ساختار هندسی نامتوازن مهمترین عامل خفگی و اینورژن در پایتخت

به گزارش میزان، روزی که تهران پس ازسه قرن حیات شهری، پایتخت ایران شد شاید شهری که البرز او را به عنوان یک دشت در پایین دست قرار داده بود، سرمست از این بود که تاجدار شهرهای ایران شده است. اما روزی را نمی دید که گلوگاهش با ساختمان های بلند گرفته شود و از آن بدتر به پارکینگی بزرگ تبدیل شده باشد.
برخی از متخصصان محیط زیست و طراحی منظر می گویند اگر بلند مرتبه سازی در مسیر باد قالب تهران طبق ضوابط شهرسازی صورت نمی گرفت شاید آلاینده ها در این شهر با وزش باد جابجا می شد، اما امروز دیده می شود جدای از بحث تعداد زیاد خودروها و بنزین غیر استاندارد که از مهم ترین دلایل تولید آلودگی در کلان شهرهایی چون تهران است، بلند مرتبه سازی درشمال و شمال غرب تهران عاملی شده است، تهران در روزهای آلوده چشم انتظار وزش باد شدیدتری باشد تا بتواند از ساختمان های بگذرد و آلودگی را با خود از این شهر ببرد.

متخصصان طراحی منظر ذکر می کنند شهرهایی در دنیا وجود دارند که شدت آلودگی همانند تهران دارند، اما ساختار هندسی آن شهرها وضعیت متفاوتی را برای آنها رقم زده است. در واقع بحث بر سر تعیین سهم آلاینده های هوا نیست بحث بر سر این است که یک شهر باید نفس بکشد.
به گفته سید محمود هاشمی؛ دکترای برنامه ریزی محیط زیست علت آلودگی هوای تهران این است که باد امکان وزیدن ندارد این در حالی است که طراحی باید به گونه ای باشد که از جریان اصلی هوا جلوگیری نکند. نکته مهم اینکه جریان اصلی هوا از طریق دره ها باید تامین شود و این اتفاق اکنون در تهران نمی افتد و کریدورهای انتقال هوا در تهران بسته است. این امر موجب می شود که ساختمان های بلند شمال شهر تمامی سهم وزش باد تهران را نصیب خود کنند. زیرا جریان هوا به سطح بالاتری از نظر سطح ارتفاع می رود.
این متخصص محیط زیست در گفت‌وگو با میزان توضیح می دهد که سیستم حرکت جریان هوا در تهران بدین صورت است که پس از عبور کوهستان از کوهپایه عبور می کند و از دشت به سمت جنوب تهران می رود. بنابراین مقیاس جریان هوای شهر تهران بزرگ است، زیرا حد واسط بیابان و کوه قرار دارد. این شکل هندسی ساختار شهر از ورود هوا ممانعت می کند و باعث پایداری و ماندگاری هوا و در نتیجه ایجاد پدیده اینورژن می شود.

با این وجود اسماعیل صالحی، معاون دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران معتقد است که آنچه مزیت این شهر محسوب می شود، خود عامل محدودیت این شهر نیز است. توپوگرافی و شرایط جغرافیایی تهران به گونه ای است که ازسه جهت محدود است. در نتیجه گسترش شهر نیز محدود شده است به غرب و دامنه های شمالی. توجه داشته باشید که قرار گرفتن یک شهر در دشت شرایط منحصر به فردی تلقی می شود، زیرا اقلیم طبیعی این گونه شهرها با ارزش است. اما نکته قابل توجه اینکه شرایط توپوگرافی که در بحث اقلیم وجه مثبت این شهر است، از نظر آلودگی هوا وجه منفی آن است زیرا اینورژن را تشدید می کند.

به گفته صالحی یکی از بحث های مهم در طراحی منظر بحث چرخش هوا است. فرم شهر که سازنده منظر شهر نیز به شمار می رود، حاصل ترکیب انسجام ساختمان و پراکنش آنها در فضا و تناسب احجام با طراحی منظر در چرخش هوا است. تاثیری که طراحی منظر در چرخش هوا و کاهش اینورژن دارد از این نظر قابل بررسی است.

تهران محصور در میان سه کوه با زمین های مرغوبش خرج بلند مرتبه سازان، تامین منابع از طریق تراکم و نیز کسب منفعت فردی به قیمت نابودی آن شده است.
خودروسازان، بنزین آلوده، بلند مرتبه سازان همه و همه مقصرانی هستند که ما را به سوی این شرایط سوق داده اند، با این وجود نباید فراموش کرد که این ضوابط شهرسازی در یک شهر است که باید محدوده شهر سازی را با توجه به شرایط جغرافیایی هر شهر مشخص کند تا یک شهر به روزگاری چون تهران امروز دچار نشود، تهرانی که با توسعه بی برنامه شتاب زده این روزها دچار مشکلات زیادی شده است.اما آیا آنقدر که از بنزین آلوده و ترافیک سخن می گوییم از شکل بی شکل این شهر نیز می گوییم که نفس تهران را گرفته است؟ نتیجه اینکه این روزها پایتخت نیاز به راهکاری دارد که اکسیژن را به آن برساند.

گزارش: لیلا موسوی نسب