آغاز دور جدید مذاکرات هستهای از فردا/ احتمال تغییر در تیم مذاکرهکننده آمریکایی
: دور جدید مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران در شرایطی فردا درسطح معاونان وزیران امور خارجه برگزار میشود که برخی کارشناسان امیدوارند 1+5 و جمهوری اسلامی ایران بتوانند پیش از دهم تیر " پایان مهلت 7 ماهه پس از تمدید توافقنامه ژنو" به توافق نهایی دست پیدا کنند.
به گزارش خبرنگار سیاسی میزان، بعد از توافق موقت ژنو، دور تازه مذاکرات هسته ای با هدف دستیابی به راهکاری جامع برای رفع چالشهای پیش آمده بر سر برنامه هستهای ایران، در حالی از اسفندماه سال گذشته (1392) در وین از سر گرفته شد که سرانجام پس از چند دور مذاکره سخت و نفسگیر، مذاکرات در تاریخ سوم آذر ماه سال جاری برای مدت 7ماه و 7 روز تا 10 تیرماه 1394تمدید شد.
دیپلماسی هسته ای دولت یازدهم از سفر رییس جمهور و وزیر امور خارجه به نیویورک در اواخر شهریور سال گذشته آغاز شد و مذاکرات حاشیهای دیپلماتهای ایرانی در حاشیه جلسه مجمع عمومی سازمان ملل موجب شد تا 4 مهر ماه نشست ایران و گروه 1+5 برای نخستین بار در بالاترین سطح و با حضور وزیران امور خارجه برگزار شود.
محمدجواد ظریف پس از این جلسه که در نیویورک برگزار شد، اعلام کرد که امیدواریم بتوانیم حرفهای مثبت را که در این مذاکرات شنیده و با دقت در آینده به پیش ببریم.
همچنین کاترین اشتون نیز اعلام کرد که قدرتهای جهانی برای برگزاری مذاکرات هسته ای اساسی 23 و 24 مهر ماه در ژنو به توافق رسیدند.
پس از اعلام کاترین اشتون نام ژنو بار دیگر بر سر زبانها افتاد و به سیاسیترین شهر جهان در سال 2013 تبدیل شد و سرانجام در تاریخ 3 آذر ماه شاهد توافق مقدماتی هسته ای میان ایران و گروه 1+5 بودیم.
نخستین نشست هستهای ایران و گروه 1+5 در ژنو 23 مهر ماه و در سطح وزیران امور خارجه برگزار شد و حاشیه اصلی این دور از مذاکرات نیز حضور محمدجواد ظریف با ویلچر بود که در پایان مذاکرات اعلام کرد 1+5 باید مسیر اعتماد مردم ایران را طی کند. بحثهای این دور از مذاکرات جدی بود و در این بحثها وارد جزئیاتی شدیم که طرفین دوست داشتند وارد آن بشوند و توازن لازم در حرکت اول وجود داشت. این دور از مذاکرات در حالی به پایان رسید که 2 طرف مذاکرات را مثبت ارزیابی کردند و مقرر شد دور بعدی مذاکرات 16 آبان در ژنو برگزار شود.
مذاکرات 16 آبان ژنو که 3 روز به طول انجامید ابتدا در سطح معاونان برگزار شد، اما در میانه راه وزیران امور خارجه کشورهای عضو 1+5 به غیر از چین به ژنو رفتند و مذاکرات را به صورت جدی ادامه دادند و در نهایت با مخالفت فرانسه توافق نهایی حاصل نشد.
ظریف در پایان این دور مذاکرات اعلام کرد که 6 کشور شاید تفاوتهای نظری داشته باشند، اما با هم کار میکنیم و امیدواریم به یک توافق دست یابیم. همچنین کاترین اشتون نیز اعلام کرد که 3 روز است که درگیر مذاکرات سازنده بودیم و پیشرفت داشتیم، اما تفاوت هنوز وجود دارد و دور بعدی مذاکرات 29 آبان در ژنو برگزار میشود.
در شرایطی که مذاکرات ایران و 1+5 به اوج حساسیت رسیده بود، 29 آبان ماه بار دیگر معاونان وزیران امور خارجه ایران و گروه 1+5 در ژنو در کنار یکدیگر قرار گرفتند، اما پس از جدیتر شدن مباحث وزیران امور خارجه 1+5 به ژنو رفته و در نهایت نیز توافقنامه نهایی را پس از 5 روز مذاکره فشرده امضا کردند.
وزیر امور خارجه ایران پس از توافق هسته ای گفت: در مرحله اول مقرر شد تحریم جدیدی وضع نشود و برخی تحریمها نیز لغو گردد. ما تا یکسال آینده برای لغو همه تحریمها مذاکره میکنیم.
آخرین دور مذاکرات جامع موسوم به وین 8 برای رسیدن به راهکاری جامع در مذاکرات هستهای، از سهشنبه 27 آبانماه به طور غیررسمی از سر گرفته شد که تا سوم آذر، آخرین روز تعیین شده برای مذاکرات زمانی، به نتیجه توافق جامع برسد.
در این میان همچنان برخی اختلافات پس از مذاکرات متعدد پیش از ضرب الاجل 24 نوامبر پابرجا ماند که مهمترین آنها در خصوص تعداد سانتریفیوژها و چگونگی برداشتن تحریمها و برخی جزئیات دیگر بود تا در نهایت مذاکرات برای ارائه راهحلهای منطقی و دستیابی به توافق معقول، دوباره تمدید شود.
پیش از پایان مذاکرات، بیش از هر زمان دیگری حتی جدیترین مخالفان توافق نیز در بدبینانهترین تحلیلها از توافق موقت دیگر و تمدید مذاکرات خبر میدادند و البته توافق بر سر تمدید مذاکرات با تکذیب طرف ایرانی همراه میشد.
سرانجام مذاکرات پیش از پایان ضرب الاجل با اعلام مذاکره کنندگان 7 ماه تمدید شد. تمدید 7 ماهه، مطابق با برنامه مشترک اعلام شده در چارچوب توافق ژنو بود. در واقع درآخرین روز مهلت تعیین شده برای امضای توافق جامع، اعلام شد که تیمهای کارشناسی در ماه دسامبر به گفتوگو ادامه میدهند و مذاکرات تا دهم تیر ۹۴ تمدید میشود. در پایان هیات مذاکره کننده هستهای کشورمان اعلام کرد که مذاکرات در هفتههای آینده برای دستیابی به توافق ادامه مییابد.
طبق توافقهای صورت گرفته در وین، ایران به ازای ادامه اجرای مفاد برنامه اقدام مشترک ژنو، ماهیانه حدود ۷۰۰ میلیون دلار از پول نفت صادراتی را دریافت خواهد کرد.
هدفگذاری طرفهای اصلی مذاکرات هستهای، رسیدن به مرحله اول توافق در اسفندماه است. ایران و گروه 1+5 میخواهند با پایبندی به تعهد خود بر پایه برنامه اقدام مشترک، با تمدید مذاکرات به مدت 7 ماه دیگر بر اساس یک «تلاش دو مرحله ای» نهایتا در دهم تیرماه سال آینده به توافق جامع و نهایی دست پیدا کنند.
البته گویا تلاش دو طرف در رسیدن به توافق جامع و نهایی به جای توافق سیاسی در همان اسفند ماه است. بر اساس «تلاش دو مرحلهای» مقرر شد که ابتدا زمینه توافق سیاسی در اسفندماه سال جاری حاصل شود تا پس از این توافق دو طرف بتوانند راه را برای رسیدن به توافق جامع و نهایی هموار کنند.
جان کری وزیر خارجه آمریکا در پایان نشست وین در جمع خبرنگاران ضمن تاکید بر اینکه «در وین پیشرفت قابل توجهی داشتهایم» گفته بود که «میخواهیم یک توافق سیاسی در طول 4 ماه آینده داشته باشیم».
«توافق سیاسی» به معنای تفاهمی سیاسی بر سر اصول توافق جامع و نهایی است؛ یعنی پیش از توافق جامع 2 طرف روی چارچوبهای این توافق به تفاهم میرسند تا راه برای حصول توافق جامع هموار شود.
محمد جواد ظریف وزیر خارجه و مذاکرهکننده ارشد هسته ای ایران هم در پایان مذاکرات وین در جمع خبرنگاران اعلام کرده بود که به هیچ عنوان قصد نداریم از تمام 7 ماه و 7 روز استفاده کنیم، بلکه تلاش داریم به تفاهم سیاسی و بعد به تدوین تفاهم به صورت مجموعه فنی و سیاسی برسیم.
بر این اساس به همان میزانی که جمهوری اسلامی ایران در رسیدن به توافق جامع و نهایی و پایان دادن به بیش از یک دهه بحران غیرضروری نظام بین الملل مشتاق است، ایالات متحد آمریکا هم تعجیل دارد.
بنابراین گزارش تیم مذاکرهکننده هسته ای ایران به ریاست سید عباس عراقچی و مجید تخت روانچی فردا (دوشنبه) عازم شهر ژنو سوئیس میشود تا نخستین دور گفت و گوهای جامع هسته ای ایران و گروه 1+5 در دوره تمدید هفت ماهه مذاکرات را آغاز کنند.
مجید تخت روانچی و سید عباس عراقچی به ترتیب معاونان اروپا و آمریکا و نیز حقوقی و بین المللی وزیر امور خارجه ریاست تیم مذاکره کننده هسته ای ایران را در این دور از مذاکرات برعهده دارند.
به گفته سیدعباس عراقچی عضو ارشد تیم مذاکره کننده هسته ای این دور از مذاکرات از 26 آذرماه (17دسامبر) در سطح معاونان وزیران خارجه در شهر ژنو سوییس برگزار میشود. معاون حقوقی و بین الملل وزیر امور خارجه به خبرگزاری رسمی دولت گفته است: از 2 روز پیش از 26 آذر یعنی روزهای دوشنبه و سهشنبه هفته جاری مذاکرات دوجانبه میان هیاتهای ایران و 1+5 در ژنو برگزار میشود.
به گفته او قرار است تیم مذاکره کننده ایران مذاکرات دوجانبه ای با هیات آمریکایی و نیز سایر هیاتها در ژنو داشته باشد.
محوریت این دور از مذاکرات ژنو نیز دیدار و گفت و گو با هیات آمریکایی است و طرفین قرار است درباره همه موضوعات اختلافی با یکدیگر مذاکره کنند.
محور اصلی اختلافات ایران و 1+5 در دور قبلی مذاکرات، مدت زمان توافق نهایی، میزان غنی سازی اورانیوم ایران و نحوه لغو تحریمها علیه برنامه هسته ای ایران بود. به گفته یک عضو تیم مذاکره کننده هسته ای ایران، برخی اختلافات رفع شده و برخی دیگر نیز هنوز رفع نشده و طرفین نیاز به رایزنیها و مشورتهای بیشتری دارند.
این عضو تیم مذاکره کننده هسته ای گفت که چارچوب و اصول مذاکراتی مشخص است و طرفین در این چارچوب در تلاش برای حل اختلافات خود هستند.
اعضای گروه مذاکره کننده آمریکا که قرار است این هفته گفت و گوهای اتمی را با ایران از سر بگیرند نیز مشخص شده اند. سرپرستی این گروه را وندی شرمن معاون موقت وزارت امور خارجه آمریکا بر عهده دارد. قرار است گفت و گوهای دوجانبه ایران و آمریکا از روز دوشنبه پانزدهم دسامبر (۲۴ آذر) به مدت دو روز در ژنو برگزار شود و سپس مذاکرات با حضور اعضای دیگر گروه ۱+۵ در سطح معاونان وزارت امور خارجه کشورها ادامه پیدا کند.
اعضای گروه مذاکره کننده آمریکا در این دور از گفت و گوها عبارتند از مدیرکل ارشد شورای امنیت ملی آمریکا در امور ایران عراق و کشورهای خلیج فارس، مشاور ارشد معاون وزارت خارجه در امور کنترل تسلیحات و امنیت بین المللی، مدیرکل شورای امنیت ملی آمریکا در امور عدم اشاعه، مشاور حقوقی وزارت امور خارجه، مدیرکل دفتر ایمنی و امنیت اتمی وزارت انرژی، مشاور ارشد وزارت خزانه داری در امور تحریمها و مشاور ارشد معاون وزارت امور خارجه.
با این وجود شایعاتی مبنی بر تغییر تیم مذاکره کننده آمریکا به گوش میرسد که امکان دارد 2 تن از مذاکره کنندگان هسته ای آمریکا میز این مذاکرات را ترک کنند.
یکی از این 2 تن ریچارد نفیو است. اطلاعات زیادی از او در دسترس نیست، همین اندازه میدانیم که کارشناس ارشد مطالعات امنیتی از دانشگاه جرج واشنگتن و کارشناس تحریمهای ایران است. او از ماه اکتبر 2013 به تیم مذاکره کننده آمریکا پیوست. نفیو پیش از این حدود یک سال و 9 ماه هدایت شورای امنیت ملی کاخ سفید را بر عهده داشت. 5 سال قبل از آن هم کارشناس امور خارجی کاخ سفید بود. او از ژانویه سال 2013 تاکنون معاون اول هماهنگ کننده سیاستهای تحریمی آمریکا است. رسانههای غربی حضور او در تیم مذاکره کننده را گامی برای بررسی وتعدیل تحریمها ارزیابی کردند.
اگر مذاکرات پایان یابد و مرحله نگارش ضمائم جامع شروع شود، ذکر جزییات تحریمهایی که باید برداشته شود الزامی است. آنجا وجود نفیو به کار خواهد آمد چراکه خودش این تحریمها علیه ایران را وضع کرده است. با این حال نفیو تا پایان سال جاری میلادی تیم مذاکره کننده آمریکا را ترک خواهد کرد.
فرد دیگری که احتمال دارد میز مذاکرات را ترک کند بروک اندرسون است. زنی میانسال که آمریکایی ها او را " Accomplished Diplomat " یا "دیپلمات موفق" میخوانند. در توصیف اش نوشته اند: مدیر، استراتژیست و گره گشا. اوباما در توصیف او میگوید: "یک مشاور نزدیک، مطمئن و ارزشمند برای بسیاری از سالها".
بروک و نفیو اولین مسافرانی نیستند که از قطار مذاکره غرب پیاده میشوند. پیش از این ویلیام هیگ وزیر امور خارجه انگلیس، گیدو وستروله وزیر امور خارجه آلمان، ژاک اودیبرت نماینده فرانسه در گروه 1+5 و نماینده چین در این گروه هم از جمع مذاکره کنندگان خارج شده بودند.
در سوی دیگر اما، تیم مذاکره کننده ایرانی نه تنها ریزش نداشته که افزایش هم داشته است. ابتدا با افزوده شدن پژمان رحیمیان جمع مذاکرهکنندگان به 7 رسید و سپس هر از گاهی به فراخور موضوع، کارشناسان و متخصصانی به یاری مذاکره کنندگان ایران آمده اند.
فردا دوشنبه 24 آذر ماه، 15 سپتامبر اولین رایزنیها برای توافق پیش از مهلت 7ماهه آغاز خواهد شد. ایران و 1+5 تلاش می کنند تا بتوانند پیش از پایان مهلت 7 ماهه به توافق نهایی دست یابند. باید منتظر ماند و دید که نتیجه مذاکرات چه خواهد شد. ایران همچنان تاکید دارد که پس از پذیرش حق غنی سازی، غرب باید تحریم های ظالمانه را به صورت کامل لغو کند تا پس از آن درباره میزان غنی سازی در ایران نیز گفت و گو ها ادامه داشته باشد.
.......................................
گزارش از: مرتضی لطفی
