دستاوردهای یک رستاخیز در کتاب «اربعین، جهانی دیگر»

مسعود معینی‌پور نویسنده کتاب «اربعین، جهانی دیگر» در گفت‌وگو با میزان درباره مضمون این کتاب و اهمیت پیاده‌روی اربعین گفت: «اربعین، جهانی دیگر» دستاورد برگزاری دومین همایش ملی ظرفیت‌های فرهنگی تمدنی اهل بیت است که در سال ۱۳۹۵ به همت پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی و همکاری پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، دانشگاه امام صادق (ع)، دانشگاه باقرالعلوم (ع) و موسسه علمی فرهنگی آفاق حکمت برگزار شد.

وی تاکید کرد: آیین‌ها و مناسکی مانند کنگره اربعین را که از سویی منشأ الهیاتی دارند و از سوی دیگر علل مادی، صوری و فاعلی زمینی دارند، حداقل با سه رویکرد می‌توان مورد مطالعه و بررسی قرار داد؛ رویکردی تکوینی و منظری که نقش خدا را در عالم تکوین و نظامات عالم بررسی می‌کند، رویکردی تشریعی و شناخت حکم الله و تشخیص وظایف مکلّفان در به جا آوردن مناسک و آیین مطابق دستورهای دینی با رویکردی اجتماعی که همین نکته نیز دارای سه وجه است؛ وجه سیاسی که به تولید قدرت منجر می‌شود، وجه اقتصادی که به تولید ثروت منجر می‌شود و وجه فرهنگی که به تولید اندیشه و آداب و رسوم و منجر می‌شود.

معینی‌پور ادامه داد: یکی از بحث‌هایی که دربارۀ اربعین وجود دارد، شکل‌گیری همایشی با عنوان پیاده‌روی اربعین است. جامعه‌شناسان معتقدند فرصت سرگرمی، تفریح، اوقات فراغت و دید و بازدیدهای اجتماعی در این پیاده‌روی خود را نشان می‌دهد. از سوی دیگر سوژه‌ای ارزنده برای نگارش تجربیات این حرکت جغرافیایی و معنوی است.

این نویسنده تصریح کرد: از زمان که در مسیر پیاده‌روی اربعین قدم گذاشته‌ام، به این مهم می‌اندیشم که سفر کربلا تقریباً از سال ۱۳۷۹ به بعد و از زمان سرنگونی حزب بعث آزاد شد. کسانی که سالی یک‌بار و یا چند سال یک‌بار می‌توانستند به حج بروند، الان آدم‌های متنوعی از جنس بچه‌های هیأتی و بچه‌های اهل زیارت، سالی چند بار زیارت امام رضا(ع) می‌روند و ممکن است سالی چند بار زیارت سیدالشهدا(ع) بروند و این حرکتی عظیم و پر معنا را پایه‌گذاری کرده است.

وی ضمن اشاره به کتاب «اربعین، جهانی دیگر» بیان کرد: در مورد حرکت در مسیر پیاده‌روی اربعین باید این نکته مورد توجه قرار گیرد که چرا به پیاده‌روی اربعین می‌رویم؟ آیا برای این می‌رویم که یک اردوی دسته‌جمعی زیارتی داشته باشیم یا برای این می‌رویم که ارتقای معنوی برای خودمان داشته باشیم؟ نسبت خودمان را با سیدالشهدا(ع) و سپاه ایشان مشخص کنیم؛ یعنی اگر گفتند: «یا لَیتَنا کنّا مَعَکُم فَنَفوزَ فَوْزاً عَظیماً» این در مورد ما تحقق پیدا کند.

این نویسنده به بخش‌هایی از کتاب «اربعین، جهانی دیگر» پرداخت و افزود: این کتاب در لایه‌های مختلف عنصر تفکر در همایش پیاده‌روی اربعین را مورد توجه قرار داده است. یکی از چیزهایی که در اربعین بسیار شفاف بوده و مورد ارزیابی قرار داده، سفارش‌های اکیدی است که تفکر بر تعداد زیاد، تکثیر و تراکم عبادت اولویت دارد؛ یعنی در ذات باری‌تعالی تفکر کند. ما در اربعین، یک فرصت جدی برای تفکر داریم. شما توجه کنید، این مجموعۀ اطعمه و اشربه و مواکب و دیدنی‌هایی که برای ما جالب است، اینکه برویم فلان موکب ببینیم چه صفی دارد! مثلاً موکب علی‌اصغر کویتی‌ها است! پنج متر و نیم طول میز فلان موکبی است که ظهرها روی آن ماهی می‌چیند! 16 متر فلان‌جا انار و هندوانه می‌چیند! از مسیر حله برویم، چون خوراکی‌های آن خیلی جدی‌تر است و خانه‌های تمیزتری دارد. از مسیر طریق‌العلماء برویم این ویژگی را دارد و… اما هیچ‌وقت با خودمان تفکر نمی‌کنیم که از مسیرهای مختلف، جایی را انتخاب کنیم که قدرت تأمل و تفکر و تضرع و خضوع و توجه ما به ذات سیدالشهدا(ع) بیشتر شود. اگر این مسیر قرار است یک مسیر خودسازی باشد و اگر این مسیر قرار است نسبت ما با سیدالشهدا(ع) را عمیق‌تر کند و هر سال هم تکرار کند و عهد ما را دوباره مستحکم کند، پس به تفکر نیاز دارد.

وی علت نگارش کتاب «اربعین، جهانی دیگر» را مطرح و بیان کرد: ما باید توان خود را بر تولید آثار فرهنگی حول محور ادبیات و محیط‌سازی برنامه‌ریزی کنیم تا فضاسازی و آموزش را در برنامه قرار داده و آن را برای زائران درونی کنیم، در عین حال به خودمان توجه کنیم. هم اکنون در محیط‌های مختلف، آن کسانی که زبان می‌دانند و آن کسانی که ارتباطات فضای مجازی و محیط اجتماعی را می‌شناسند و می‌توانند روایت‌ها را جهانی کنند، یک بازنمایی کنند تا دیگران هم از این مطلع شوند. شاید آن‌قدر که خیلی از گروه‌های مختلف جامعۀ ما منتظر هستند که فلان حراج در فلان کشور شکل بگیرد که بتوانند بروند خرید کنند و یا فلان نمایشگاه در فلان‌جا گذاشته شود و سالانه همۀ زندگی خود را جمع کنند برای اینکه به آنجا برسند و یا فلان اتفاق بیفتد و از خیلی از فستیوال‌ها و پیاده‌روی‌ها و دورهم جمع‌شدن‌ها و جشنواره‌های دنیا و هر چیز دیگری اطلاعات دارند، در مورد اربعین اطلاعات ندارند. به نظر من می‌آید که ما باید عنصر روایت را جدی بگیریم و به این توجه کنیم و دربارۀ آن روایت‌سازی داشته باشیم.

معینی‌پور در مورد کتاب‌های مشابه کتاب «اربعین، جهانی دیگر»، گفت: کتاب‌های زیاد در مورد اربعین نوشته شده است، اما کتاب «اربعین، جهانی دیگر» مجموع پیام‌های بسیاری از آنان را مطرح کرده است. کتاب «اربعین، جهانی دیگر» در واقع برآمده از مجموعه‌ای از نشست‌ها، یادداشت‌ها، مقالات و گفتارهای اساتید حوزوی و دانشگاهی بوده که تأملات تمدنی در رابطه با اربعین را مطرح می‌کند و در عین حال تأملات تمدنی را با توجه ‌به مصادیق و رخدادی که اربعین و در این کنش جمعی عظیم اتفاق افتاده است، بیان می‌کند.

انتهای پیام/