آسیبشناسی فرهنگی از نگاه رهبر شهید انقلاب/ آفت تکلّف در ازدواج
شهید آیتالله خامنهای در تاریخ ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰، پیری جمعیت را جزو حوزههای لزوم تحول اساسی در کشور برشمردند و آن را نه یک مسئله حاشیهای، بلکه مسئلهای حیاتی دانستند که با بقا و اقتدار آینده ایران اسلامی گره خورده است
ایشان در یکی از بیانات خود با اشاره به نرخ رشد ۳.۵ درصدی جمعیت در ۴۰ سال قبل، سیاستهای کنترل جمعیت آن دوران را نادرست خواندند و تأکید کردند: «یک روز جمعیت بیضابطه اضافه میشود، جلویش را بگیرید. یک روز هم جمعیت متوقف میشود یا به طرف عقب میرود، کشور به سمت پیری میرود، اینجا باید مقررات را طبق نیاز کشور تغییر دهید».
از نگاه معظمله، دو راهبرد کلیدی برای برونرفت از بحران جمعیت وجود دارد، نخست، ازدواج بهنگام و بدون تأخیر که ایشان آن را یکی از کارهای لازم و واجب معرفی میکنند. دوم، فرزندآوری که ایشان آن را از وظایف مهم و اساسی و جزو نیازهای حیاتی امروز و فردای کشور میدانند.
با این حال، ایشان در بیاناتی در تاریخ ۲۶ دی ۱۴۰۲، با نگرانی عمیق اذعان داشتند که تأکیدات ایشان تأثیر زیادی نداشته است و فرزندآوری به قانون و دنبالگیری جدی دستگاههای اجرایی نیاز دارد. ایشان هشدار دادند که خطر پیری جمعیت بسیار واقعی است و حتی برخی کجسلیقگیهایی که آن را بیاهمیت جلوه میدهند، خطرناک است.
دغدغه عمیق رهبر شهید انقلاب اسلامی ایران در این حوزه صرفاً ناشی از یأس نیست، بلکه مبتنی بر تحلیل روشنی از پنجره جمعیتی و فرصت ۲۰ ساله پیش روی کشور است. ایشان معتقد بودند که اگر طی ۲۰ سال آینده نتوانیم جمعیت جوان را تثبیت کنیم، با پدیدهای جبران ناپذیر در ساختار سنی مواجه خواهیم شد که هیچ درمانی برای آن وجود ندارد.
از حیث اسناد بالادستی، سیاستهای کلی جمعیت در تاریخ ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۳ بهطور رسمی توسط رهبر انقلاب ابلاغ شد و این سند، اهمیت راهبردی این مسئله را تثبیت کرد. بر اساس این سیاستها، اهداف کلانی از جمله ارتقای پویایی و بالندگی جمعیت با افزایش نرخ باروری به بیش از سطح جانشینی، رفع موانع ازدواج و ترویج تشکیل خانواده و کاهش سن ازدواج تعیین شد. دو سال بعد، در ۱۳ شهریور ۱۳۹۵، سیاستهای کلی خانواده بهعنوان سنگ بنای جامعه اسلامی ابلاغ شد تا نظام خانواده را از تشکیل تا تحکیم و افزایش فرزندآوری، پوشش و حمایت کند.
این سیاستها، مقدمه قانونی برای تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت در آبان ۱۴۰۰ در مجلس شورای اسلامی شد که با جمعآوری بیش از ۷۰ امضا و با هدف اجباری کردن سیاست افزایش جمعیت در دستگاههای اجرایی به تصویب رسید. بر اساس این قانون، مشوقهای مالی متعددی از جمله پرداخت ۱۰ میلیون ریال بهازای هر فرزند متولد شده، اعطای امتیازات ویژه به مادران و ارائه تسهیلات بانکی برای ازدواج پیشبینی شد.
بر اساس آمارهای رسمی منتشر شده در اردیبهشت ۱۴۰۵، جمعیت جوانان ۱۵ تا ۳۴ سال کشور از حدود ۲۹ میلیون نفر در سال ۱۳۹۹ به حدود ۲۴ میلیون نفر در سال ۱۴۰۴ کاهش یافته است. از سوی دیگر، بر اساس گزارشهای بینالمللی، ایران در حال پیر شدن پنج برابر سریعتر از رشدی است که تجربه میکند و اگر این روند ادامه یابد، ایران تا پایان قرن جمعیتی کمتر از ۴۰ میلیون نفر خواهد داشت. برخی گزارشها نشان میدهد که نرخ باروری از میانگین ۶.۴ فرزند به ازای هر زن در جنگ تحمیلی با رژیم بعث عراق، به حدود ۱.۶ فرزند در سال ۲۰۲۳ سقوط کرده و رشد جمعیت نیز تنها به ۰.۶ درصد رسیده است.
اما آنچه این بحران را پیچیدهتر میکند، مسئله فرهنگی سختگیری در ازدواج است. رهبر معظم انقلاب در بیانی از سال ۱۳۸۶ به صراحت هشدار دادند که تکلّفهای جاهلانه و رسوم نابخردانه، شیرینترین حادثه زندگی جوانان را به کابوسی وحشتناک تبدیل کرده است. ایشان تأکید کردند که این آسیبهای فرهنگی ناشی از تجرد طولانی مدت و تأخیر در ازدواج غیرقابل محاسبه است و خانوادههایی که سختگیری میکنند باید در پیشگاه خداوند پاسخگو باشند.
در مقابل، توصیه اکید رهبری بر ازدواج آسان و عمل به آیه شریفه «إن یکونوا فقراء یغنهم الله من فضله» است که یعنی هرگز فقر نباید مانع ازدواج جوانان شود.
مجموعه این عوامل نشان میدهد که موضوع خانواده و فرزندآوری در اندیشه رهبری یک دایره کاملاً بسته از مسائل اقتصادی، فرهنگی و امنیتی است که باید در قالب یک بسته راهبردی و فوری حل شود. نکته نهایی و مهم تأکید ایشان بر پیری جمعیت است، چراکه به باور ایشان، جوانی جمعیت به اندازه توان دفاعی و استقلال سیاسی کشور برای بقای ملت حیاتی بوده و اگر نسل جوان را از دست بدهیم، همه موفقیتهای دیگر بیارزش خواهد شد.
انتهای پیام/
