های دولتی به‌منظور افزایش صادرات در دستور کار قرار گرفت.

بدین ترتیب، وزارت نفت دولت چهاردهم بنا را بر این گذاشت تا از ظرفیت حداکثری استفاده کند و عزم خود را جزم کرد که با رفع چالش‌ها و تدوین برنامه‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت، برای افزایش تولید نفت خام کشور اقدام شود. همین رویکرد باعث شد که در دی ۱۴۰۳، رکورد بیش از ۱۰ سال گذشته در صادرات نفت شکسته شود و این روند پس از آن نیز تداوم یابد؛ موضوعی که گزارش‌های بین‌المللی سندی بر واقعیت آن است و مقام‌های دولت آمریکا بسیار دیر حاضر به پذیرش آن شده‌اند.

آمارها، مستند تداوم صادرات نفت خام ایران

براساس گزارش بولتن سالانه آماری اوپک، صنایع نفت و گاز ایران در سال ۲۰۲۵، با وجود نوسان‌های بازار جهانی انرژی و افت قیمت نفت، روند روبه‌رشد تولید و صادرات را حفظ کرده‌اند و این موضوع نقشی مهم در تثبیت جایگاه این کشور در بازار‌های جهانی انرژی و حفظ درآمد‌های ارزی داشته است.

این گزارش اشاره دارد: مجموع صادرات نفت خام و فرآورده‌های نفتی ایران در سال ۲۰۲۵ به روزانه ۲ میلیون و ۸۳ هزار بشکه رسید که در مقایسه با رقم روزانه یک‌میلیون و ۹۷۷ هزار بشکه در سال ۲۰۲۴، افزایش ۱۰۶ هزار بشکه‌ای را نشان می‌دهد.

در بخش نفت خام نیز صادرات ایران روندی افزایشی داشته است. میانگین صادرات نفت خام کشور از روزانه یک‌میلیون و ۵۶۶ هزار بشکه در سال ۲۰۲۴ به روزانه یک‌میلیون و ۶۶۶ هزار بشکه در سال ۲۰۲۵ افزایش یافت که نشان‌دهنده رشد روزانه ۱۰۰ هزار بشکه‌ای صادرات نفت خام است. این عملکرد در شرایطی به ثبت رسیده که بازار جهانی نفت با رقابت فشرده میان تولیدکنندگان و نوسان‌های قیمتی روبه‌رو بوده است.

بررسی آمار‌های اوپک حاکی از آن است که ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۵ میلیارد و ۳۳۵ میلیون دلار درآمد نفتی کسب کرده است؛ رقمی که اهمیت تداوم تولید و صادرات نفت و فرآورده‌های نفتی را در اقتصاد کشور بیش از پیش نمایان می‌کند.

تداوم صادرات نفت خام و وصول درآمد‌های نفتی کشور، با وجود پشت‌سرگذاشتن دو جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه، مستندی بر محال‌بودن آرزوی نفتی ترامپ بود و فروش نفت تاکنون با اتخاذ راهکار‌های مؤثر در مسیر خنثی‌سازی تحریم‌ها رقم خورده است.

براساس گزارش دبیرخانه سازمان کشور‌های صادرکننده نفت (اوپک)، در بررسی تولید نفت ۱۲ کشور عضو این سازمان براساس تازه‌ترین گزارش (مه ۲۰۲۶)، در ماه آوریل ۲۰۲۶ (فروردین ـ اردیبهشت)، عربستان با تولید روزانه ۶ میلیون و ۷۶۸ هزار بشکه و ایران با تولید روزانه ۲ میلیون و ۸۵۴ هزار بشکه، به‌ترتیب جایگاه‌های نخست و دوم تولیدکنندگان اوپک را به خود اختصاص دادند.

جنگ هم صادرات را تعطیل نکرد

سخنان وزیر نفت در نشست‌های مختلف نیز بر تداوم صادرات نفت خام ایران در دوران جنگ تحمیلی سوم ناظر بود؛ به‌گونه‌ای که در طول ۴۰ روز جنگ، تولید کاهش نداشت و فرایند صادرات نیز به نحو مطلوب و مناسب انجام شد.

مطابق بند ۱۰ متن یادداشت تفاهم‌نامه ایران و آمریکا، ایالات‌متحده آمریکا متعهد می‌شود بلافاصله بعد از امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان خاتمه تحریم‌ها، وزارت خزانه‌داری معافیت‌هایی را برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها، و تمامی خدمات مرتبط شامل تراکنش‌های بانکی، بیمه‌ها، حمل‌ونقل و... صادر کند.

پس از امضای تفاهم‌نامه ایران و آمریکا، روند آزادانه صادرات نفت خام ایران آغاز شده و در همین زمینه روزنامه وال‌استریت ژورنال به نقل از کارشناسان نوشت: اجازه فروش آزادانه نفت ایران در بازار جهانی می‌تواند درآمدی بیش از ۶۰ میلیارد دلار در سال برای این کشور ایجاد کند.

ترامپ پس از آرزوی صفرشدن صادرات نفت خام ایران، آرزوی دراختیارگرفتن چاه‌های نفت ایران را هم در سر داشت. بااین‌حال به نقطه‌ای رسید که در اظهارنظری گفت: اگر با ایران توافق نمی‌کردیم، ذخایر نفتمان ۴ هفته دیگر تمام می‌شد.

محسن پاک‌نژاد، وزیر نفت ایران در زمستان ۲۴ بهمن ۱۴۰۳ در واکنش به برخی اظهارنظر‌های مغرضانه مسئولان آمریکایی که در آن زمان به‌تازگی به کاخ سفید بازگشته بودند، گفت: این روزها، صحبت‌هایی ازسوی هیئت حاکمه آمریکا می‌شنویم که می‌خواهم فقط در یک جمله جواب ایشان را بدهم: مردم ایران بدانند ما اجازه نمی‌دهیم این خیال خام و آرزوی شوم یعنی به‌صفررساندن نفت صادراتی ایران محقق شود.

انتهای پیام/