وزیر اقتصاد: ارز ترجیجی به مصرف‌کننده نهایی نمی‌رسید

سیدعلی مدنی‌زاده وزیر امور اقتصادی و دارایی با حضور در استودیو گفتگوی ویژه خبری به تشریح «اقدامات وزارت اقتصاد در اجرای سیاست های اقتصادی دولت» پرداخت و به پرسش‌ها در این باره پاسخ داد. متن کامل این گفتگو به شرح زیر است.

مجری: تحولات اخیر مربوط به طرح اجرای کالابرگ نشان می‌دهد که مسئولین دولتی در ماه‌های پایانی سال در حال بازطراحی یکی از بازطراحی یکی از حساس‌ترین سیاست‌های اقتصادی دو دهه اخیر هستند و هدف اصلی این طرح هم همان طور که گفته شده حفظ ثبات قیمت و پرداخت مستقیم یارانه به مردم است که البته اجرای این طرح می‌تواند گام موثری در کاهش نابرابری‌ها باشد.

سوال: یکی از سیاست‌هایی که دولت در این جراحی اقتصادی در پیش گرفت تک نرخی کردن ارز بود مبنای تک نرخی شدن ارز چه بود و چرا آن تک نرخی چند نرخی دیگر نمی‌توانست ادامه پیدا کند؟

مدنی‌زاده: وقتی ما یک نظام چند نرخی داریم به طور خاص فرض بفرمایید ارز بیست و هشت و پانصد را به عنوان یک ارز ترجیحی در اختیار واردکنندگان قرار می‌دهیم نتیجه اش این می‌شد که این ارز یارانه‌ای داده می‌شد در حالی که نرخ ارز واقعی با مقدار بالاتری بود ارز رسمی تجاری هفتاد هزار تومن به بالا بود و حتی در بازار‌های دیگر بالاتر هم مبادله می‌شد این ارزی که داده می‌شد در طول فرایندی که از نهاده تولید وارداتی تا برسد به کالای نهایی مصرفی مردم عملا معادل ارز هفتاد تومن پنجاه تومن هشتاد تومان بسته به کالایش می‌رسی در مورد شاید معدود کالا‌هایی که کاملا مصرفی بودند مثل روغن اینطور بود که مستقیم با همان نرخ می‌رسید ولی کالا‌هایی که در داخل زنجیره تولید قرار می‌گرفت عملا نتیجه این بود معادل ارز‌های نزدیک به بازار آزاد به دست مردم می‌رسه و همانطور که آمار و ارقام در زندگی مردم داشتند باهاش لمس دیدیم که علی رغم اینکه ارز بیست و هشت و پانصد تومنی بابت واردات نهاده‌های کالا‌های اساسی داده می‌شد که در واقع با این توجیه که بتواند جلوی تورم کالا‌های اساسی را بگیرد ما متاسفانه بیشترین تورم را از در خود کالا‌های اساسی داشت و از تورم بقیه کالاهایمان به مراتب بالاتر بود عمده کالا‌های اساسی را که نگاه می‌کردیم می‌دیدیم که به دلیل اینکه این در طول زنجیره باعث می‌شد که از زنجیره به تعبیری خارج شود و یا به دلیل انحصاراتی که در طول زنجیره وجود داشت و این ارزی که می‌آمد در کل کشور قرار بود برود و در فرآیند تولید و توزیع قرار بگیرد عملا قیمتی که به دست مردم می‌رسید با قیمت بسیار بالاتر از آن چیزی بود که انتظار داشت و همان طور رشدش رشد بالاتری بود و عملا ما داشتیم منابع را می‌دادیم که ارز دولت بود و در بودجه دولت دیده شده بود به نوعی برای یارانه کالا‌های اساسی گذاشته شده بود به مردم نمی‌رسید حتی بعضا آمار و ارقام و اطلاعاتی که از ستاد مقابله با قاچاق کالا و ارز می‌رسید و همین طور از بقیه نهاد‌های ذیربط اطلاعات زیادی داشتیم که این‌ها داشت عملا حتی از کشور داشت خارج می‌شد چه مقدار قابله چه مقدار حجم قابل توجهی قاچاق همین نهاده‌ها دیده می‌شد و یا خیلی از این نهاده‌ها و مواد می‌آمد و یک فرآیند تولیدی خیلی کمی روی آن‌ها و بعد با قیمت‌های جهانی صادر می‌شد و از مرز‌ها خارج می‌شد و عملا معنیش این بود که ما داشتیم ارزی را که ارزشش بالای هفتاد هزار تومن بود با یک سوم قیمت حتی پایین‌تر می‌دادیم به یک سری افراد و این‌ها با قیمت‌ها و نرخ‌های آزاد صادر می‌کردند.

سوال: برخی سوالشان این است افرادی که این ارز‌ها را دریافت می‌کردند شرکت‌هایی که دریافت می‌کردند مشخص بودند اینکه چه میزان ارز دریافت می‌کنند چه ثبت سفارشی چه کالایی را و چه زمانی و با چه قیمتی باید عرضه کنم به نظر می‌رسد خیلی روشن است ولی در عمل اینطور نبود یعنی کنترلی روی این نبود؟

مدنی‌زاده: ببینید کنترل تا جایی که ممکن است ما در یک کشور هشتاد میلیونی داریم زندگی می‌کنیم تنوع کالا‌ها بسیار زیاد است.

سوال: ولی شرکت‌هایی که دریافت می‌کنند که مشخص هستند؟

مدنی: بله مشخص هست ولی اولا که بسیار معدود نیستند بالاخره تکثر در آنها وجود دارد ثانیا عرض کردم این در طول زنجیره عملا از بین می‌رود، یعنی وقتی شما یک ارزی را می‌دهید برای واردات یک نهاده ممکن است شما اول زنجیره را بتوانید کنترل کنید که چند ده هزار تولید کننده‌ی لایه‌ی دوم دارد داده شود دیگر بعدا این چند لایه دوم بعد به چند صد هزار تولید کننده لایه سوم و همین طور تا به دست مصرف کننده بخواهد برسد.

سوال: الان که تک نرخی می‌شود مثلا روی صد و دوازده هزار تومان در لایه‌های بعدی باز ممکن است این تکرار شود؟

مدنی‌زاده: دیگر آنجا عملا ما یارانه‌ای داریم توزیع نمی‌کنیم یارانه را دادیم به کجا به خود مصرف کننده، به خود مردم دادیم و یکسان هم داده شده و عملا به جای اینکه این یارانه‌ای که داده شده بوده و به جای اینکه بشود، یعنی عملا غیرممکن است که شما بتوانید کنترل کنید که مستقیم به دست مردم با همون قیمت برسد مستقیم آن ارز را انگار داریم می‌دهیم به خود مردم که بروند باهاش خرید کنند و بر اساس هم پیش بینی‌هایی که ما انجام می‌دادیم و همین طور بر اساس آمار و ارقامی که ظرف این یکی دو هفته به دست آوردیم الحمدالله به نظر می‌رسد که کاملا مطابق آن پیش بینی‌ها به خصوص دهک‌های پایین خیلی مطابق برنامه ریزی که انجام شده بود بهشون رسید و این به شدت کمک می‌کند که اقشار پایین‌تر که در واقع دهک‌های پایین‌تر جامعه که درآمد‌ها و مصرف پایین تری دارند از قضا افزایش درآمدشان به مراتب بیشتر از دیگر دهک‌ها است به صورت نسبی و نتیجه اش این شده که آن آثار رفاهی که دارد منتقل می‌شود به مراتب بالاتر است از از دهک‌های بالاتر اینکه عرض می‌کنم عدالت را دارد برقرار می‌کند این است که ما قبلا هر کس که بیشتر هم مصرف می‌کرده نهایتا بیشتر بهره‌مند می‌شده اگر که با قیمت پایین می‌رسیده اگر که با قیمت پایین نمی‌رسیده که عملا از بین رفته و هدر رفته الان دهک‌های پایین‌تر ما دارند بیشتر بهره‌مند می‌شوند.

سوال: ولی باز همین الان هم ارزی که در دراختیار قرار می‌گیرد با نرخ غیررسمی اسمی در بازار باز یک اختلاف معناداری دارد اینجا باز معنای حمایت رانت یا ترجیحی بودن صد و سیزده هزار تومانی رو عرض می‌کنم این معنی پیدا نمی‌کند؟

مدنی‌زاده: الان اصلا قرار نیست هیچ نرخ ارز ترجیحی جدیدی شکل بگیرد و بانک مرکزی کامل بر بازار مسلط است الان واردات دیگر ارز ترجیحی بهش نمی‌شود شهر‌های مرزی کالا دارند وارد می‌کنند آمار امروز که گمرک به ما داد رکورد واردات این کالا‌های اساسی را زدیم و عرضه ارز به شدت افزایش افزایش پیدا کرده به خاطر اینکه این آزادی عمل پیدا شده که با هر ارزی که بخواهند می‌توانند کالا را وارد کنند تهاتر کنند و آن فرآیند بسیار پرهزینه‌ای که باید می‌آمد و در یک چرخش‌های بسیار پرهزینه راستی ارز تخصیص داده می‌شد الان عملا آن‌ها از بین رفته و دیگر لازم نیست منتظر تخصیص ارز به آن معنا باشند و فقط یک بازه زمانی را در واقع منتظر هستم بانک مرکزی که بتواند این نرخ‌ها را دیگر کاملا به همدیگر نزدیک کنیم کند و هرگونه ترجیحی را کامل بتواند از بین ببرد.

سوال: در مورد کالا‌های اساسی این صحبت بود که با حذف ارز ترجیحی طبیعتا در بازار قیمتش یک افزایشی پیدا می‌کند یک رنج مشخصی از قیمت رو هم اعلام می‌کردند ولی بعد از آن راجع به کار کالا‌هایی که حتی ارز ترجیحی هم دریافت نمی‌کردند به نظر می‌رسد که باز این اتفاق افتاده می‌شد که روی گوشت گوسفند ارز ترجیحی خیلی معناداری تعلق پیش‌تر قرار نمی‌گرفت، اما آن هم با افزایش قیمت مواجه شد آیا در آینده ما افزایش قیمت کالا کالا‌های اساسی را خواهیم داشت؟

مدنی‌زاده: عرض کنم خدمتتان ببینید این چند نکته است، اما اینکه ما بگوییم فقط کالا‌های اساسی فرض کنید ما چهار قلم کالا قرار بوده که افزایش پیدا کند نه به هیچ عنوان همچین چیزی بیان شده بوده و نه انتظار داشتیم طبیعی است که وقتی ما نرخ ارز را تغییر می‌دهیم این اثرش رو روی همه کالا‌ها می‌گذارد، بالاخره روغن قیمتش تغییر کند روغن در بسیاری از مواد خوراکی دیگر استفاده استفاده می‌شود یا فرض بفرمایید وقتی که گوشت مرغ قیمتش تغییر می‌کند در خیلی از کالا‌های دیگری که مردم استفاده می‌کنند تخم مرغ افزایش پیدا می‌کند همین طور.

سوال: در مورد گوشت گوسفند چطور؟

مدنی‌زاده: در مورد گوشت در مورد برخی از کالا‌های اساسی من یک توضیح تکمیلی بدهم توضیح قبلی‌ام را در شروع طرح طبیعتا یک بخشی از هیجانات در بازار طبیعتا شکل می‌گرفت، چون نمی‌دانستند که دقیقا قرار است چه اتفاقی بیفتد و طبق آمار و ارقامی که ما در اتاق عملیات تیم اقتصادی دولت رصد می‌کردیم مستمرا این‌ها رصد می‌شد و هر جایی که در فرآیند واردات و یا طول زنجیره‌ی تولید خللی ایجاد می‌شد وزارتخانه‌های مرتبط ورود می‌کردند و تلاش می‌کردند که این مسائل و مشکلاتی را که در این تغییر و تحول اساسی که در نظام ارزی کشور اتفاق افتاده را بتوانند مشکلاتش را برطرف کنند و یک مقدار جلوی آن هیجانات بازار را بگیرند، لذا می‌خواهم اولا تاکید کنم که یک بخشی برمی گردد به هیجانات بازار و یک بخشی هم برمی گردد به مکانیزم‌های اقتصادی یعنی طبیعتا وقتی کالا‌های جانشین قیمتشان افزایش پیدا می‌کند وقتی گوشت مرغ افزایش پیدا می‌کند قیمتش طبیعتا یک مقدار تقاضا برای دیگر کالا‌ها افزایش پیدا می‌کند قیمت آن‌ها هم بالا خواهد رفت، یک اتفاق دیگری هم که در روز‌های اول افتاد یک مقدار فرآیند مربوط به واردات برخی از کالا‌ها دچار مشکل شده بود که به سرعت هم گمرک ما هم وزارت جهاد ورود کردند و مسائل را حل کردند یک بخشی از این گرانی‌ها هم مرتبط با این موضوع و موضوعات مشابه بود که برطرف می‌شود و امیدوار هستیم که ظرف چند روز آینده کامل این هیجاناتی که به وجود آمده و این نااطمینانی که از اجرای این طرح به وجود آمده از بین برود و روی قیمت‌های جدید قیمت‌ها بایستند و ثبات باشد و جلوی آن افزایش گرفته شود و ان شاالله ثبات به بازار برگردد و حتی کاهش، ما الان آمار‌هایی که دارم بعضا حتی در تعدادی از کالا‌های اساسی ما الان کاهش قیمت را هم نسبت به هفته‌ی گذشته داشتیم، چرا، چون اول یک مقدار اورشوت می‌کند و می‌رود بالا، ولی آن هیجانات که می‌خوابد و عرضه زیاد می‌شود برمی گردد، نکته مهم این سیاست این بود که که عرضه رو زیاد کرد در بازار ما عرضه ارز را چندین برابر قبل از اجرا داشتیم قبل از اجرا عرضه ارز به شدت کاهش پیدا کرده بود تقاضای ارز به شدت افزایش پیدا کرده بود و واقعا مسئله واردات را دچار مشکل کرده بود و همین هم عامل افزایش روزانه و ساعتی نرخ ارز می‌شد در حالی که بعد از اجرای طرح کاملا ما عرضه‌ی امون به شدت افزایش پیدا کرد و تقاضا به تعادل رسید و الحمدلله آن ثبات برای تجارت واردات و صادرات به بازار برگشت و قیمت‌ها هم عرض می‌کنم بعد از اینکه یک افزایش آسایش مقطعی را داشت الان حتی با کاهش قیمت برخی از کالا‌ها ما رو‌به‌رو هستیم.

سوال: الان روی گوشت گوسفندی، چون سوال کردم به دلیل افزایش تقاضا و یا مشکلاتی که در واردات بود آن افزایش رخ داده بود؟

مدنی‌زاده: یک بخشی به آن برمی گردد حالا این رو از عزیزان وزارت جهاد بیشتر توضیح خواهند داد که دلیل اصلی این برمی گردد به مشکلاتی که احتمالا در واردات و یا در بحث شبکه توزیع بوده، آن را بیشتر توضیح خواهند داد ولی حتما یک مقدار ما سوئیچ را و افزایش تقاضا را هم به سمت گوشت قرمز داشتیم که این هم خودش می‌تواند یکی از عوامل یک تغییر مقطعی در گوشت قرمز هم بوده باشد.

سوال: بعد از اینکه وزیر رفاه اعلام کردند که مرحله دوم کابرگ به صورت تحویل کالا خواهد بود و بسته‌های کالایی که هفته‌ی پیش اعلام کردند خواهد بود این شائبه پیش آمد که به دلیل عدم توان در کنترل قیمت‌ها بسته کالایی تعریف شده که با یک قیمت مشخص از یک کارخانه مشخص تهیه شود و همان در اختیار مردم قیمت مشخصی قرار بگیرد آیا واقعا نگرانی راجع به افزایش قیمت‌ها بوده؟

مدنی‌زاده: خیر از ابتدای اینکه بحث اجرای این طرح مطرح بود قرار بر این بود که همین دو روش به انتخاب مردم عزیز گذاشته شود، ولی اجرای این طرح دوم طبیعتا یک مقدار تمهیداتی را لازم داشت بنابراین ابتدا تصویب تصمیم گرفته شد که آن روش اول که اعتبار داده شود و مردم عزیز ما آزاد باشند در انتخاب شروع شود آن تمهیدات و قرارداده ایی که لازم بود با برخی از عرضه کنندگان و توزیع کنندگان کالا باید بالاخره قرارداد‌هایی باهاشون بسته شود و بعد در واقع آن طرح هم اجرا شود که عزیزان ما در وزارت رفاه با سرعت بالا این کار را انجام دادند در واقع چند روز پیش هم رونمایی کردند از این نوع جدید ولی این دقیقا است قبل پیش بینی شده بود در همان مصوبه‌ی هفده بندی معروف حتی در آنجا هم موضوع مطرح بود دلیلش هم مطالعات جامعی بود که همکاران ما در وزارت رفاه انجام داده بودند، تجربیات بین المللی رو بررسی کرده بودند که وقتی یک همچین تغییراتی قرار است اتفاق بیفتد چه نوع سیاست‌هایی می‌تواند موثرتر باشد و بیشتر می‌تواند جلوی تورم را بگیرد و بیشتر می‌تواند کمک کند به اینکه سریع‌تر ثبات در اقتصاد حاکم شود.

سوال: راجع به آینده کالابرگ چند تا نگرانی و ابهام وجود دارد که من یک به یک می‌پرسم اگر امکان دارد جنابعالی پاسخ بفرمایید برخی معتقدند که دولت به دلیل کسری بودجه عملا کالابرگ را با همین قیمت نمی‌تواند با تورم افزایش بدهد آیا ممکن است همچنین اتفاق اتفاقی بیفتد؟

مدنی زاده: خیر، به هیچ عنوان، برنامه‌ای که از ابتدا ما داشتیم و جناب آقای رئیس جمهور هم تاکید به آن داشتند این بود که این عرضی که مشخص شده برای این موضوع و یارانه‌ای که دارد داده می‌شود، در واقع در طی زمان در صورت افزایش افزایش نرخ ارز و یا افزایش قیمت این کالا‌ها بتواند افزایش پیدا کند و متناسبا تا جایی که بتواند قدرت خرید مردم را حفظ کند، لذا ما مستمرا داریم قیمت کالا‌ها را رصد می‌کنیم و همین طور طبیعتا در بازار ارز هرگونه تحولی اگر اتفاق بیفتد طبیعتا منعکس خواهد شد و منابعی هم که برای بحث بودجه این دیده شده کاملا به همین صورت است که در اثر افزایش نرخ ارز ما هم در واقع یک صندوقی را برای این کار تعبیه شده که منابع در صندوق ریخته خواهد شد در یک حساب مجزایی خواهد بود و از طریق آن حساب منابع تجمیع می‌شود و به اعتبار کالابرگ افزوده خواهد شد، مردم عزیزمان اطمینان داشته باشند این طرح به نوعی کاملا متفاوت است با طرح‌های پیشین که اجرا می‌شد یک عدد ریالی ثابتی داده می‌شد و تغییر نمی‌کرد این طرح کاملا مجزا است، چون همان طور که در جلسه قبلی که خدمت همکارانتان در استودیو بودم عرض کنم اینجا واقعا این موضوع رو به نوعی اسمش را می‌گذارم حق شهروندی و به این تاکید دارم که ما باید اطمینان حاصل پیدا کنیم که یک حداقل‌هایی را داریم و می‌توانیم برای مردمان تامین کنیم و قطعا تلاش می‌کنیم که این حداقل‌ها را افزایش بدهیم و عمومیت هم داشته باشد و همه مردم از آن بهره‌مند شوند حتی امیدوارم به جایی بتوانیم برسیم که دیگر آن حداقل کالری را بتوانیم کامل تامین کنیم برای مردم که مطمئن باشیم که کسی گرسنه سرش را زمین نمی‌گذارد عرض کنم از این جهت برای بحث حفظ قدرت خرید من اطمینان خاطر را به مردم عزیزمان می‌دهم، و بحث بودجه را هم که فرمودید مطالعات و در واقع بحث بودجه‌ای هم دیده شده که در واقع در یک حساب جدایی کاملا ریخته می‌شود یعنی به حساب هدفمندی که می‌آید به حساب جدایی واریز می‌شود.

در حال تکمیل...