: همه طرح ها و لایحه هایی که برای مبارزه با ریزگردهای خوزستان در 12 سال گذشته تهیه شده است همانند مردمش خاک می خورد. این در حالی است که حتی خرید سپر یونی نیز نتوانست مانعی باشد تا این ریزگردهای 12 ساله فراتر از خوزستان نرود. نتیجه این شد که تهرانی ها نیز در نهایت طعم آن را چشیدند.

بودجه ای که فدای بی توجهی به نظرات متخصصان شد
سرانجام بعد از سال ها ارائه طرح و برنامه های مختلف در این زمینه طی روزهای آینده مجلس شورای اسلامی در قالب بررسی لایحه هوای پاک نگاهی ویژه به ریزگردها در استان های جنوبی می اندازد. نگاهی که حاکی از اقداماتی است که باید طی سالیان گذشته انجام می گرفت؛ یعنی بازگشت به طبیعت.

آن هم در شرایطی که دولت دهم در آخرین روزهای خود بجای بازگشت به طبیعت تصمیم گرفت یون ها را باردار کند تا سپری برای مقابله با ریزگردها باشد، بی توجه به این که باردار کردن این یون ها چه اثراتی می تواند بر سلامتی انسان ها و حیوانات داشته باشد. این خطر از دید متخصصان آنچنان واضح بود که هزینه زیادی که برای خرید سپرهای یونی از بیت المال کسر شده بود از درجه اهمیت ساقط شد.

شاید یادآوری اقدامات اشتباهی که در گذشته برای مقابله با ریزگردها صورت می گرفت برای افرادی که به زودی لایحه هوای پاک را بررسی می کنند آموزنده باشد.

اما سپر یونی چیست؟ «در پاسخ باید گفت این سپر با استفاده از الکتریسیته، یون هایی را تولید و در ارتفاعی حدود 10 کیلومتر آن را ساطع می کند. به این ترتیب یک لایه و فضای باردار در بخش بالای جو، ایجاد می شود تا بدین صورت یک فضا مثبت و منفی شکل بگیرد. با قرار گرفتن ذرات در این فضا، آنها باردار می شوند و با اتصال به یکدیگر سنگین و در یک مسیر کوتاه نشست می کنند. این فرآیند همچنین باعث افزایش رطوبت در فضای باردار و در نهایت سنگینی ذرات و نشست آنها می شود. این توضیحات ذهن را به این سمت می برد که راه حل نهایی مبارزه با ریزگردها در کشور فراهم شده است.

اثرات منفی سپرهای یونی را بر سلامت افراد
موضوعی که ضیاع الدین شعاعی، رئیس دفتر ملی مقابله با پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت از محیط زیست کشوردر پاسخ به آن به میزان می گوید: زمان افتتاح این طرح دولت دهم مدعی بود 50 تا 80 درصد گرد و غبار ورودی به کشور توسط این سپر جذب می شود. اما جز در یک مقطع کوتاه که در سال های گذشته آزمایش شد دیگر از این دستگاه ها استفاده نشد و اکنون ما به صورت تئوری در حال بررسی آن هستیم.

به گفته وی آنچه که در مورد سلامت مردم باید مورد بررسی قرار گیرد فعالیت دستگاه ها در دُز بالا است. زیرا در دُز بالا شعاعی از موج الکترو مگنیتی ایجاد می شود تا ذره را یونیزه کند. به طور طبیعی نوع و جهت تابش آن بر سلامت مردم اثر گذار است و سازمان حفاظت از محیط زیست به دنبال بررسی اثرگذاری آن بر سلامت مردم است.

این در حالی است که به گفته غلامرضا گودرزی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی اهواز؛ درست است این تکنولوژی هم اکنون در ابعاد کوچک تر در کارخانه های فولاد و سیمان برای کاهش غبار استفاده می شود، اما کارخانه فضایی بسته و قابل کنترل بوده و بنابراین هنوز تاثیر انتشار فرکانس ها در فضای باز بر انسان ها و حیوانات ناشناخته است.

از این موارد که بگذریم همگان از مضرات سیستم های تلفن همراه یا سیستم های کنترل شبکه های ماهواره ای مطلع هستند و می دانند قرار گرفتن در حوزه میادین فشار قوی موجب بروز انواع سرطان و نازایی می شود. سپر یونی نیز از این نوع تکنولوژی است. موضوعی که مجید عباسپور، رئیس انجمن متخصصان محیط زیست نیز در بیان چگونگی اثرگذاری سپرهای یونی را بر سلامت انسان و حیوان به ان اشاره می کند.

دیگر اینکه در این تکنولوژی ذرات باید آنقدر باردار شوند که ته نشینی صورت گیرد. بنابراین میدان مغناطیسی مشابه شبکه های فشار قوی به وجود می آید.

با وجود همه این اما و اگر ها ولی نظر متخصصان مطابق روال رایج در کشور هنگام خرید این سپرها شنیده نشد. اکنون سیدشریف حسینی، نماینده مردم اهواز در خانه ملت و عضو کمیسیون صنایع ومعادن مجلس شورای اسلامی در این رابطه به میزان می گوید: قرار بود بعد از یک دوره زمانی اثر مثبت یا منفی این سپرها بر سلامت مردم و یا تاثیر آنها در مهار ریزگردها مشخص شود، اما با وجود هزینه بالایی که برای خرید این سپرها پرداخت شده بود در یک اظهار نظر کلی می توان گفت نتیجه مثبتی را برای اثرگذاری این سپرها شاهد نبودیم. با پیگیری هایی که داشتیم این سپرها به طور تقریبی از مدار خارج شد زیرا کارکردی که مد نظر بود را ایجاد نکرد.

خروج سپرهای یونی از مدار
وی عنوان می کند: در بررسی آزمایشی مشخص شد حدود 3 دستگاه از این سپرها به طور کل از مدار خارج شده است و یک مورد با توجه به شرایط زمانی به صورت نیمه وقت روشن می شود .
با این وجود اکنون رئیس دفتر ملی مقابله با پدیده گرد و غبار سازمان حفاظت از محیط زیست در دولت جدید از رویه صداقت با مردم سخن می گوید. اینکه از آنجا که شورای عالی محیط زیست برخورد علمی و صریح صحبت کردن با مردم را ترجیح می دهد در حال بررسی این موضوع هستیم که اگر ذره را باردار کنیم، جذب آنها به یکدیگر می توانند کشش زیادی داشته باشد یا خیر؟

به گفته شعاعی این اقدام بر اساس گزارش مختصری که از گذشته وجود داشت، انجام شده است، اما کمی بر اثرگذاری آن شک داریم. ضمن این که باید سنجید آیا همان میزان تاثیر مشاهده شده واقعی بوده است یا خیر؟

اما عباسپور چندان با صحبت های وی موافق نیست، زیرا که به نظر در دنیا هیچگاه این روش به صورت عملیاتی مطرح نشده است.راه حل اساسی کنترل ریزگردها از سرمنشاء و منبع تولید ریزگردهاست.
گویا با وجود این که تمامی متخصصان از احیاء استفاده از روش هایی که خود طبیعت برای مبارزه با ریزگردها پیشنهاد می دهد سخن می گویند، دفتر ملی مقابله با پدیده گرد و غبار به دنبال این است که آیا سپرهای یونی بر سلامت مردم تاثیر منفی دارد یا خیر؟ و اگر سلامتی مردم تحت تاثیر است آیامی توان اثر آن را برطرف کرد ؟ این سخنی است که شعاعی در ارتباط با اقدامات کنونی دفتر ملی مقابله با پدیده گرد و غبار در برخورد با سپرهای یونی می گوید.

در ادامه این روند و راهکارهایی که گاهی تنها روی کاغذ می آید، اما نماینده مردم اهواز در خانه ملت این نوید را به ساکنان استان های جنوب کشور می دهد که در روزهای آتی لایحه هوای پاک در مجلس بررسی خواهد شد.

البته وی معتقد است بجای خرید سپرهای یونی بهتر بود به کارهای اساسی تری همانند پر آب کردن هورالعظیم و تالاب دشت آزادگان برای جذب گرد و غبار، کمک به رویش برخی از نباتات خود رو با توجه به اقلیم منطقه، ایجاد کمربند فضای سبز و درختکاری با نگهدارنده مالچ به ویژه در کرمانشاه و خوزستان در دستور کار دولت قرار می گرفت.

اکوسیستم باید به حالت سابق بازگردد
حسینی درباره وضعیت آب در خوزستان هشدار می دهد و می گوید: سطح آب های زیرزمینی در استان خوزستان به دلیل حفر چاه پایین رفته است. مردم به حفر چاه اقدام می کنند زیرا با کاهش آب های تجدید شونده در کارون، کرخه و سایر رودخانه ها در استان، شرایط آب در منطقه در حالت فوق العاده قرار گرفته و خشک شدن درختان بومی استان نیز منجر به تشدید شرایط شده است. خشک شدن این درختان سپر طبیعی ای که در برابر گرد و غبار قرار داشت را از بین می برد. در صورتی که این امور انجام شود نیازی به آزمایش و انجام کارهایی نیست که نمی دانیم اثرات آن بر مردم از چه قرار است.

اقداماتی که حسینی بر آنها انگشت می گذارد همان بازگرداندن اکوسیستم به حالت سابق است که شاید اگر هزینه خرید سپرهای یونی برای مقابله با خشکسالی یا جلوگیری از نابودی تالاب ها هزینه می شد، امروز شاهد هزینه های دو چندان برای احیاء دریاچه ارومیه، تالاب هامون، و سایر تالاب ها به ویژه در جنوب و شرق کشور نبودیم.

این هزینه ها در حالی است که محمدرضا تابش، رئیس فراکسیون محیط زیست مجلس هم به میزان می گوید: بازگرداندن تخریب های زیست محیطی که در هشت سال گذشته اتفاق افتاده است از جمله احیاء دریاچه ارومیه به حالت اول تنها در شرایطی ممکن است که خدا شرایط اقلیم را تغییر دهد زیرا دریاچه ارومیه مرده است.

توافق با اردن، سوریه و عراق
دومین دریاچه نمک در جهان دیگر نفس نمی کشد و بخشی از هورالعظیم و تالاب دشت آزادگان خشک شده است و بخش بیشتری از سپرهای طبیعی در مقابل گرد و غبار تسلیم خشم طبیعت از زیاده خواهی و سهل انگاری سال های گذشته شده اند.اکنون طرح و لایحه ارائه می شود.

بااین وجود حسینی از دیدگاه متفاوت دولت جدید در برخورد با ریزگردها سخن می گوید. اینکه بررسی بحث ریزگردها با استفاده از راهکارهایی که به معنای بازگشت اکوسیستم به شرایطی مشابه قبل است اکنون در دستور کار دولت است. همچنین بحث توافق با کشورهای خارجی به ویژه اردن، سوریه و عراق حتی عربستان در خصوص اقداماتی چون احیاء نخلستان های جنوب عراق مد نظر است.

به نظر می رسد باید منتظر ماند و دید آیا لایحه هوای پاک، می تواند مشکلات جنوب کشور را در برابر تخریب های زیست محیطی که منجر به ایجاد و شیوع پدیده گرد و غبار شد دارد، بر طرف کند یا خیر؟

گزارش: لیلا موسوی نسب