از سعدی و مولانا تا «مولا»؛ چرا سینمای دینی هنوز وحدت اسلامی را نیاموخته است؟ 

فیلم سینمایی «مولا» ساخته عباس لاجوردی که می‌کوشد روایتگر واقعه غدیر و مسئله امامت حضرت علی (ع) در قالب گفت‌وگوی دو عالم شیعه و سنی باشد، نه تنها در ساحت تکنیک و اجرا با ضعف‌های بنیادین مواجه است، بلکه در ساحت اندیشه و راهبرد فرهنگی نیز در نقطه‌ای ایستاده که با منویات رهبران انقلاب اسلامی در مسئله «وحدت امت اسلامی» فاصله‌ای معنادار دارد. آنچه در ادامه می‌آید، کالبدشکافی این شکاف دوگانه است. 

فروپاشی تکنیک؛ تصاویر مصنوعی و فرمی که روایت را قربانی کرد

فیلم «مولا» از منظر فنی در تمام مؤلفه‌های بنیادین سینما دچار ضعف آشکار است. تصاویر تولیدشده توسط هوش مصنوعی چنان مصنوعی و غیرطبیعی‌اند که نه تنها کمکی به فضاسازی دراماتیک نمی‌کنند، بلکه مانع اصلی برقراری ارتباط مخاطب با روایت‌اند. چهره‌پردازی شخصیت‌ها در وضعیتی ابتدایی و غیر باورپذیر باقی مانده و طراحی صحنه و لباس نیز فاقد هرگونه خلاقیت یا نشانه‌شناسی معنادار است. 

تدوین فیلم در ابتدایی‌ترین سطح ممکن انجام شده و ریتم آن به‌شدت شتاب‌زده و نامتوازن است، اما شاید بزرگ‌ترین ضعف فنی، کیفیت صدای فیلم باشد. دیالوگ‌ها چنان غیرحرفه‌ای دوبله یا ضبط شده‌اند که باورپذیری شخصیت‌ها را به صفر می‌رسانند و تماشاگر هیچ‌گاه نمی‌تواند با کاراکترهای روی پرده همذات‌پنداری کند. 

در مجموع، «مولا» بیش از آنکه یک فیلم سینمایی باشد، شبیه نمونه‌کارهای اولیه دانشجویی در حوزه آزمون و خطای هوش مصنوعی است که فاقد حداقل‌های استاندارد برای اکران عمومی است. 

تکرار مکررات؛ حرفی تازه برای نسل امروز نداریم

فیلم‌نامه «مولا» با وجود ادعای روایت غدیر از منظر گفت‌وگوی دو عالم شیعه و سنی، هیچ حرف تازه‌ای برای گفتن ندارد. آنچه در این فیلم روایت می‌شود، انباشتی از کلیشه‌ها و اطلاعاتی است که طی دهه‌ها در انبوهی از کتاب‌ها، فیلم‌ها و سریال‌های تاریخی بارها و بارها تکرار شده است. 

نسل جوان مخاطب سینما، امروزه تشنه روایت‌های نو، زبان تازه و نگاه متفاوت به میراث تاریخی خویش است. «مولا» اما در دام تکرار محافظه‌کارانه و بی‌روح افتاده و از این رو، نه تنها قادر به جذب مخاطب عام نیست، بلکه برای مخاطب آشنا به تاریخ اسلام نیز تجربه‌ای ملال‌آور و تکراری است. 

وحدت اسلامی از آرمان تا تحریف؛ فیلمی که آب در آسیاب دشمن ریخت

مهم‌ترین و تأسف‌بارترین وجه «مولا»، نه ضعف‌های فنی که جهت‌گیری نادرست آن در مسئله راهبردی وحدت اسلامی است. رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به‌صراحت فرموده‌اند: «معنای غدیر استمرار حاکمیت الهی و اسلامی است… این برای شیعه و سنی دیگر فرقی ندارد؛ همه فرق اسلامی از این بهره می‌برند. ما غدیر را با این چشم نگاه کنیم که مایه وحدت است؛ غدیر را بهانه‌ای برای دعوای شیعه و سنی قرار ندهیم». فیلم «مولا» اما با رویکردی کاملاً معکوس، واقعه غدیر را به صحنه‌ای برای تأکید بر خط‌کشی مذهبی بدل کرده است. 

امام خمینی (ره) بنیان‌گذار کبیر انقلاب اسلامی نیز به‌ صراحت تبیین فرمودند: «منظور امام از وحدت میان شیعه و سنی نه آن است که شیعه‌ها سنی شوند و نه آن است که سنی‌ها شیعه و نه آن است که هر دو از اعتقاداتشان دست بردارند؛ بلکه امام می‌گویند بیاییم حول مشترکاتمان وحدت کنیم». ایشان همچنین تأکید کردند: «کسانی که اختلاف می‌اندازند، معلوم شد از اسلام اصلاً حظی ندارند. این اختلاف معنایش این است: شکست اسلام. اگر ما با هم مختلف بشویم، اسلام شکست می‌خورد». 

فیلم «مولا» دقیقاً در همین نقطه بحرانی دچار انحراف شده است. به‌جای آنکه با تکیه بر شخصیت امیرالمؤمنین (ع) به عنوان «نقطه اشتراک و تلائم و همبستگی میان فرق اسلامی» که رهبر انقلاب بر آن تأکید فرموده‌اند، فیلم به بازتولید گفتمانی پرداخته که سال‌هاست دشمنان اسلام با سرمایه‌گذاری هنگفت به دنبال دامن زدن به آن هستند. رهبر انقلاب هشدار داده‌اند: «دشمنان اتّحاد مسلمین آن کسانی هستند که اگر کشورهای اسلامی و دولت‌های اسلامی با هم متّحد بشوند، آن‌ها ضرر می‌بینند، نمی‌توانند دست‌اندازی کنند، غارتگری کنند… دشمنان اسلام برای از بین بردن توانایی‌های مسلمانان به ترفندهای مختلفی دست می‌زنند که از جمله تلاش برای جلوگیری از وحدت مسلمانان و ایجاد تفرقه بین آن‌هاست». 

امروز که جهان اسلام بیش از هر زمان دیگری نیازمند همدلی و هم‌افزایی در برابر جبهه استکبار و صهیونیسم بین‌الملل است، پرداختن به موضوعات اختلاف‌انگیز با زبانی تفرقه‌آمیز، خواسته یا ناخواسته، خدمت به دشمن مشترک است. رهبر انقلاب به‌صراحت فرموده‌اند: «اتّحاد مسلمین به معنای انصراف از عقاید خاص نیست. مراد ما از وحدت اسلامی، یکی شدن عقاید و مذاهب اسلامی نیست… مراد ما از وحدت دنیای اسلام، عدم تنازع است: وَلاتَنازَعوا فَتَفشَلوا. تنازع نباشد، اختلاف نباشد». 

سعدی و مولانا؛ الگوی وحدت در عین تنوع

جامعه ایرانی همواره نمونه‌ای درخشان از همزیستی مسالمت‌آمیز مذاهب مختلف بوده است. کمتر خانه ایرانی را می‌توان یافت که در آن دیوان سعدی یا مثنوی مولانا که هر دو از چهره‌های شاخص اهل سنت هستند، یافت نشود. این دو نفر نه تنها در ایران که در سراسر جهان اسلام و حتی غرب به عنوان نمادهای عرفان و ادب اسلامی مورد احترام‌اند. این یعنی ممکن است انسان در عین پایبندی به مذهب خویش، نسبت به شخصیت‌های برجسته دیگر مذاهب اسلامی ارادت داشته باشد و میراث فکری آنان را پاس دارد. این دقیقاً همان «وحدت حول مشترکات» است که امام خمینی (ره) آن را بنیاد نهادند و رهبر انقلاب بر استمرار آن تأکید فرموده‌اند. 

در نهایت، «مولا» فیلمی است که در دو جبهه هم‌زمان شکست خورده است. در جبهه فنی، ناتوانی در بهره‌گیری درست از فناوری هوش مصنوعی و ضعف در تمام مؤلفه‌های سینمایی، آن را به اثری تماشاناپذیر بدل کرده است. در جبهه محتوایی و راهبردی نیز فیلم نه تنها کمکی به تبیین صحیح واقعه غدیر نمی‌کند، بلکه با غفلت از آموزه‌های روشن رهبران انقلاب در مسئله وحدت، به جریانی دامن می‌زند که دشمنان اسلام سال‌هاست با هزینه‌های هنگفت به دنبال تعمیق آن هستند. امید آنکه فیلمسازان انقلابی پیش از انتخاب سوژه، نسبت به پیامدهای فرهنگی و راهبردی آثار خویش مسئولانه‌تر بیاندیشند و با بصیرت کامل در مسیر وحدت امت اسلامی گام بردارند

.

انتهای پیام/