کاغذبازی با حقوق آوارگان جنگی؟ عملکردی عالی از یک کمیساریای عالی!

خبرگزار میزان: صدها تن از پناهجویان (آفریقا به اروپا) در فجایع انسانی کشته شدند، تا جایی که "ماتئو رنزی" نخست‌وزیر ایتالیا، آب‌های عبور از این مسیر را "گورستان مدیترانه" نامید.

رویداد:
یکی از اخبار مهم اخیر، حادثۀ غرق شدن قایق مهاجران در دریای مدیترانه بود. این حادثه در نیمه شب دوشنبه 20 آوریل 2015 (31 فروردین) در آب‌های لیبی و جنوب جزیره لامپدوسا در جنوب ایتالیا رخ داد. سازمان ملل روز سه‌شنبه با تأیید این خبر تعداد قربانیان را بیش از 800 نفر اعلام کرد و البته گفت به تلاش‌های گارد ساحلی ایتالیا برای نجات زنده‌های احتمالی امید چندانی نیست و برعکس، این اجساد غرق‌شدگان است که هر لحظه کشف و روی هم تلنبار می‌شود. سخنگوی کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل، این حادثه را یکی از بدترین حادثه‌های مرگبار در آب‌های مدیترانه خواند.

این اولین بار نبود که صدها تن از پناهجویان (آفریقا به اروپا) در فجایع انسانی کشته شدند، تا جایی که "ماتئو رنزی" نخست‌وزیر ایتالیا، آب‌های عبور از این مسیر را "گورستان مدیترانه" نامید. به همین بهانه، میزان به بررسی مصائب وارده به آوارگان جنگی و پناهندگان از منظر حقوقی می‌پردازد.
خبرگزاری "فوکوس آنلاین" سه‌شنبه گذشته نوشت: آوارگانِ جنگ‌زده مجبورند کشورهایشان را ترک کنند، وگرنه اتفاق چندان غریبی نیست که قایق‌های بزرگ ماهیگیری، توازن خود در جابجایی آن حجم عظیم از مهاجران را از دست بدهد. دریای مدیترانه همان "کانالِ مرگ" است که آوارگانِ فراری از جنگ با امیدهای ناچیزشان در آن پا گذاشته بودند.



مفاد قانونی روی کاغذ؛ کدام سازمان جهانی تاکنون پاسخگو بوده؟

کنوانسیون ژنو 1951 و پروتکل 1976 اصلی‌ترین منبع حقوق پناهندگان در مقررات بین‌المللی‌اند که تعهدات مکتوبی را در قبال آوارگان پذیرفته‌اند. اساسی‌ترین حقوق پیش‌بینی شده در اعلامیه حقوق بشر که شامل پناهندگان نیز می‌شود عبارتند از:
- برخورداری از تمام حقوق و آزادی‌ها: ماده 2
- حق زندگی و امنیت شخصی: ماده 3
- منع هرگونه شکنجه ورفتار خلافت شئون بشری: ماده 5
- برابری همه افراد بشر در برابر قانون: ماده 7
- حق عبور و مرور و انتخاب آزادانه محل اقامت: ماده 13
- داشتن حق کار و حرفه: ماده 23
- حق بهره‌مندی از آموزش و پرورش تا مرتبه عالی آن: ماده 26

علاوه بر این کنوانسیون، "کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل" (UNHCR) وظیفۀ رهبری و هماهنگ کردن فعالیت‌های بین‌المللی جهت محافظت و رفع مشکلات پناهندگان در سراسر جهان را دارد. هدف اولیۀ این سازمان، حراست از حقوق اولیه و اطمینان حاصل کردن از سلامتی پناهندگان مطابق قوانین بین‌المللی است.
طبق اعلام سازمان ملل 80% مهاجرت‌ها از مسیر مدیترانه، از ساحل لیبی به مقصد اروپا صورت گرفته‌اند. رقم مهاجران از کشورهای جنگ‌زده به قارۀ سبز در جستجوی رفاه و آرامش در سال 2014 نسبت به سال 2011 سه برابر بیشتر شده و همچنان رو به افزایش است.



حوادثی از این دست، به وضوح نشان می‌دهند آوارگان جنگی که خانه و کاشانۀ ویران‌شدۀ خود در وطن را به مقصد ناکجاآباد ترک می‌کنند، هرگز "حق بهره مندی از آموزش و پرورش تا مرتبه عالی آن" را انتظار ندارند؛ بلکه ناگزیر به ترک میهن ویران خود بوده‌اند و کمیساریای عالی، آن قدر در این موضوع عالی (!) عمل می‌کند که تیره‌پوستان لیبیایی هیچ تضمینی حتی برای حفظ جانشان، حتی قبل از رسیدن به مقصد مهاجرت، ندارد.



در جستجوی علت: تقصیرکار کیست؟

پلیس ایتالیا شامگاه دوشنبه بعد از حادثه اعلام کرد دو نفر از نجات‌یافتگان را که تبعۀ تونس و سوریه هستند، به اتهام اینکه کاپیتان و از عوامل این کشتی هستند بازداشت کرده است. آن کاپیتان و ناخدای کشتی یا قایق که مسئولیت جابجایی جنگ‌زدگان از وطن‌هایشان به اروپا را به عهده گرفته بود، خودش هم در بین غرق‌شدگان این قایق بود که دست بر قضا جان سالم به در برد. درست است! شاید بتوان وی را متهم به سهل‌انگاری و سرپیچی از قانون کرد؛ اما این اقدام، چیزی از سنگینیِ گناه سیاسی-حقوقی در این ماجرا کم نمی‌کند: مسبّبین جنگ در کشورهای مبدأ (لیبی، سوریه،...) و علل اصلی این پناهجوییِ بالإجبار چه کسانی بوده‌اند؟

جنگ، انسجام یک ملت را متلاشی می‌کند و خرابی و آوارگی می‌زاید. بدیهی است عاملان ناامنی، از پذیرفتن تبعات جنگی که خودشان به راه انداخته‌اند شانه خالی کنند. مثلاً در این قایق افرادی از تبعۀ لیبی، سوریه، اریتره، سومالی، سنگال و بنگلادش بودند.
افکار عمومی دنیا که امروز به خاطر غرق شدن قایق آوارگان لیبی و کشته شدن 800 نفر شوکه شده‌ و ابراز همدردی می‌کنند، زمانی که از 19 مارس 2011 دیدند صدها بمب ناتو بر سر همین مردم فرود می‌آید، شوکه نشدند؟



بمباران هوایی لیبی توسط نیروهای ناتو-آمریکا-اروپا در سال 2011 که به ویرانی این کشور انجامید و بذر تروریسم را در آن پرورش داد.
حالا رؤسای جمهور کشورهای اروپایی روز پنجشنبه گذشته در بروکسل جمع شدند و دربارۀ پیامدهای فاجعۀ غرق شدن کشتی پناهجویان در مدیترانه صحبت کردند. بحث و مشورت دربارۀ سؤالات زیر نیز در جلسه روز پنجشنبه ضروری به نظر می‌رسید.
- چرا میلیون‌ها نفر از مردم لیبی از وطن‌شان رانده، فراری و پناهنده می‌شوند؟
- غدۀ سرطانی تروریست‌ها در سوریه، به دست چه کسانی با هدف "سرنگونی نظام" این کشور رشد کرد و گسترش یافت؟
- عامل ویرانی لیبی و در نتیجه جاری شدن سیل آوارگان به اروپا چیست؟

گزارش از فاطمه طاهری