- سازمان قضایی نیروهای مسلح بخشی از قوه قضائیه کشور و تنها مرجع قضایی اختصاصی پیش بینی شده در قانون اساسی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران می‌باشد که از دادسراها و دادگاه‌های نظامی تشکیل شده است.

براساس اصل ۱۷۲ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران برای رسیدگی به جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی و یا انتظامی اعضاء ارتش، نیروی انتظامی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، محاکم نظامی مطابق قانون تشکیل می‌گردد، ولی به جرایم عمومی آنان یا جرایمی که در مقام ضابط دادگستری مرتکب می‌شوند در محاکم عمومی رسیدگی می‌شود. دادستانی ودادگاه‌های نظامی بخشی از قوه قضائیه کشور و مشمول اصول مربوط به این قوه هستند.

رسیدگی دو مرحله‌ای در سازمان قضایی نیروهای مسلح

رسیدگی در سازمان قضایی نیروهای مسلح دو مرحله‌ای بوده و به همین جهت پس از ارسال گزارش یا طرح شکایت از سوی مقامات ذی‌ربط و یا مردم، ابتدا پرونده در دادسرای نظامی تشکیل و تحقیقات مقدماتی توسط بازپرسان و دادیاران، زیرنظر دادستان انجام می‌شود. در صورتیکه دلایل کافی برای احراز وقوع بزه وجود داشته باشد، پرونده با صدور کیفرخواست به دادگاه نظامی ارسال می‌شود تا پس از انجام محاکمه ، حکم مقتضی صادر گردد.

محاکم نظامی به دادگاه‌های نظامی یک و دو تقسیم می‌شوند. دادگاه‌های نظامی یک به جرایمی که در قانون مجازات‌های شدیدتری دارند، رسیدگی می‌نماید. بجز تعدادی از آراء که مطابق قانون قطعی می‌باشد، سایر آراء دادگاه‌های نظامی قابل تجدیدنظر در دادگاه‌های نظامی یک و آراء دادگاه‌های نظامی یک، قابل اعتراض و تجدیدنظر در دیوان عالی کشور می‌باشد.

سازمان قضایی نیروهای مسلح، ضامن سلامت و صیانت نیروهای مسلح 

رسیدگی در دادسراها و دادگاه‌های نظامی بر اساس آیین دادرسی کیفری صورت پذیرفته و متهمین در تمامی مراحل رسیدگی می‌توانند از وکیل برخوردار شوند. سازمان قضایی نیروهای مسلح در حال حاضر در تمامی مراکز استان‌های کشور دارای دادسرا و دادگاه نظامی است که مسئولیت رسیدگی به جرایم ارتکابی در حوزه قضایی آن استان را برعهده دارند.

سازمان قضایی نیروهای مسلح ضمن رعایت شأن و جایگاه نظامیان و حفظ اسرار نیروهای مسلح با حساسیت و قاطعیت کامل با هرگونه جرمی که مخل نظم و اقتدار نیروهای مسلح می‌باشد، برخورد قانونی نموده و در چارچوب وظایف قانونی خود و اجرای منویات مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا ، ضامن سلامت و صیانت نیروهای مسلح است.

اجرای ۴۵ برنامه پیشگیری از وقوع جرم توسط سازمان قضایی نیروهای مسلح

طبق گفته غلامحسین اسماعیلی سخنگوی قوه قضاییه در جریان نشست خبری روز سه‌شنبه چهارم خرداد جاری، سازمان قضایی نیروهای مسلح یک سازمان تخصصی برای رسیدگی به جرایم و تخلفات ضابطان قضایی و عموم نیرو‌های مسلح است. رویکرد اصلی این سازمان در سال ۱۳۹۹، پیشگیری از وقوع جرم با اجرای ۴۵ برنامه پیشگیری و برگزاری آموزش‌های حقوقی برای کارکنان، درجه داران، کاربران و سربازان نیرو‌های مسلح و ضابطان دادگستری بوده است و جمعا حدود ۸۰۰ هزار نفر ساعت برای این مجموعه آموزش برگزار شده و نقش موثری در پیشگیری از وقوع جرم و کاهش پرونده‌های نیرو‌های مسلح و ضابطان دادگستری داشته است.

کاهش ۱۴ درصدی پرونده‌های مسن و معوق سازمان قضایی نیرو‌های مسلح

سخنگوی قوه قضاییه عنوان کرد: در سازمان قضایی نیرو‌های مسلح، همانند سایر واحد‌های قضایی با کاهش زمان رسیدگی و رفع اطاله دادرسی با توسعه عملکرد مواجه بودیم و زمان رسیدگی ۷ درصد در این سازمان کاهش پیدا کرد و پرونده‌های مسن و معوق سازمان قضایی نیرو‌های مسلح نیز کاهش ۱۴ درصدی داشته است که گویای زحمات همکاران عزیز و ارجمند ما در این حوزه است.