صداگذار «جای خالی فرهاد»: مشکل صدا در سینمای ایران به پخش و اپراتور مربوط است/ تجربه و پژوهش برای صداگذاری مستند

صدا در فیلم مستند، صرفاً یک پس‌زمینه نیست، بلکه ابزاری روایی قدرتمند است که تاثیر عمیقی بر تجربه و درک بیننده از واقعیت دارد. اهمیت صداگذاری در سه جنبه کلیدی بررسی می‌شود: ایجاد حس واقعیت که از طریق صدا‌های محیطی (مانند باد یا شلوغی بازار) به ناخودآگاه بیننده القا می‌کند که «اینجا واقعی است». در صورت ضعیف بودن این صداها، ساختار واقع‌گرایی فیلم فرو می‌ریزد. دوم، تقویت روایت از طریق لایه‌هایی، چون نریشن، مصاحبه‌ها و افکت‌های صوتی که به انتقال اطلاعات کمک می‌کنند. سوم، تاثیرگذاری عاطفی و ساختار روایی؛ موسیقی و طراحی صدا، حال و هوای فیلم را تعیین کرده و با برجسته‌سازی یک لحظه از طریق صدای ناگهانی یا سکوت، توجه بیننده را به نکات کلیدی معطوف می‌سازد. در نهایت، صداگذاری حرفه‌ای مانند یک معمار نامرئی عمل می‌کند و باید استادانه در خدمت محتوا باشد تا بیننده بدون وقفه در دنیای خلق‌شده غرق شود. حسن مهدوی، یکی از چهره‌های برجسته صداگذاری مستند ایران، با کارنامه موفق در آثار تحلیلی و اجتماعی، به این هدف دست یافته است. او با تمرکز بر شفافیت دیالوگ‌ها و طراحی دقیق صدا‌های محیطی (آمبیانس)، به آثار مستند عمق و اصالت بخشیده و با لایه‌بندی استادانه عناصر صوتی، انتقال دقیق مفاهیم و احساسات مورد نظر کارگردان را ممکن ساخته است. 

فیلم مستند «جای خالی فرهاد» از آثار راه‌یافته به نوزدهمین جشنواره سینمای مستند ایران «سینماحقیقت» جدیدترین اثر مهدوی به عنوان صداگذار است. به همین بهانه به سراغ او رفتیم. حسن مهدوی، صداگذار فیلم مستند «جای خالی فرهاد» در گفت‌وگو با میزان به تشریح دیدگاه خود پرداخت. 
وی با تاکید بر اینکه «مستند بودن» آثار برایش اهمیت بنیادی دارد، گفت: اگر صداگذار به جهان مستند آگاه باشد و با آن امکانات و ابزار آشنا بوده و آنها را در اختیار داشته باشد، می‌تواند بدون مشکل از پس صداگذاری موفق سربرآورد. مقصود از ابزار یعنی اینکه تمام صدا‌هایی که در فیلم استفاده می‌کنیم را بیشتر بشکل طبیعی باید به صورت مستند ضبط کرده باشد. 

مهدوی این فلسفه را در عمل و طی بیش از ده سال به یک «اتفاق بزرگ در صدای سینمای ایران» تبدیل کرده است و در توضیح آن گفت: با یک گروهی از دوستانم، تمام صدا‌های ایران از بازار‌های تبریز و کرمان و تهران تا شیراز و شمال را ضبط کرده‌ایم، پرنده‌های مختلف، رودخانه‌ها، چشمه‌ها، حتی صدای پا و…. 

عجیب‌ترین تجربه ضبط صدا در کوه‌های مریخی

مهدوی که برای ضبط اصوات به نقاط مختلف ایران سفر می‌کند، عجیب‌ترین تجربه خود را مربوط به ضبط صدای ساز «قیچک» در کوه‌های مریخی چابهار دانست. 
او توضیح داد: من محو شنیدن صدای باد در کوه‌های مریخی بودم که به یکباره باد‌ها به دیو‌های عجیبی تبدیل شدن. ترسیدم و رکوردر و دیگر وسایلم را سریع جمع کردم و از نوازنده ساز قیچک گریختم. حقیقتا ساز قیچک هم شکل عجیبی دارد و هم صدای عجیب‌تری و تجسم صدای باد در کوه‌های مریخی به واسطه اتمسفر صدای قیچک بود. 

نخستین آرشیو صدای سینمای ایران

مهدوی از یک پروژه بزرگ دیگر نیز سخن گفت: اولین آرشیو صدای سینمای ایران را در تلاش هستیم تهیه کنیم که پیش‌بینی می‌کنم که در پنج سال آینده آماده و منتشر شود. 

وی از همکاری با یک استودیو در آمریکا و ایجاد سایت مخصوص برای این آرشیو خبر داد و امیدوار است که این بانک عظیم صوتی به زودی رونمایی شود. 

طراحی صدا برای «جای خالی فرهاد»

موضوع مستند «جای خالی فرهاد» که روایتی از فراموشی و آلزایمر است، برای مهدوی موضوعی شخصی نیز محسوب می‌شود. او اولین مواجهه خود با این بیماری را در نوجوانی و در تجربه زندگی با پدربزرگش می‌داند: پدربزرگ من یکی از نوازندگان بزرگ نی چوپانی منطقه بود.  ما قشقایی هستیم و از کودکی در آن منطقه و با پدر بزرگم وابستگی ویژه‌ای داشتم. اما او بعد از یک عمل جراحی، دیگر آن مرد سابق نبود و دیدیم که دیگر قصه‌ای در خاطر نداشت تا برایم بگوید. 

مهدوی برای طراحی فضای صوتی فیلم، علاوه بر این تجربه شخصی، با افرادی که تجربه زیستی مشابه داشتند، از جمله بابک بهداد که مادرش به آلزایمر مبتلا بود و هوشنگ اللهیاری گفت‌و‌گو کرده است. او معتقد است این پژوهش‌ها و گفت‌و‌گو‌ها به ساخت فضای صدایی فیلم کمک شایانی کرده است. 

جایزه «سینما حقیقت»؛ افتخاری ملی

با وجود کسب جوایز معتبر داخلی و بین‌المللی، مهدوی ارزش ویژه‌ای برای جایزه جشنواره «سینما حقیقت» قائل است: تمام جوایزی که در این سال‌ها گرفته‌ام از جایزه خانه سینما و تا جشنواره سینماحقیقت برایم جایگاهی ویژه دارند. اما حقیقت این است که جایزه‌ای که از جشنواره سینماحقیقت گرفته‌ام، برای من از هر جایزه جهانی باارزش‌تر است. چون ریشه در همین خاک دارد، از دل مردم و سینمای خودمان می‌آید. برای من، افتخار واقعی همین است؛ این‌که کارم در سرزمین خودم دیده و درک شود، بزرگ‌ترین پاداشی است که می‌توانم تصور کنم. 

مشکلات فنی پخش، چالش صدا در سینما

وی در پایان با اشاره به برخی مشکلات فنی در سالن‌های پخش، اظهار داشت: ما در صدا و تجهیزات آن هیچ اختلاف و فاصله‌ای با سطح اول جهان نداریم. حتی تحریم‌های ظالمانه نیز در تجهیز سالن‌ها و ابزار حرفه‌ای صدا در سینمای ایران اثرگذار نبوده است. تنها مشکل ما در پخش است و نیروی انسانی. اگر بودجه اجازه نمی‌دهد نیرو‌های متخصص را مستقیماً استخدام کنیم، حداقل سرمایه‌گذاری کنیم روی آموزش؛ یک متخصص استخدام کنیم تا بیاید و به طور مستقیم به همکارانی که در سالن‌های سینما در حال خدمت‌رسانی هستند، مهارت‌های لازم را بیاموزد و سطح کار را ارتقا دهد.

انتهای پیام/