صحیفه سجادیه به انسان مسئولیت‌پذیری و عذرخواهی می‌آموزد

حجت‌الاسلام احمد غلامعلی، معاون آموزش و پژوهش دانشگاه قرآن و حدیث، در گفت‌وگو با میزان ضمن تأکید بر ضرورت بازتعریف مفهوم دعا در جامعه، اظهار کرد: گاهی ما معنای واقعی دعا را به‌درستی درک نمی‌کنیم. دعا در اصل به معنای صدا زدن و جلب توجه است؛ همان‌گونه که وقتی فردی را صدا می‌زنیم و او برمی‌گردد و به ما نگاه می‌کند. دعا نیز نوعی جلب توجه الهی است و مرحله اجابت، مرتبه‌ای پس از اصل دعا به شمار می‌رود. حداقل فایده دعا این است که انسان به صورت مستمر خود را در معرض توجه الهی قرار می‌دهد، هرچند خداوند همواره به بندگان خود توجه دارد. 

وی افزود: این‌که انسان با خدا سخن بگوید و با حقیقتی فراتر از عالم ماده ارتباط برقرار کند، همان دعاست. به همین دلیل، دعا کردن امری فطری است و در میان همه انسان‌ها وجود دارد؛ چه افراد متدین و چه کسانی که دینداری کمتری دارند. کمتر کسی را می‌توان یافت که مطلقاً با خدا بیگانه باشد. قرآن کریم نیز تصریح می‌کند که اگر دعا و توجه به درگاه الهی نباشد، عنایت و توجه خاص خداوند نیز معنا پیدا نمی‌کند. مشکل اصلی از آنجا آغاز می‌شود که انسان‌ها اغلب فقط در زمان گرفتاری و بحران به یاد خدا می‌افتند، در حالی که اگر انسان در همه حالات با خدا نجوا داشته باشد، در حقیقت در حال دعاست. 

معاون آموزش و پژوهش دانشگاه قرآن و حدیث با اشاره به آثار گسترده دعا در زندگی فردی و اجتماعی تصریح کرد: دعا صرفاً درخواست حاجت نیست، بلکه آثار عمیقی مانند آرامش، تلاش، معرفت دینی، نظم، اخلاق‌مداری، همدلی با دیگران و نفی حرص، آز و فساد در آن نهفته است. اگر دعاها به‌درستی خوانده و فهمیده شوند، انسان را به سمت یک سبک زندگی اخلاقی و مسئولانه سوق می‌دهند. دعا انسان را نسبت به رفتار خود و جامعه حساس می‌کند و او را از بی‌تفاوتی دور می‌سازد. 

غلامعلی با اشاره به دیدگاه ویلیام چیتیک، اسلام‌پژوه برجسته غربی، گفت: چیتیک زمانی که با صحیفه سجادیه آشنا شد، تعبیر بسیار زیبایی ارائه داد. او تمدن اسلامی را به دیوارهای ضخیم و کهنی تشبیه می‌کند که از دور ممکن است ترسناک به نظر برسند؛ دیوارهایی که تاریخ درگیری‌ها، خشونت‌ها و منازعات سیاسی را در خود جای داده‌اند. اما به تعبیر او، وقتی انسان از این دیوارها عبور می‌کند و وارد درون این تمدن می‌شود، با باغ‌ها و گلستان‌های فراوانی روبه‌رو می‌شود که همان دعاها و معارف عمیق معنوی است. 

وی ادامه داد: دعاهای صحیفه سجادیه به انسان مسئولیت‌پذیری و عذرخواهی را می‌آموزد. در دعای سی و هشتم صحیفه، امام سجاد علیه‌السلام از خداوند عذرخواهی می‌کند؛ نه فقط برای خطاهای شخصی، بلکه حتی برای کوتاهی در یاری مظلومان و ناتوانی در واکنش درست نسبت به ظلم در جامعه. این دعاها به ما یاد می‌دهند که انسان مؤمن باید خود را مقصر بداند، پشیمان باشد و عزم اصلاح داشته باشد. در نهایت نیز از خدا می‌خواهد که پس از توبه، او را مشمول محبت حقیقی خود قرار دهد. چنین مضامینی را کمتر می‌توان خارج از دعاهای اهل بیت علیهم‌السلام یافت. 

غلامعلی با تأکید بر پیوند دعا و عمل خاطرنشان کرد: یکی از برداشت‌های نادرست این است که برخی تصور می‌کنند دعا جای عمل را می‌گیرد، در حالی که در روایات آمده دعا در کنار عمل مانند نمک نسبت به غذاست. انسان باید تلاش و مجاهدت خود را انجام دهد و در کنار آن دعا کند، نه اینکه دست روی دست بگذارد و همه چیز را به دعا واگذار کند. 

وی در پایان با اشاره به ضرورت ترویج دعا در خانواده‌ها گفت: در شرایطی که باطل با استفاده از ابزار رسانه‌ای و فضاسازی‌های گسترده خود را قدرتمند نشان می‌دهد، تنها عاملی که می‌تواند آن را باطل کند، خداوند است و اینجاست که دعا اهمیت ویژه پیدا می‌کند. خواندن دعا در خانواده‌ها، حتی به صورت کوتاه و همراه با ترجمه روان، می‌تواند پیوندی عمیق میان نسل‌ها و خداوند برقرار کند و نیروی معنوی بزرگی در زندگی فردی و اجتماعی ایجاد کند. 

انتهای پیام/