نگاهی به سینمای ایران در ۱۴۰۴/ کاهش چشمگیر مخاطب و تکرار یک فرمول شکستخورده
آمارها نشان میدهد که در سال ۱۴۰۴ مجموع فروش سینماهای ایران به بیش از ۱۳ هزار و ۴۷۸ میلیارد ریال رسید و نزدیک به ۲۲ میلیون و ۹۳۹ هزار نفر بلیت خریداری کردند. در مقابل، سال ۱۴۰۳ با فروش بیش از ۲۰ هزار و ۲۲۶ میلیارد ریال و ۳۵ میلیون و ۵۱۲ هزار مخاطب همراه بود. این یعنی کاهش ۳۳ درصدی فروش و کاهش ۳۵ درصدی تعداد تماشاگران در فاصله تنها یک سال.
نکته جالب آنکه تعداد فیلمهای اکران شده از حدود ۵۰ عنوان در سال ۱۴۰۳ به ۶۵ عنوان در سال ۱۴۰۴ افزایش یافت؛ یعنی با وجود عرضه بیشتر، استقبال کمتر شده است. میانگین قیمت بلیت نیز با افزایشی حدود ۳ درصدی از ۵۷ هزار تومان به نزدیک ۵۹ هزار تومان رسید که بخشی از افت مخاطب را میتوان به گرانی بلیت نسبت داد، اما عامل اصلی، بیکیفیتی و یکنواختی آثار بود.
نگاهی به فهرست پرمخاطبترین فیلمهای سال نشان میدهد که «مرد عینکی» ساخته کریم امینی با جذب بیش از ۲ میلیون و ۳۵۲ هزار تماشاگر و فروش ۱۸۲۵ میلیارد ریال در صدر قرار دارد. در رتبه دوم «پیر پسر» به کارگردانی اکتای براهنی با ۲ میلیون و ۲۱ هزار مخاطب و فروش ۱۸۱۵ میلیارد ریال ایستاده است. «آقای زالو» ساخته مهران احمدی با یک میلیون و ۶۸۷ هزار تماشاگر و «صددام» به کارگردانی پدرامپور امیری با یک میلیون و ۶۸۶ هزار بیننده به ترتیب سوم و چهارم هستند. «دایناسور» مسعود اطیابی، «زن و بچه» سعید روستایی، «یوز» رضا ارژنگی و «قسطنطنیه» کریم امینی نیز جزو فیلمهای پرفروش سال محسوب میشوند.
از میان ۱۰ فیلم اول جدول، هشت عنوان در ژانر کمدی قرار دارند و این نشاندهنده سلطه بی چون و چرای این ژانر بر گیشه است، اما نکته نگرانکننده کیفیت نازل این کمدیهاست. آثار اخیر کریم امینی، مهران احمدی و سهیل موفق عمدتاً مبتنی بر لودگی، شوخیهای تکراری و تکیه بر بازیگران شناخته شدهای هستند که همان تیپهای همیشگی خود را تکرار میکنند. به عنوان مثال فیلم «کفایت مذاکرات» (مقام نهم) با وجود فروش ۶۹۰ میلیارد ریال، از ضعف فیلمنامه و تکیه بر اتفاقهای بیپایان رنج میبرد.
در میان این همه کمدی سطحی، درخشش دو اثر غیر کمدی امیدوارکننده است. «پیر پسر» با نگاهی انسانی و اجتماعی و کارگردانی اکتای براهنی توانست بیش از ۲ میلیون مخاطب را به سینما بکشاند و نشان دهد سینمای جدی نیز بازار خود را دارد. «زن و بچه» سعید روستایی نیز با فروش بالای هزار میلیارد ریال اثبات کرد که درام اجتماعی همچنان میتواند حرف تازهای برای گفتن داشته باشد. «صددام» نیز در ژانر کمدی سیاسی-تاریخی موفق عمل کرد. این موفقیتها تأکید میکند که مخاطب ایرانی تشنه تنوع است و تنها کمدی نیست که میفروشد. با این حال، ۲۰ فیلم انتهایی جدول فروش، هر کدام کمتر از ۲۰ میلیارد ریال فروختند و برخی مانند «ترک عمیق» با فروش ۱۲۸ میلیون ریال و ۱۵۰ مخاطب، عملاً در گیشه شکست خوردند. این شکاف عمیق میان فیلمهای پرمخاطب و کممخاطب، نشاندهنده بحران توزیع ناعادلانه سالنها و نبود زیرساخت مناسب برای اکران فیلمهای هنری و تجربی است.
در جمعبندی باید گفت سینمای ایران در سال ۱۴۰۴ با کاهش ۳۵ درصدی مخاطب نسبت به سال قبل، زنگ خطر جدی را به صدا درآورد. اگر وابستگی افراطی به کمدیهای کلیشهای و بیتوجهی به کیفیت و تنوع ژانری ادامه یابد، احتمال ریزش بیشتر تماشاگران در سالهای آینده وجود دارد. افزایش قیمت بلیت نیز مزید بر علت شده و سینما را به کالایی نیمه لوکس تبدیل کرده است.
برای خروج از این بحران، سینمای ایران به حمایت از فیلمنامههای قوی، تنوع ژانری و بازنگری در نظام اکران نیاز دارد؛ در غیر این صورت، روند نزولی مخاطب تشدید خواهد شد.
انتهای پیلم/
