_ گل مغربی و روغن آن خواص بی شماری دارد که در زندگی بشر کاربردهای خود را یافته است، بومیان آمریکا از گیاه گل مغربی برای ضرب دیدگی و کبودی استفاده میکنند، اما مصرف محصولات این گل نکاتی دارد که باید رعایت شود.
گل مغربی یا حشیشه الحمار
گل مغربی با نام عمومی Evening primrose که در عربی با نام حشیشه الحمار معروف است، گیاهی است دو ساله به ارتفاع حداکثر تا ۵/۱ متر که برگهایی بزرگ، ساده، دندانه دار و با کناره موج دار دارد.
اندام هوایی این گیاه پوشیده از تار است همراه با گلها درشت، قیف مانند و به رنگ زرد روشن هستند که چهار کاسبرگ دارند.
دانههای گل مغربی حاوی ۱۴ درصد روغن ثابت به نام "اوی نینگ پرایم روزاویل" یا OEP است. این روغن ۵۰ تا ۷۰ درصد سیس لینولئیک اسید و ۷ تا ۱۰ درصد سیس گامالینولنیک اسید (GLA) در خود دارد.
گل مغربی در شرایط سنی و آب و هوایی مختلف دارای مقادیر مختلفی از GLA است. همچنین در این گیاه ترکیب سیس ۶ و ۹ و ۱۲ اوکتاتری انولیک اسید وجود دارد.
ترکیبات دیگر این گیاه شامل مقادیر کمی اولئیک، پالمتیک و استئاریک اسید، استروئیدها، کامپسترول و بتاسیتوسترول است.
روغن گل مغربی چیست؟
گل مغربی با نام علمی Oenothera biennis و نام عمومی Evening primrose از گیاهان بومی آمریکای شمالی و جنوبی است که در سراسر اروپا و مناطقی از آسیا نیز میروید. گلهای زردی دارد که هنگام غروب آفتاب باز میشوند و در طول روز بسته میشوند. روغن دانه گل مغربی شامل اسیدهای چرب امگا -۶، از جمله اسید گاما-لینولنیک (GLA) است.
بومیان آمریکا از گیاه گل مغربی برای ضرب دیدگی و کبودی استفاده میکنند و از ساقه و آب برگ آن به عنوان داروهای محلی برای التهابات پوستی استفاده میکنند.
از برگهای آن برای مشکلات گوارش و گلو درد استفاه میکنند.
داروشناختی و اثرات مهم گل مغربی
اسیدهای چرب ضروری (EFAS) برای ساخت ساختمان سلولها و پیش ساخت پروستاگلاندینها بسیار با اهمیت هستند.
پروستاگلاندینها نیز به نوبهی خود در تنظیم عمل متابولیسم بدن دخالت دارند. EFAS مواد بیولوژیکی فعالی هستند که قسمتی از چربیهای اشباع نشده را تشکیل میدهند. کارشناسان معتقدند که مصرف EFAS در کاهش مشکلات قلبی – عروقی مؤثر است.
با توجه به این که EFAS در بدن ساخته نمیشود و حتما باید از راه غذا آن را تأمین کرد، بنابراین توصیه میشود بین ۱ تا ۳ درصد از مجموع کالری جذب شده EFAS باشد.
سازمان جهانی میزان مصرف EFAS را برای زنان حامله، زنان شیرده و کودکان تا ۵ درصد توصیه میکند.
تحقیقاتی که بر روی حیوانات انجام شده نشان میدهند که حذف EFAS از غذا سبب بروز نوعی بیماری شبیه اگزما و یا ریزش مو میشود. همچنین تأثیر نامطلوبی بر وی بافتهای پیوندی دارد، روند بهبود زخم را کند میکند و باعث کاهش قدرت ایمنی بدن، ناباروری (خصوصا در مردان)، فساد چربیها در کبد، آسیبهای روده ای، به هم خوردن و کاهش تعادل آب بدن و در نتیجه آسیب (آتروفی) غدد برون ریز (بزاقی و اشکی) میشود.
از طرفی، با توجه به اینکه گل مغربی مقدار بسیار زیادی EFAS به خصوص GLA در خود دارد، میتواند در رفع مشکلات فوق مؤثر باشد.
گل مغربی، از نظر تئوری GLA میتواند با مصرف EPO در پیش ساخت پروستاگلاندین مستقیما به dLHomo- GLA یا DGLA تبدیل شود. این خاصیت به افرادی که بدن شان نمیتواند سیس لینولئیک اسید را به GLA تبدیل کند یا در جذب سیس لینولئیک اسید اختلال دارند، کمک میکند. GLA و DGLA و آراشیدونیک اسید در شیر انسان وجود دارند و دارای تأثیرات عمده و ویژهای هستند.
عوامل گوناگونی مانع تبدیل LA به GLA میشوند که عبارتند از:
کهولت سن، بیماری قند، استفادهی زیاد از مشروبات الکی، غذاهای پُرچرب، کمبود بعضی ویتامینها و هورمون ها، کلسترول بالا و امراض ویروسی.
از طرفی اسیدهای چرب ضروری برای تکامل بافتهای بدن، از جمله مغز، بسیار مورد نیاز هستند؛ مثلا مغز حاوی حدود ۲۰ درصد EFAS است که در کربن شماره ۶ غیراشباع هستند. چون میزان تبدیل LA به GLA و DGLA در بدن بسیار کم است، وجود این دو ماده با اسید آراشیدوئیک در شیر انسان که غذای اصلی نوزادان است، اهمیت خاصی دارد.
یک مطالعه بسیار جالب در مور نوزادان نشان داد که فسفولیپیدهای گلبول قرمز نوزادانی که با شیر مادر تغذیه میشوند، بیشتر از نوزادانی است که با شیر خشک تغذیه میشوند.
در آزمایش دیگری مصرف مکملهای غذایی حاوی EPO در زنان باردار باعث افزایش چربی و EFAS در شیر آنها شد. همچنین متابولیتهای اسید لینولئیک موجود در شیر انسان میتوانند در ترکیب غشاء گلبولهای قرمز مؤثر باشند.
مطالعه دیگری نشان داد که مصرف مقدار زیاد LA (حدود ۳۰ تا ۴۰ گرم در روز) تأثیر چندانی در بالا بردن DGLA و یا آراشیدوئیک سرم خون ندارد؛ در حالی که مصرف روزانه حدود ۵۰۰ میلی گرم (۵/۰ گرم) GLA میتواند افزایش قابل توجهی در میزان DGLA داشته باشد.
در مواردی از جمله مردان میانسالی که دچار سکته قلبی شده اند، بیماران با التهاب پوستی (نوع حساسیتی)، افراد الکلی و زنان مبتلا به سندرم پیش از قاعدگی ممکن است سطح GLA و DGLA پلاسمای آنها از حد طبیعی کمتر باشد.
نکات مهم درمورد مصرف روغن گل مغربی
اگر از داروهای رقیق کننده خون یا داروهای ضدپلاکت استفاده میکنید، مصرف روغن گل مغربی میتواند باعث خونریزی شود. ضمن اینکه این روغن باعث کاهش فشار خون میشود و به همین خاطر اگر داروهای کاهش فشار خون یا رقیقکنندههای خونی مصرف میکنید، بهتر است از این روغن استفاده نکنید.
مصرف روغن گل مغربی با داروهایی مانند لووستاتین که آنزیمهای سیتوکروم P ۴۵۰، ۳ A ۴ دارند هم باید با احتیاط انجام شود.
داروهای لوپیناویر و ریتوناویر هم برای درمان عفونت ناشی از ویروس HIV استفاده میشوند. اگر همزمان با مصرف آنها از روغن گل مغربی هم استفاده کنید، سرعت تجزیه این داروها در بدن کاهش مییابد.
استفاده همزمان این روغن با داروهایی مانند فنوتیازین که برای رفع اختلالات روانی و احساسی مصرف میشود، در بعضی بیماران تشنج ایجاد خواهد کرد.
مصرف روغن گل مغربی به شکل موضعی برای زنان باردار باعث آماده شدن دهانه رحم برای زایمان میشود. اما بنا به برخی تحقیقات، مصرف آن به شکل خوراکی میتواند زایمان را طولانیتر و باز شدن دهانه رحم را کندتر کند. در هر حال، استفاده از آن در دوران بارداری و شیردهی توصیه نمیشود، زیرا شواهد و تحقیقاتی قطعی دال بر تأثیر روغن گل مغربی در این دوران بیان نشده است.
عوارض جانبی و خطرات مصرف روغن گل مغربی
مصرف روغن گل مغربی در کوتاهمدت، هیچگونه خطر خاصی را به دنبال ندارد، اما اثرات آن در بلندمدت تاکنون کشف نشده است.
ضمن اینکه سازمان جهانی غذا و داروی آمریکا هم آن را تأیید نکرده است؛ بنابراین در هنگام خرید باید به شرکت تولیدکننده و محتویات روغن توجه کنید.
عوارض مصرف روغن گل مغربی خفیف هستند و میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ناراحتی معده
درد شکمی
سردرد
مدفوع شُل
در صورتی که دوز مصرفی روغن گل مغربی اندک باشد، احتمال بروز عوارض جانبی مصرف هم کاهش پیدا خواهد کرد. در موارد معدودی هم استفاده از آن باعث بروز حساسیت در بدن میشود. از علائم حساسیت میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
التهاب دست و پا
بروز جوش و تحریک پوست
تنگی نفس
خِسخِس سینه