«قدرت برای زیستن»؛ مستندی درباره یک چهره جنجالی/ دکتر عسگرخانی و ماجرای ایران و بمب اتم

مهدی بخشی‌مقدم، کارگردان مستند «قدرت برای زیستن»، درباره موضوع این فیلم و شکل‌گیری ایده آن و در گفت‌وگو با میزان، گفت: این اثر پرتره‌ای از زندگی دکتر ابومحمد عسگرخانی، استاد روابط بین‌الملل است که در سال ۱۴۰۰ بر اثر بیماری کرونا درگذشت. در سال ۱۴۰۱، دوستان پیشنهاد ساخت این فیلم را مطرح کردند. پس از آن، تحقیقات اولیه را آغاز کردم، با شخصیت او آشنا شدم، جلساتی با همسرشان برگزار کرده و با شاگردان و اطرافیانشان گفت‌وگو داشتم و در نهایت فرآیند تولید فیلم شکل گرفت. این اثر در پایان سال ۱۴۰۳ به اتمام رسید و به مرکز تحویل داده شد. 

وی افزود: دکتر عسگرخانی از جمله افرادی بودند که در فضای دانشگاهی، خیلی زود و با صراحت درباره ضرورت دستیابی به بمب اتم، از جمله در حوزه‌هایی مانند توان هسته‌ای، صحبت می‌کردند. او هیچ‌گاه این موضوع را در لفافه بیان نمی‌کرد و همواره با صراحت دیدگاه خود را مطرح می‌کرد. به همین دلیل، چه در فضای دانشگاهی و چه در فضای سیاسی، مخالفان زیادی داشت، اما او همواره بر نظرات خود تأکید داشت. 

کارگردان مستند «خونه مامان شکوه» درباره چالش‌های مسیر تولید این مستند گفت: مهم‌ترین چالش ما این بود که برخی از موضوعات را نمی‌شد به‌طور مستقیم بیان کرد. ما با یکی از مهم‌ترین پرونده‌های سیاسی چند دهه اخیر مواجه بودیم و طبیعتاً محدودیت‌هایی در بیان برخی مسائل وجود داشت. از سوی دیگر، به دلیل در قید حیات نبودن دکتر عسگرخانی، امکان پرداختن به دیدگاه‌های مخالفان او به‌صورت کامل وجود نداشت، چرا که خودش حضور نداشت تا از مواضع خود دفاع کنند. به همین دلیل، تمرکز خود را بیشتر بر زندگی‌نامه و پرتره شخصیتی او قرار دادیم. 

وی ادامه داد: یکی از محورهای اصلی که در فیلم بر آن تأکید شده، مفهوم «قدرت» در اندیشه‌های او است. بر اساس بررسی آثار، مقالات و گفت‌وگو با دانشجویان او، همواره تأکید زیادی بر مفهوم قدرت داشتند. از نگاه من، این تأکید ریشه در تجربه‌های دوران کودکی‌اش داشت؛ دوره‌ای که با سختی‌هایی همراه بوده و نوعی خلأ قدرت در آن احساس می‌شد. این مسئله باعث شد که در ادامه زندگی، به‌طور جدی به مفهوم قدرت بپردازند و آن را به اطرافیان و دانشجویان خود نیز منتقل کند. او معتقد بود تا زمانی که قوی نباشیم، امکان بقا در این جهان وجود ندارد و این موضوع را بارها در آثار و سخنان خود مطرح کرد. 

کارگردان «خانه‌ای برای تو» درباره میزان تأثیرپذیری خود از این شخصیت در فرآیند ساخت فیلم گفت: تلاش کردم تا حد امکان به اصل موضوع وفادار بمانم. من در دوران حیات، تجربه زیست مستقیم با او را نداشتم و شناخت من از طریق گفت‌وگو با خانواده، دوستان و دانشجویانشان شکل گرفت. بر همین اساس، سعی کردم در فیلم نگاهی بی‌طرفانه و دقیق به شخصیت و دیدگاه‌های او داشته باشم و فضایی ایجاد کنم که مخاطب بتواند با اندیشه‌های این استاد دانشگاه مواجه شود و درباره آن تأمل کند. 

وی افزود: نکته‌ای که تقریباً همه، حتی مخالفان او بر آن تأکید داشتند، این بود که دکتر عسگرخانی شخصیتی کاملاً آکادمیک و دانشگاهی بود و کمتر وارد فضای سیاست‌زدگی می‌شد. آنچه بیان می‌کرد، مبتنی بر مطالعات، کتاب‌ها و نظریه‌هایی بود که خوانده بود و دغدغه اصلی‌شان، ایران بود. در این فیلم، بیشتر به مستند بودن وفادار بودیم، چرا که با یک شخصیت واقعی و منابع مشخص مواجه بودیم و به‌نوعی پرتره یک استاد دانشگاهی را روایت می‌کردیم. البته تلاش‌هایی برای استفاده از بیان‌های هنری نیز صورت گرفت، اما در مجموع، اولویت با حفظ واقعیت مستند بود. 

این کارگردان مستند درباره اهمیت نمایش مستندها در پلتفرم‌های آنلاین در شرایط فعلی گفت: با توجه به وضعیت این روزهای کشور و محدودیت‌هایی که در دسترسی به اینترنت وجود دارد، طبیعتاً مخاطبان نیز با چالش‌هایی مواجه هستند. با این حال، تجربه شخصی من از تماشای برخی مستندها، از جمله مجموعه مستندهای جنگ ۱۲ روزه با عنوان مستندهای «ایران» که توسط مرکز گسترش منتشر شده، نشان می‌دهد که این فضا می‌تواند مخاطبان بیشتری را جذب کند. 

وی افزود: یکی از ویژگی‌های مهم سینمای مستند این است که امکان مواجهه با نگاه‌های متفاوت و طیف‌های فکری مختلف را فراهم می‌کند و از کلیشه‌های رایج فاصله می‌گیرد. اکنون فرصت مناسبی برای اکران آنلاین مستندها فراهم شده است و امیدوارم این آثار در این بستر بیشتر دیده شوند. 

این کارگردان درباره اکران آنلاین مستندها نیز گفت: به نظر می‌رسد مهم‌ترین موضوعی که باید در اکران آنلاین به آن توجه کنیم، مسئله تبلیغات و معرفی این پلتفرم‌ها به مخاطبان است. هنوز بسیاری از مردم با این بسترها، به‌ویژه پلتفرم‌هایی که به‌طور تخصصی در حوزه مستند فعالیت می‌کنند، آشنایی کافی ندارند. البته این موضوع تا حدی به محدودیت‌های بودجه‌ای نیز بازمی‌گردد، چرا که این پلتفرم‌ها امکان رقابت تبلیغاتی با جریان اصلی سینما را ندارند. امیدوارم شرایطی فراهم شود که مستندها بیشتر دیده شوند و مخاطبان گسترده‌تری پیدا کنند. 

انتهای پیام/