این استاد حوزه در ابتدا ضمن تشکر از حاضران بابت توجه و حساسیت نسبت به مسائل فکری گفت: امروز جنگ فکری بین‌المللی در درجه اول نسبت به اسلام و در ابعاد بزرگ‌تر نسبت به مسائل الهی در جریان است.

وی در ادامه در معرفی حکیم زنوزی اضافه کرد: شهر زنوز در منطقه شمال غربی تبریز و در حوالی مرند است از طرفی با استانبول در ترکیه و در عهد گذشته با روسیه تزاری در ارتباط بوده است؛ به همین دلیل در یک مدار بسته قرار نداشته و در نتیجه روح مردم این شهر زمینه مناسب برای درنوردیدن عوالم روحی داشته که حکیم ملاعلی نوری یکی از اینهاست.

سبحانی در تشریح قدرت علمی و فقهی ملاعلی نوری یادآور شد: امام خمینی (ره) می‌فرمودند، در احتیاطات آیت‌الله بروجردی باید به حکیم زنوزی مراجعه کنیم.

وی افزود: در همایش نباید به چند سخنرانی اکتفا شود، بلکه باید با جمع‌آوری و تحلیل، تفصیل و چاپ در ترویج آثار متفکرین همت به خرج داده شود.

این مرجع تقلید در ادامه در تشریح ابعاد مختلف مسئله معاد خاطرنشان کرد: مسئله معاد به قدری اهمیت دارد که نخستین خطاب خداوند به بنی آدم در این زمینه بوده است.

وی ادامه داد: بنا به قول استاد فقید علامه طباطبایی دو هزار آیه از قرآن به طور صریح و غیرصریح به مسئله معاد اشاره می‌کند.

سبحانی با بیان اینکه مشرک می‌خواهد بدون قید و شرط زندگی کند، اضافه کرد: دین سه محور دارد که اعتقاد به خدا، معاد و رسالت از آن جمله هستند؛ آیین الهی دارای معاد است، معاد جزء مقوم دین است و با حذف معاد نمی‌شود بر آن آیین، نام شریعت گذاشت؛ با حذف معاد از دین به مسلک می‌رسیم.

وی با اشاره به 10 شبهه در مورد معاد از جمله شبهه شناخت اجزای بدن پس از مرگ، ابطال شخصیت، مسئله آکل و ماکول، تناسخ و ... گفت: روح انسان پس از مرگ، مجرد و بالفعل می‌شود؛ در این حوزه دو اشکال عمده گرفته می‌شود که یکی به اصل معاد و دیگری به معاد عنصری بر می‌گردد.

این مرجع تقلید افزود: بنا بر بیانات شیخ الرئیس معاد روحانی برهان دارد ولی معاد عنصری برهان ندارد.

وی در تصریح و تصحیح بیانات شیخ الرئیس اظهار کرد: بنا بر آیات قرآن معاد عنصری هم علاوه بر برهان نقلی، برهان عقلی دارد؛ آیاتی از قرآن که خبر از نعمت‌های عنصری مثل فواکه، نخل، رمان و ... در جهان آخرت می‌دهند، موید این نکته هستند، روح مجرد نمی‌تواند از این نعمات بهره‌مند شود پس برای بهره‌مندی از این نعمات در جهان آخرت علاوه بر معاد روحانی به معاد جسمانی هم نیاز داریم.

این استاد حوزه در تشریح دیگر ابعاد این مسئله ادامه داد: نفس انسان دارای سه مرحله عقلی، مثالی و طبیعی است، نفس به وسیله بدن از امور طبیعی بهره می‌گیرد؛ با مرگ ارتباط بدن با نفس در بهره‌مندی از امور طبیعی قطع می‌شود و خداوند برای احیای مجدد انسان، دوباره مرتبه طبیعی نفس را به بدن ملحق می‌کند.

وی با استناد به حدیث امام صادق (ع) افزود: نفس مرتبه عالی و بدن مرتبه دانی انسان است، در عوض تنزل عالی، ترفع دانی داریم؛ یعنی در روز محشر بدن به سمت نفس حرکت می‌کند.

سبحانی در پایان ضمن دعوت به شناخت و ترویج آثار حکیم ملاعلی زنوزی خاطرنشان کرد: قرآن را بدون کلمه‌ای پس و پیش حجت قطعی خود می‌دانیم.