سایه اعمال فشار سیاسی بر دیده‌بان حقوق بشر؛ استعفای گزارشگران درپی انسداد گزارش حق بازگشت فلسطینی‌ها

۲ محقق دیده‌بان حقوق بشر (HRW) که کل تیم این سازمان در اراضی اشغالی و فلسطین را تشکیل می‌دهند، پس از مسدود شدن گزارش انکار حق بازگشت پناهندگان فلسطینی توسط رژیم صهیونیستی از سمت‌های خود کناره‌گیری کردند.

به گزارش گاردین، گزارش یادشده، انکار حق بازگشت فلسطینی‌ها را جنایتی علیه بشریت توصیف کرد.

عمر شاکر و ملینا انصاری، ۲ محقق دیده‌بان حقوق بشر در نامه‌های جداگانه استعفای خود، تاکید کردند که تصمیم مقام‌های سازمان برای لغو گزارش، از فرآیند‌های تصویب مرسوم دیده‌بان حقوق بشر فراتر رفته و نشان می‌دهد که این سازمان ترس از واکنش‌های سیاسی را بر تعهد به قوانین بین‌المللی ترجیح می‌دهد.

این ۲ محقق پیش‌نویس گزارش خود را در آگوست ۲۰۲۵ تکمیل کردند و تاکید دارند که گزارش یادشده روند ویرایش معمول دیده‌بان حقوق بشر را طی کرده و در نهایت توسط ۸ بخش جداگانه بررسی شده است.

یکی از این محققان گفت: تجربه من نشان می‌دهد در حالی که افکار عمومی در چند سال گذشته در مورد اسرائیل تکامل یافته و مفاهیم آپارتاید، نسل‌کشی و پاکسازی قومی به‌طور فزاینده‌ای در محافل جریان اصلی مطرح می‌شود، حق بازگشت همچنان یک ریل سوم است؛ تنها موضوعی که حتی در دیده‌بان حقوق بشر هم وجود دارد و هنوز تمایلی به اعمال قانون و حقایق به شیوه‌ای اصولی برای آن وجود ندارد، وضعیت اسفناک پناهندگان و حق بازگشت آنها به خانه‌هایی است که مجبور به فرار از آن‌ها شده‌اند.

شاکر در سال ۲۰۱۹ به دلیل حمایت از حقوق بشر فلسطینی‌ها از اراضی اشغالی اخراج شد؛ وی بر مسئولیت این سازمان در قبال قربانیان آوارگی فلسطینی تاکید کرد و گفت: شاهد بودن رنج فلسطینی‌هایی که با آن‌ها مصاحبه کردم و عملا به وضعیت پناهندگی مادام‌العمر محکوم شده‌اند، از سخت‌ترین چیز‌هایی است که دیده‌ام؛ آن‌ها سزاوار این هستند که بدانند چرا داستان‌هایشان روایت نمی‌شود.

این استعفاها، درست زمانی که فیلیپ بولوپیون، مدیر اجرایی جدید دیده‌بان حقوق بشر، دوره تصدی خود را آغاز می‌کند، یکی از برجسته‌ترین گروه‌های حقوق بشری در جهان را آشفته کرده است.

دیده‌بان حقوق بشر در بیانیه‌ای مدعی شد که گزارش مورد بحث، مسائل پیچیده و مهمی را مطرح کرده است و ما در فرآیند بررسی، به این نتیجه رسیدیم که جنبه‌هایی از تحقیق و مبنای واقعی برای نتیجه‌گیری‌های قانونی ما باید تقویت شود تا با استاندارد‌های بالای دیده‌بان حقوق بشر مطابقت داشته باشد؛ به همین دلیل، انتشار گزارش تا زمان تحلیل و تحقیقات بیشتر متوقف شد و این فرآیند همچنان ادامه دارد.

دیده‌بان حقوق بشر بار‌ها در گزارش‌های قبلی خود خواستار حق بازگشت فلسطینی‌ها به‌عنوان یک حق انسانی جهانی مبتنی بر حقوق بین‌الملل شده بود، اما گزارش‌های قبلی بر مسائل دیگری متمرکز بودند و این موضوع را مطرح نمی‌کردند که انکار مداوم حق بازگشت پناهندگان فلسطینی توسط رژیم صهیونیستی جنایتی علیه بشریت است.

نویسندگان جدیدترین گزارش دیده‌بان حقوق بشر درباره حق بازگشت آوارگان فلسطینی به نتیجه جدیدی رسیدند: انکار حق بازگشت این پناهندگان ذیل جنایت علیه بشریت قرار می‌گیرد که به‌عنوان «دیگر اعمال غیرانسانی» شناخته می‌شود.

• بیشتر بخوانید:
• شورای صلح ترامپ؛ مقدمه اشغال دائمی آمریکا در غزه
• فرهنگ «کلید بازگشت»؛ الگوی مقاومت و امید فلسطینی‌ها

طبق اساسنامه رُم که دیوان بین‌المللی کیفری (ICC) را در سال ۱۹۹۸ تاسیس کرد، این عنوان برای رسیدگی به سوءاستفاده‌های شدیدی در نظر گرفته شده بود که از نظر ماهیت مشابه دیگر جنایت‌هایی بودند که عمدا باعث «رنج بزرگ» می‌شدند.

این گزارش به یافته‌ای از دیوان بین‌المللی کیفری در سال ۲۰۱۸ اشاره می‌کند که مشخص کرده بود جلوگیری از بازگشت روهینگیا‌ها به میانمار پس از آواره شدن آن‌ها در بنگلادش می‌تواند به‌عنوان جنایت علیه بشریت یا «دیگر اقدامات غیرانسانی» تحت پیگرد قانونی قرار گیرد.

براساس گفته محققان دیده‌بان حقوق بشر، این گزارش، استدلال حقوقی را که قبلا محدود به دانشگاه‌ها بود، به دنیای دفاع از حقوق بشر وارد کرده و «دارایی»‌ای را فراهم می‌کند که می‌تواند به‌طور بالقوه به یک پناهنده آواره در سال ۱۹۴۸ کمک کند تا پرونده‌ای علیه مقام‌های صهیونیست تشکیل دهد.

تاریخ انتشار این گزارش که ۴ دسامبر ۲۰۲۵ (۱۳ آذر ۱۴۰۴) تعیین شده بود، همزمان با هفته‌ای بود که مدیر اجرایی جدید دیده‌بان حقوق بشر، پس از تغییر مکرر ریاست در چند سال گذشته، دوره تصدی خود را آغاز می‌کرد.

کار روی این گزارش که در نهایت با عنوان «روح ما در خانه‌هایی است که ترک کرده‌ایم: انکار حق بازگشت فلسطینی‌ها توسط اسرائیل و جنایت علیه بشریت» منتشر شد، در ژانویه ۲۰۲۵ آغاز شد؛ این گزارش قرار بود ادامه‌ای بر گزارش نوامبر ۲۰۲۴ باشد که بر آوارگی داخلی فلسطینی‌ها در غزه تمرکز داشت.

در پاسخ به استعفای ۲ محقق دیده‌بان حقوق بشر بیش از ۲۰۰ کارمند این نهاد نامه‌ای اعتراضی را که در اول دسامبر (۱۰ آذر) به ریاست سازمان ارسال شد، امضا کردند و «فرآیند بررسی دقیق» سازمان را «سنگ بنای اعتبار ما» خواندند.

کارکنان نوشتند که مسدود کردن گزارش می‌تواند این تصور را ایجاد کند که فرآیند بررسی دیده‌بان حقوق بشر در معرض مداخله‌های بی‌مورد است که می‌تواند تصمیم‌های اتخاذشده در طول فرآیند را معکوس کند، اعتماد به هدف و صداقت آن را تضعیف کند، سابقه‌ای ایجاد کند که کار را می‌توان بدون شفافیت کنار گذاشت و نگرانی‌هایی را مبنی بر سرکوب سایر کار‌ها ایجاد کند.

انتهای پیام/