تلاش برای ارج گذاری بر ادبیات بومی
: احمد جولایی گفت: احمد جولایی گفت: تلاش کتاب «ارزش ادبی نسخ تعزیه ی ایرانی» برآنست که به ادبیات دراماتیک بومی و ملی ارزش افزوده ای ببخشد. در باب ادبیات نسخ تعزیه چندین ویژگی وجود دارد که از اهم آن باید به ماهیت، درون مایه و مضامین اشاره کرد.
به گزارش /سهیلا قربانی: احمد جولایی از پایه گذاران رشته تئاتر در دانشگاه آزاد بوشهر است. وی دوره دکترای خود را در مرکز انستیتوی شرق شناسی تاجیکستان در حوزه زبان های آسیای غربی گذرانده است. از جولایی تالیفات و مقالات ادبی متعددی به چاپ رسیده است.
جولایی در گفتگو با از آخرین اثر تالیفی خود با عنوان «ارزش ادبی نسخ تعزیه ی ایرانی» خبر داد که قرار است بزودی وارد بازار کتاب شود. وی در این باره گفت:«این کتاب سابقه ی کار چندساله ی من است. برعکس نگاه همیشه که به ادبیات نسخ ایرانی شده ، باید بگویم که اینها متن نمایشی هستند، گرچه هنوز گاهی درمورد نمایش ها و بعضی از افراد شک میکنند اما به نظر من فراتر از اینها باید دید.»
تلاش برای ارج گذاری بر ادبیات بومی
جولایی در گفتگو با دلایل نگارش کتاب «ارزش ادبی نسخ تعزیه ی ایرانی» را چنین برشمرد: «تلاش این کتاب برآنست که به ادبیات دراماتیک بومی و ملی ارزش افزوده ای ببخشد. در باب ادبیات نسخ تعزیه چندین ویژگی وجود دارد که از اهم آن باید به ماهیت، درون مایه و مضامین اشاره کرد. حالات روانی، ادراکات حسی، رشد شخصیتی و سایر خصیصه هایی که یک درام لازم دارد به علاوه اینکه چون این گونه ی نمایشی (تعزیه) نوعی روایتگری دارد، به شیوه های داستانی ایرانی نیز بی شباهت نیست. به همین دلیل آن را در زمره ی ادبیات فارسی می نشاند. ضمن اینکه شاعر با بکارگیری و حسن انتخاب واژگان تلاش میکند گنجینه ای از واژگان را در ظرف لازم و متناسب با مظروف قرار بدهد. جنبه های درونیِ نگاه های گاه روان شناسانه و بخصوص انتخاب هایی که ناشی از نوعی نبوغ زیبایی شناسی در این دسته از هنرمندان (نسخه نویسان،وراقین، و مسوده نگاران) وجود دارد، دلالت بر نوعی زیبایی شناختی از سوی این افرادِ کم ادعاست.»
اشعاری که از شاعران بزرگ اخذ شده
اشعار انتخابی در نسخ تعزیه مستقیما از شاعران و ادیبان بزرگ ایرانی اخذ گردیده و یا نمونه هایی از اشعار هستند که با تضمینِ اشعار دیگر شاعران شناخته شده، ساخته و پرداخته شده اند. جولایی با ذکر این مطلب به ساختار و محتوای اشعار نسخ تعزیه ی ایرانی که با ادبیات خاصی به مضمون اصلی پرداخته می شوند اشاره کرد و گفت: « این اشعار بلحاظ ریختار و فرم بیرونی و شگفت کاری های ادبی در خور توجه هستند. اگر بزرگانی چون علامه جلال الدین همایی و کتاب با ارزش ایشان «فنون بلاغت و صناعات ادبی» را بعنوان یکی از شاخصه های شناخت مضامین ادبی بدانیم، همه انواع اصطلاحاتی که در ادب فارسی مشهور و در کتب بزرگان ادبیات، نقد نویسان و سبک شناسان ادبی امده است، در نسخ تعزیه می توان یافت. شاهد مثال هایی از صناعاتی نظیر لف و نشر مرتب، موقوف القوافی و.. در تک تک نسخه ها؛ چه نسخ هفتاد و دو تن، چه نسخ اصطلاحا متفرقه و شناخته شده می توان یافت و بدان ها اشاره کرد.»
حاوی بخش زیادی از واژگان بومی
وی در ادامه با توجه به تنوع زبانِ اجرای تعزیه در شهرهای مختلف ایران گفت: «نسخ تعزیه ی ایرانی با توجه به بازنویسی های پی در پی و حضور ذوق و سلیقه ی بازنویسان در این نسخ، حاوی بخش زیادی از واژگان و اصطلاحات محلی، بومی و قومی است که در جای خود قابل تامل است؛ خصوصا در حوزه قوم و زبان شناختی. با توجه به این گوناگونی، پاره ای از نسخ تعزیه ی ایرانی که به زبان های غیر فارسی نظیر اذری و ... بوده اند، به دلایل مختلفی مورد ارزیابی و کنکاش من در این کتاب قرار نگرفتند.»
کتابی که منبعی دانشگاهی شده است
جولایی افزود: «موضوع این کتاب در چندین پایان نامه ی دانشگاهی که افتخار استاد راهنما یا مشاور را داشته ام در حوزه ی تعزیه ی ایرانی مورد ارزیابی و پژوهش قرار گرفته است، خصوصا در رساله ی دانشگاهی سرکار خانم عبادی. این موضوع علاوه بر این در همایش ادبیات و فعالیت های بینارشته ای در دانشگاه بیرجند برای اولین بار در سطوح دانشگاهی، طرح شد و مورد توجه پژوهشگران و علاقمندان به حوزه ادبیات قرار گرفت.»
نویسنده کتاب «ارزش ادبی نسخ تعزیه ی ایرانی» در پایان به ذکر منابع مورداستفاده در این کتاب پرداخت: «کتاب فنون بلاغت و صناعات ادبی، نسخه های مجموعه ی ملک، نسخه های مرحوم قضایی از منطقه میناب، نسخه هایی از محدوده استان فارس منابع اصلی من در نگارش این کتاب بودند.ضمن اینکه از دیدگاه ها و راهنمایی های دکتر ناظرزاده ی کرمانی و دکتر روشن بسیار بهره بردم.»
