_ روزنامه وطن امروز نوشت: اهمیت موضوع مدیریت تولید و مصرف حاملهای انرژی در روزهای گرم سال، در پی خاموشیهای گاه و بیگاه برق، حالا برای بسیاری از افراد جامعه روشن شده است. مدیریت مصرف انرژی موضوعی بسیار مهم است که فرصتها و تهدیدات بسیاری را پیش روی کشور قرار میدهد و روند سیاستگذاری در حوزه انرژی در کشورهای مختلف دنیا نیز بر ضرورت آن تاکید میکند. از طرفی کاهش شدت مصرف انرژی کشور به عنوان یکی از اصلیترین اهداف اجرای قانون هدفمند کردن یارانههاست که در دولتهای یازدهم و دوازدهم به طور کامل مورد غفلت واقع شد.
در نتیجه این غفلت بزرگ، حالا کشور با مشکل تامین برق مواجه است. همچنین مشکل آب خوزستان نیز یکی دیگر از نمودهای غفلت در سیاستگذاریهاست. بر اساس اعلام مسؤولان در ماههای آینده نیز مشکل گاز مصرفی خانوار دوباره به موضوعی بحرانی تبدیل خواهد شد که باز هم نمود عدم توجه به مصرف صحیح حاملهای انرژی است. در حال حاضر افراد پرمصرف یارانه حداکثری دریافت میکنند. با اجرای طرح پلکانی قیمت برق هزینه مصارف بیرویه با قیمت واقعی و در پلههای بالاتر با قیمت جهانی و حتی بیشتر محاسبه میشود. به این ترتیب از افزایش شدید قیمت برای مشترکانی که در حد الگو مصرف میکنند، پرهیز میشود و با کاهش سالانه الگوی مصرف بتدریج شدت مصرف انرژی در کشور کاهش پیدا میکند.
اجرای این طرح در واقع راهکاری برای ساماندهی یارانه تخصیص یافته به بخش انرژی از نظر شناسایی دقیق پتانسیلهای کشور در زیربخشهای مشترکان خانگی و عمومی است که میتواند برای دولت منبع درآمدی پایدار محسوب شود.
بهترین مکانیزم اجرایی در کشورهای پیشرفته برای جلوگیری از خاموشیها، استفاده از مکانیزمهای قیمتی برای اصلاح الگوی مصرف مشترکان است. مجلس شورای اسلامی نیز با توجه به همین موضوع و اهمیت مدیریت مصرف در تبصره ۸ قانون بودجه سال ۱۴۰۰، وزارتخانههای نفت و نیرو را موظف کرد تعرفه مشترکان پرمصرف و بالاتر از الگوی مصرف به صورت غیریارانهای و بر اساس الگوی افزایش پلکانی IBT تعیین شود که متاسفانه دولت دوازدهم از اجرای این بند قانون بودجه سر باز زد و موجب شد این قانون با تأخیر بیش از ۵ ماهه و پس از وقوع بحران خاموشیها اجرایی شود. به کارگیری تعرفهگذاری پلکانی IBT، علاوه بر کنترل رفتار مشترکان پرمصرف، باعث کاهش شدید مصرف حاملهای انرژی میشود. نکته بسیار مهم در زمینه اجرای این قانون، این است که مشترکان پرمصرف حداکثر ۱۵ درصد از مصرفکنندگان برق را شامل میشوند و ۸۵ درصد مردم الگوی بهینه مصرف را رعایت میکنند و مصرف عادی دارند و شامل افزایش قیمت در هزینه برق مصرفی نخواهند شد. با این اقدام، هزینه مصارف بیرویه و مسرفانه پرمصرفها، با قیمت برق صادراتی و در پلههای بالاتر با قیمت برق تجدیدپذیر خورشیدی محاسبه میشود. به این ترتیب برای مشترکانی که در حد الگو مصرف میکنند، هیچ افزایش قیمتی اعمال نمیشود.
طبق قواعد اقتصادی، بهترین سیگنالدهی به مصرفکنندگان برای مدیریت مصرف، قیمت برق است. اگر از ابتدای سال این قانون اجرا میشد، مشترکان پرمصرف در تابستان و اوج مصرف برق، به اصلاح الگوی مصرف خود یا استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر اقدام میکردند. با وجود اقدام دیرهنگام وزارت نیرو در گران کردن تعرفه برق پرمصرفها، از اجرای قانون بودجه و بهینه کردن اجرای تعرفهگذاری پلکانی IBT به طور جدی حمایت میشود. با اجرای دقیق این قانون، در ماههای آینده مصرف مشترکان پرمصرف نیز روند کاهشی خواهد یافت.
از طرفی با توجه به پیشبینی کارشناسان مبنی بر کمبود گاز در ماههای سرد سال ضروری است رویکرد اصلاحات قیمتی و بهینه کردن تعرفهگذاری پلکانی IBT در زمینه همه انرژیهای مصرفی کشور، تنها برای مشترکان پرمصرف و بدون فشار به مردم عادی اتخاذ شود تا بتواند با سیگنالدهی مناسب پیش از وقوع بحران، به مدیریت مصرف انرژی کمک کند.
تعرفهگذاری پلکانی، پرداخت یارانههای انرژی را عادلانهتر میکند
عضو کمیسیون انرژی مجلس هدف قانونگذار از اجرای تعرفهگذاری پلکانی را عادلانهتر کردن پرداخت یارانههای انرژی عنوان کرد و افزود: با اجرای قانون تعرفهگذاری پلکانی IBT مشترکانی که مصرف برق کمتری دارند یا از الگوی مصرف برق تبعیت میکنند، به میزان مشخصی از یارانه انرژی بهرهمند میشوند، اما مشترکانی که مصرف بیشتری از برق دارند، از یارانه کمتری استفاده میکنند.
مصطفی نخعی گفت: آمار و ارقام و گزارشات آژانس بینالمللی انرژی و تفریغ بودجه ۱۳۹۹ بر میزان مصرف خارج از استاندارد جهانی و اختصاص یارانه به بخشهای مختلف اقتصاد در ایران تاکید دارد. برای جلوگیری از هدررفت یارانه انرژی و هزینههای بالای دولت در این بخش، راهکارهای متعددی از جمله کاهش یارانه یا توزیع عادلانهتر آن وجود دارد.
نخعی تعرفهگذاری پلکانی افزایشی برق را راهکاری برای توزیع عادلانه انرژی عنوان کرد و افزود: در قوانین بالادستی برنامه ششم توسعه بر اعمال تعرفهگذاری پلکانی تاکید شده و حتی در قانون بودجه ۱۴۰۰ نیز به این موضوع اشاره شده و وزارت نیرو هم آن را تا حدودی در ۳-۲ ماه گذشته اجرایی کرده، اما هنوز با تعرفهگذاری پلکانی صحیح و بهینه که یارانه انرژی خارج از الگوی بهینه مصرف مشترکان پرمصرف را به صفر میرساند، فاصله دارد. در طرح تعرفهگذاری پلکانی بیش از ۸۵ درصد مردم یارانههای قبلی خود را دریافت خواهند کرد و اساسا تعرفهگذاری پلکانی تنها به مشترکان پرمصرف اصابت میکند.
وی اضافه کرد: اجرای این تعرفهگذاری صراحتا در قانون بودجه ۱۴۰۰ آمده و هدف قانونگذار از اجرا این است که مشترکانی که مصرف برق کمتری دارند یا از الگوی مصرف برق تبعیت میکنند، به میزان مشخصی از یارانه انرژی بهرهمند شوند، اما مشترکانی که مصرف بیشتری دارند، از یارانه کمتری استفاده کنند. پیش از این هر مشترکی که برق بیشتری استفاده میکرد، در واقع از یارانه بیشتری هم استفاده میکرد.
نخعی نرخگذاری ثابت قیمت برای مصرف انرژی را اشتباه و ضد عدالت دانست و افزود: تعرفهگذاری پلکانی در راستای عادلانهتر کردن پرداخت یارانههای انرژی است. قیمت تمام شده برق بسیار بیشتر از آن چیزی است که اکنون مردم پرداخت میکنند، اما شرایط مردم و اقتصاد جامعه به گونهای است که یارانهها باید پرداخت شود، اما باید مشترکان کممصرف یارانه بیشتری دریافت کنند و مشترکان پرمصرف از یارانه کمتری بهرهمند شوند و پول بیشتری هم پرداخت کنند و این طرح دقیقا همین هدف را دنبال میکند.
وی با اشاره به قطعیهای مکرر برق در تابستان امسال بیان کرد: قطعی برق تابستان، هم از طرف عرضه بود و هم تقاضا. گرمای زیاد هوا و کاهش بارندگیها مصرف را افزایش داد تا جایی که رکورد مصرف برق ۶۶ هزار مگاوات در بعضی از روزها شکسته شد. از سوی دیگر خشکسالی باعث تولید پایین نیروگاهها شد و با افت در تولید بویژه در نیروگاههای برقابی مواجه شدیم. مجموع این عوامل باعث رسیدن به عدم توازن در عرضه و تقاضای برق و کسری ۱۱ هزار مگاواتی در تولید شد. در این میان مدیریت عرضه هم آسیبهای جدی به بعضی صنایع پرمصرف مانند سیمانیها و فولادیها وارد و تولید آنها را با مشکل مواجه کرد.
عضو کمیسیون انرژی مجلس با پیشبینی کمبود گاز در فصول سرد سال، افزایش مصرف گاز و ایجاد بحران در ماههای آینده را محتمل دانست و افزود: ما در زمستان سال قبل هم با مشکل قطعی برق مواجه شدیم، چون نیروگاههای تولید برق به دلیل کمبود گاز و افزایش میزان استفاده از آن با معضل روبهرو شدند. در موضوع گاز هم به ناترازی در تولید و مصرف رسیدهایم، چون در زمستان مصرف خانگی گاز افزایش پیدا میکند و بالاجبار برای پایدار نگه داشتن بخش خانگی، بعضی نیروگاهها با محدودیت در گازرسانی مواجه میشوند.
نخعی در پایان اظهاراتش با تاکید بر اینکه کمیسیون انرژی مجلس از ماههای گذشته به دنبال تقویت سوخت مایع نیروگاهها قبل از مواجهه با کمبود گاز است افزود: با پیشبینی بموقع از افزایش میزان مصرف، خاموشیهای کمتری در زمستان خواهیم داشت و وزارت نفت هم در حال برنامهریزی در این زمینه است تا ذخیره سوخت مایع نیروگاهها به میزانی برسد که در صورت افت فشار گاز از سوخت مایع استفاده کنند تا منجر به خاموشیها نشود.
***
خلاصه مدیریتی تعرفههای پلکانی IBT و بررسی دقیق ناعادلانه بودن وضع موجود
موضوع تعرفهگذاری پلکانی IBT، یکی از مهمترین موضوعات در زمینه عادلانه کردن یارانههای انرژی است. در حال حاضر هزینه مصرفی برق به صورت ساده با میزان مشخص و ثابتی در هر پلکان افزایش مییابد. در حالی که در کشورهای پیشرفته دنیا تعرفهگذاری پلکانی IBT به معنای تعرفهگذاری پلکانها به صورت نمایی است و درصد افزایش پلکانهای پرمصرف بسیار بیشتر از پلکانهای کممصرف و خوشمصرف است، با این وجود افزایش پلکانهای خوشمصرف در ایران بسیار بیشتر از مشترکان پرمصرف است که در جدول زیر بخوبی به این نکته اشاره شده است. پلکان خوشمصرف در تهران بین ۸۰ الی ۳۲۰ کیلووات ساعت است که عملا ۴ پله اول را شامل میشود، بنابراین حالت ایدهآل افزایش پلکان پرمصرف در روش تعرفهگذاری پلکانی IBT به این شکل است که باید تعرفه پلکان پنجم (۵۰۰-۴۰۰)، برابر با هزینه برق تجدیدپذیر و ۸۰۰ تومان و تعرفه پلکان ششم (۵۰۰-۶۰۰)، برابر با هزینه تمام شده برق و ۱۳۰۰ تومان باشد. تعرفه پلکان هفتم و مازاد بر ۶۰۰ کیلووات ساعت نیز برابر با هزینه برق صادراتی و ۲۰۰۰ تومان باید باشد تا عادلانه شود و به نوعی تعرفهگذاری پلکانی بهینه شود، اگر نه ادامه وضعیت موجود به ناعادلانه شدن تعرفههای پلکانی و استفاده از یارانه انرژی منتهی خواهد شد.
