«احمد»؛ تلاشی خام برای نمایش یک قهرمانِ در بحران

«احمد» تلاشی است برای بازنمایی یکی از حساس‌ترین لحظات تاریخ معاصر ایران؛ ۱۸ ساعت نخست پس از زلزله ویرانگر بم و نقش شهید احمد کاظمی در سامان‌دهی اولیه امدادرسانی. انتخاب این بازه زمانی محدود در نگاه نخست، تصمیمی هوشمندانه به نظر می‌رسد، چرا که سینما بیش از هر چیز با لحظه بحران معنا پیدا می‌کند؛ لحظه‌ای که تصمیم، خطا، تردید و کنش در فشرده‌ترین شکل خود بروز می‌یابند. 

تمرکز بر قهرمان به جای تجربه انسانی

با این حال مسئله اصلی فیلم نه در انتخاب سوژه بلکه در شیوه روایت آن نهفته است؛ جایی که اثر میان سینما و گزارش تاریخی معلق می‌ماند. ربیعی پیش‌تر نشان داده بود که به سینمای رویدادمحور و شخصیت‌های واقعی علاقه‌مند است، اما در این کار نمایش علاقه به شکلی پر رنگ‌تر به سمت قهرمان‌سازی سوق پیدا می‌کند. شخصیت اصلی فیلم، نه به عنوان یک انسان درگیر بحران، بلکه عمدتاً به مثابه نماد کارآمدی، قاطعیت و ایثار تصویر می‌شود. این رویکرد اگر چه در چارچوب سینمای رسمی و یادمان محور قابل فهم است، اما از منظر درام‌نویسی به محدود شدن ظرفیت‌های روایت می‌انجامد. 

روایت خطی و فقدان تعلیق

مشکل اصلی فیلم از همین جا آغاز می‌شود. فیلم بیش از آنکه درباره تجربه انسانی یک بحران باشد، درباره نمایش درستکاری و مدیریت یک قهرمان است. دوربین کمتر به سوی مردمی می‌رود که زیر آوار مانده‌اند، خانواده‌هایی که در شوک و سوگ‌اند یا نیروهایی که دچار سردرگمی و آشفتگی‌اند. بحران، بیشتر به پس زمینه‌ای برای برجسته‌سازی عملکرد شخصیت اصلی تبدیل می‌شود تا یک موقعیت دراماتیک چندلایه که بتواند تنوع واکنش‌های انسانی را بازتاب دهد. 

میزانسَن و انسجام بصری کنترل‌شده

از منظر روایت، فیلم ساختاری خطی و نسبتاً یکنواخت دارد. رویدادها پشت سر هم اتفاق می‌افتند اما کمتر به نقطه اوج دراماتیک می‌رسند. دلیل این امر آن است که روایت از پیش اطمینان دارد قهرمان می‌داند چه باید بکند، تصمیم‌ها اغلب درست هستند و جهان فیلم کمتر در برابر او مقاومت جدی نشان می‌دهد. در چنین شرایطی تعلیق که یکی از ارکان اساسی سینماست تضعیف می‌شود. 

اهمیت فیلم در بازنمایی قهرمانی غیرجنگی

با این حال، «احمد» را نمی‌توان فیلمی کاملاً ناکام دانست. اهمیت آن در طرح یک الگوی متفاوت از قهرمان در سینمای ایران است؛ قهرمانی که نه در میدان جنگ بلکه در دل یک فاجعه انسانی عمل می‌کند. همین جابه‌جایی میدان، به خودی خود ارزشمند است و نشان می‌دهد سینمای ایران می‌تواند به روایت بحران‌های مدنی و اجتماعی نیز بیاندیشد. 

انتهای پیام/