خراسان جنوبی؛ الگوی موفق عدالت هوشمند در قوه قضاییه/ از دادگاه‌های برخط بین‌المللی تا حذف مراجعات غیرضروری

فناوری اطلاعات امروز به یکی از مهم‌ترین پیشران‌های تحول در نظام‌های قضایی جهان تبدیل شده است که با هوشمندسازی فرآیندها، افزایش شفافیت، تسریع در رسیدگی‌ها، کاهش مراجعات حضوری و ارتقای دسترسی مردم به خدمات قضایی، مسیر تحقق عدالت را کوتاه‌تر و کارآمدتر کرده است. در نظام قضایی جمهوری اسلامی ایران نیز توسعه عدالت هوشمند و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین به‌عنوان یکی از محور‌های اصلی تحول و تعالی مورد توجه قرار گرفته و در این میان، استان خراسان جنوبی به عنوان یکی از استان‌های پیشگام در اجرای طرح‌های پایلوت هوشمندسازی قضایی و پروژه‌های نوآورانه، به الگویی موفق در عرصه عدالت هوشمند تبدیل شده است.

در همین راستا، حجت‌الاسلام والمسلمین خلیلی معاون اول قوه قضاییه در نشست خبری مورخ ۲۶ خردادماه سال جاری ضمن اشاره به اجرای پایلوت هوشمندسازی قضایی در سه استان کشور، به ویژه استان خراسان جنوبی، اظهار کرد: خوشبختانه امروز در استان خراسان جنوبی، فرایند‌های قضایی به صورت صددرصد الکترونیکی و هوشمند انجام می‌شود و دادگستری این استان به الگوی موفق اجرای عدالت الکترونیک تبدیل شده است.

آغاز یک تحول بنیادین در مسیر عدالت هوشمندتحول بنیادین در حوزه دادرسی الکترونیک در دادگستری خراسان جنوبی از سال ۱۳۹۸ با رویکرد هوشمندسازی خدمات قضایی، ارتقای شفافیت، کاهش اطاله دادرسی و تکریم مراجعان آغاز شد و امروز به مرحله‌ای رسیده است که آثار عینی، ملموس و آماری آن در سطح حوزه‌های قضایی کاملاً مشهود است. بر اساس آمار‌های رسمی موجود، میزان ورودی مراجعات حضوری به دادگستری‌های استان از حدود ۹۸۰ هزار نفر در سال ۱۳۹۸ به ۶۱۰ هزار نفر در سال جاری کاهش یافته است که این کاهش، علی‌رغم افزایش وارده پرونده‌ها به دادگستری رخ داده و بیانگر موفقیت راهبرد هوشمندسازی فرآیندها، حذف مراجعات غیرضروری و تسهیل دسترسی مردم به خدمات قضایی است.

دادرسی برخط؛ از خراسان جنوبی تا آسیا و اروپا

یکی از کلیدی‌ترین اقدامات در مسیر هوشمندسازی دستگاه قضا، راه‌اندازی و برگزاری دادگاه‌های برخط بود؛ اقدامی که برای نخستین بار در تاریخ دستگاه قضایی کشور اجرا شد و با هدف کاهش اطاله دادرسی و تسهیل دسترسی شهروندان به عدالت شکل گرفت. این بستر فراتر از یک ابزار ارتباطی، راهکاری راهبردی برای حذف موانع جغرافیایی و فیزیکی در مسیر تظلم‌خواهی محسوب می‌شود. دادگستری خراسان جنوبی موفق شده است جلسات دادگاه را به‌صورت برخط از خراسان تا کشور‌های آسیایی و اروپایی برگزار کند. از مهم‌ترین آثار این اقدام می‌توان به تسریع چشمگیر در رسیدگی به پرونده‌ها، امکان حضور اشخاص دارای مشکلات جسمی یا حرکتی، افزایش میزان صلح و سازش در شورای حل اختلاف، برگزاری جلسات برای ایرانیان خارج از کشور و رضایت ۹۸ درصدی اصحاب پرونده از نحوه برگزاری جلسات برخط اشاره کرد.

شفافیت قضایی با راه‌اندازی دادگاه‌های علنی برخط

دادگستری خراسان جنوبی برای نخستین بار در تاریخ قوه قضاییه، دادگاه‌های علنی را به‌صورت برخط برگزار کرد که نقطه عطفی در شفافیت قضایی و عدالت دسترس‌پذیر به شمار می‌رود. فراهم شدن امکان حضور مجازی مردم و علاقه‌مندان در جلسات علنی، افزایش آگاهی عمومی نسبت به فرآیند رسیدگی به دعاوی حقوقی و کیفری، ایجاد بستر پرسش و پاسخ و تبادل اطلاعات در حین برگزاری جلسات و حضور مستمر اساتید دانشگاه، کارآموزان قضایی، کارآموزان وکالت، دانشجویان حقوق، وکلا، نمایندگان حقوقی دستگاه‌ها و حتی اصناف مرتبط را به دنبال داشته است. این اقدام علاوه بر افزایش شفافیت، نقش مؤثری در ارتقای دانش حقوقی جامعه و پیشگیری از طرح دعاوی غیرضروری ایفا کرده است.

دریافت غیرحضوری وجوه قضایی؛ تجربه‌ای پیشرو در کشور

یکی دیگر از مهم‌ترین گام‌های تحول‌آفرین دادگستری خراسان جنوبی، طراحی و استقرار سامانه دریافت وجوه قضایی به‌صورت کاملاً غیرحضوری بود که برای نخستین بار در کشور اجرایی شد و اکنون نزدیک به ۷۰ درصد پرداخت‌ها از این طریق انجام می‌شود. از مهم‌ترین آثار این اقدام می‌توان به شفافیت کامل مالی از طریق ثبت و ضبط تمامی پرداخت‌ها در بستر الکترونیکی و کاهش احتمال سوءاستفاده یا خطا‌های انسانی، جلوگیری از اطاله دادرسی از طریق تسریع در پرداخت هزینه‌ها، وثایق، جزای نقدی و نیم‌عشر اجرایی، تکریم اصحاب پرونده با حذف نیاز به حضور فیزیکی در شعب، کاهش صف‌های انتظار و تسهیل پرداخت‌های الکترونیکی اشاره کرد.

استمرار میز خدمت در مناطق مرزی و محروم

در راستای تحقق عدالت‌گستری در مناطق محروم، طرح جهادی ارائه خدمات قضایی در قالب استمرار میز خدمت در مناطق مرزی و دورافتاده اجرا شد. این طرح شامل ثبت لوایح، ثبت‌نام رایگان اشخاص در سامانه ثنا و تکمیل پایگاه داده، ملاقات تصویری زندانیان با خانواده‌های خود، ارائه مشاوره‌های حقوقی رایگان و دیدار چهره‌به‌چهره مردم با مسئولان قضایی است.

پرونده الکترونیک قضایی؛ حذف کامل کاغذ از فرآیند رسیدگی

برای نخستین بار در کشور، پرونده‌های قضایی به صورت کاملاً الکترونیکی در استان خراسان جنوبی مدیریت شدند که حذف کامل پرونده‌های فیزیکی، صرفه‌جویی گسترده در مصرف کاغذ، پوشه و کارتریج، حذف بایگانی راکد و الکترونیکی شدن صد درصدی پرونده‌های ۱۶ خواسته و اتهام را به همراه داشت. در نتیجه این اقدام و عدم نیاز به اسکن مجدد اوراق و دسترسی سریع و آسان قضات و کارکنان به اطلاعات پرونده‌ها، علاوه بر صرفه‌جویی مالی، تحولی مهم در مدیریت دانش قضایی ایجاد کرده است.

سامانه پیام‌رسان شعب؛ ارتباط مستقیم و سریع با مردم

راه‌اندازی سامانه پیام‌رسان شعب نیز تحولی در ارتباط مستقیم شعب با اصحاب پرونده ایجاد کرده است. این سامانه موجب تسریع در مختومه‌سازی پرونده‌های اجرای احکام مدنی و کیفری در مراحل نیم‌عشر و جزای نقدی شده و امکان پرداخت غیرحضوری وجوه بدون مراجعه به دادگستری یا دفاتر خدمات را فراهم کرده است.

نوبت‌دهی اینترنتی؛ گامی مؤثر در تکریم مراجعان

در ادامه سیاست‌های کلی قوه قضاییه در زمینه هوشمندسازی خدمات قضایی و تسهیل دسترسی شهروندان به حقوق خود، معاونت فناوری اطلاعات دادگستری استان خراسان جنوبی سامانه نوبت‌دهی اینترنتی در واحد‌های اجرای احکام مدنی و کیفری را با موفقیت اجرا کرده است. کاهش چشمگیر مراجعات حضوری، صرفه‌جویی در وقت و منابع، افزایش نظم اداری و بهره‌وری، ارتقای رضایتمندی مراجعان و تسهیل دسترسی شهروندان به ویژه ساکنان مناطق دورافتاده از مهم‌ترین دستاورد‌های اجرای این سامانه به شمار می‌رود.

ملاقات مردمی به‌صورت تصویری؛ ارتباط بدون مرز با مسئولان قضایی

در راستای تسهیل دسترسی مردم به دستگاه قضایی، امکان برگزاری ملاقات‌های مردمی به صورت تصویری برای تمامی مراجعانی که امکان حضور فیزیکی در محل دادگستری را ندارند، فراهم شده است. این طرح با هدف رفع موانع جغرافیایی و زمانی، امکان ارتباط مستقیم و بدون واسطه مردم با عالی‌ترین مقامات قضایی استان را فراهم کرده و زمینه رضایتمندی حداکثری مراجعان را به وجود آورده است.

خراسان جنوبی؛ نمونه‌ای موفق از تحقق عدالت هوشمند

مجموعه اقدامات انجام‌شده در دادگستری خراسان جنوبی از سال ۱۳۹۸ تاکنون، تصویری روشن از حرکت دستگاه قضایی به سمت عدالت هوشمند، شفاف، سریع و مردم‌محور ارائه می‌دهد. کاهش چشمگیر مراجعات حضوری، افزایش رضایتمندی مردمی، تسریع در رسیدگی، صرفه‌جویی اقتصادی، ارتقای شفافیت و افزایش سرمایه اجتماعی از جمله مهم‌ترین ثمرات این رویکرد تحول‌گرا است که دادگستری استان خراسان جنوبی را به یکی از موفق‌ترین الگو‌های اجرای عدالت هوشمند در کشور تبدیل کرده است. 

انتهای پیام/