- روزنامه همشهری نوشت: بازار میوه سال ناآرامی را پشت سرگذاشت. از ثبت رکورد قیمت ۷۰ هزار تومان برای موز وارداتی که بگذریم، بازار میوههای تولید داخل هم دستخوش نوسان زیادی بود. تداوم گرانی میوههای تابستانه تا پایان فصل گرما آن هم در سالی پربارش، نشان از مشکلاتی غیراز حجم تولید داشت؛ مشکلاتی که در پاییز و زمستان هم ادامه یافت و شب عید هم سیب و پرتقال ۳۰ هزار تومانی را مهمان سفرهها کرد.
بهگفته مسئولان صنفی میزان ذخایر سردخانهای بیش از تقاضای بازار بود و قیمت بالای میوه در واحدهای صنفی خرد ربطی به کمبود نداشت. تداوم مشکلات یکساله بازار میوه، حالا که در آستانه ورود نوبرانهها و میوههای تابستانی به بازار هستیم، نگرانیهای بیشتری را ایجاد کرده است.
مجتبی شادلو، درباره وضعیت عرضه نوبرانهها گفت: امروز دیگر نوبرانه بهمعنایی که در گذشته عرف بود، وجود ندارد. تا همین ۲ دهه پیش، چندینماه از سال جز محصولات ذخیره شده در سردخانهها چیزی در بازار نداشتیم، بهطور مثال چیزی به نام گوجه فرنگی گلخانهای وجود نداشت، چون کشت گلخانهای به پرورش گل و گیاهان زینتی محدود بود. از دهه ۷۰ به بعد ضرورت کشت گلخانهای احساس شد و محصولات جالیزی مثل گوجه، خیار، فلفل، بادمجان، هندوانه و میوههای خانواده طالبی رواج پیدا کرد. در کنار آن، در مناطق گرمسیر کشور هم کشت محصولات زمستانه در محیطهای سرباز آغاز شد و این نوع کشاورزی رونق گرفت، کار تا جایی پیش رفته که در سالهای اخیر محصولات جالیزی زمستانه نسبت به تابستانهها فراوانتر و مرغوبتر و حتی ارزانتر است.
وی درباره تغییر شرایط بازار میوههای نوبرانه افزود: بهطور کلی دیگر نوبرانه بهاری را نداریم، چون تعداد کمی از محصولات کشاورزی و باغی هستند که تولیدشان به فصل گرم محدود است. مثلا هندوانه میوه تابستانه است، ولی ما در کل فصل زمستان در بازار هندوانه داریم و آن هم از نوع تازه برداشت، نه انباری و سردخانهای. حتی در گذشته، خیار هم نوبرانه بهاری بود و کسی در پاییز رنگ خیار را نمیدید. ولی الان در تمام فصول سال هم خیار گلخانهای داریم و هم تولید محیطهای روباز. توت فرنگی هم چنین حالتی دارد که قبلا اواخر فروردین از گلستان و در اردیبهشتماه از کردستان و کرمانشاه به بازار میآمد. اما الان درتمام طول سال توت فرنگی داریم که گرچه گلخانهای است و تولید محیطهای طبیعی نیست، اما این محصول را هم از حالت نوبرانه خارج کرده است.
نایبرئیس هیأت مدیره اتحادیه سراسری تعاونیهای کشاورزی باغبانی ایران در ادامه اظهار کرد: چیزی که هماکنون در بازار بهعنوان نوبرانه به چشم میخورد صرفا محصول گوجه سبز است، از الان به بعد عرضه گوجهسبز خوراکی و مرغوب افزایش مییابد. متأسفانه عدهای برای سوءاستفاده از شرایط بازار و کسب سود بیشتر گوجه سبز را درحالیکه هسته آن هنوز نرم است به بازار عرضه میکنند درحالیکه چنین محصولی خوراکی نیست. برای اطلاع مردم باید بگویم گوجه سبز حتما باید دارای هسته سفت و استخوانی شده باشد تا خوراکی محسوب شود، اما اگر مغز آن فاقد پوشش سخت باشد بهدلیل اسیدی بودن برای سیستم گوارش مضر است.
وی ادامه داد: فعلا توت فرنگی کشت محیط طبیعی هم وارد بازار شده و بعد از این عرضه آن بیشتر خواهد شد، در استانهای کرمانشاه و کردستان زمینه تولید بیشتر هم برای این محصول وجود دارد. در ادامه میوههای هستهدار مثل زردآلو و انواع هلو و شلیل را خواهیم داشت و سیب گلاب هم نخستین میوه دانهداری است که به بازار عرضه میشود. این میوهها از اواسط اردیبهشت کمکم توزیع میشوند و خردادماه به فراوانی میرسند و از حالت نوبرانه خارج میشوند.
وضعیت تولید میوههای تابستانه چگونه است؟
شادلو خاطر نشان کرد: شرایط طبیعی و جوی بر بازار میوههای باغی، تأثیرگذار است که خوشبختانه تاکنون اتفاق خاصی نداشتهایم، اما طبیعت بهار متغیر است و نمیتوان پیشبینی کرد در آینده هم اتفاقی نیفتد کمااینکه در محصول چغاله بادام با سرمازدگی مواجه شدیم که البته محدود بود.
وی عنوان کرد: محصول چغاله امسال تا حدودی متفاوت بود. امسال بهاری زودهنگام داشتیم و به همین دلیل محصول چغاله به جای بهار در اسفند عرضه شد. چغاله در اطراف کاشان و بعضی از دیگر نقاط این اقلیم آب و هوایی تولید میشد، ولی در سالهای اخیر بهدلیل اینکه استقبال از این محصول کم شده است تولید گسترده نداشتیم. درباره امسال هم، چون از زمان تولید گذشتیم، در روزهای آینده عرضه جدیدی نداریم و این محصول دیگر از دور خارج میشود. زمینه تولید چغاله بادام در اسفند و اوایل فروردین است و بعد از این، محصول دیگری نخواهیم داشت. بهطور کلی هم با ورود گوجهسبز به بازار دیگر کسی چغاله نمیخرد و این محصول از بساطها جمع میشود. به همین دلیل نمیتوان انتظار داشت که قیمتها تغییری داشته باشد، چون محصول کم است و هرکسی که آن را دارد با قیمتهای نامربوط میفروشد.
رئیس اتحادیه باغداران استان تهران درباره وضعیت تولید و قیمت تمامشده هندوانه گفت: قیمت هر کیلوگرم هندوانه در حال حاضر در میادین مرکزی و عمدهفروشیها بین ۳ تا ۴ هزار تومان است، اما اینکه در خردهفروشی چه میکنند و با چه قیمتی به فروش میرسد بحث دیگری است. انصافا قیمت ۳ تا ۴ هزار تومان برای هندوانه پایین است، چون بیشتر این محصول هماکنون از جنوبیترین نقطه کشور یعنی چابهار به بازار میآید که با تهران ۱۳۰۰ کیلومتر فاصله دارد و تا مناطق شمال غرب کشور این فاصله بیشتر از ۲ هزار کیلومتر است. کرایه متعارفی که قانون ترابری و باربری تعیین کرده ۲ هزار تومان برای هر کیلوگرم است، درحالیکه این محصول در بازار فقط ۳ هزار تومان فروش میرود؛ یعنی ۶۰ درصد قیمت فقط صرف کرایه حمل میشود و تولیدکننده عملا هیچ عایدی از این محصول ندارد.
افزایش صادرات دلیل گرانی محصولات کشاورزی است؟
وی افزود: در اواخر آذرماه وزیر صنعت به اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیسجمهور نامه نوشت که اگر صادرات میوه ادامه پیدا کند شب عید با کمبود مواجه میشویم، اما دیدید نهتنها شب عید کمبودی نبود بلکه حجم زیادی از پرتقالها در انبارها و سردخانهها پوسید و از بین رفت. سال آینده ببینید تحتتأثیر این تجربه بازار این محصولات چه شرایطی خواهد داشت.
شادلو در ادامه خاطر نشان کرد: در بحث صادرات همین را بگویم که اگر شما دایهای مهربانتر از مادر پیدا کردید، وضع صادرات محصولات کشاورزی هم تحت پوشش وزارت صمت سامان خواهد گرفت. در همین سال گذشته مصاحبهها و نامههای مسئولان وزارت صنعت چندبار به بازار محصولات کشاورزی شوک وارد کرد؛ یکی زمانی بود که داد تولیدکنندهها از تولیدات باغی بیشتر از نیاز بازار بلند بود و قاعدتا باید برای روانسازی صادرات تلاش میشد، اما در آن زمان برخلاف نظر همه متخصصان، وزارت صنعت برای جلوگیری از صادرات نامه نوشت. از آن پس همه تجار و فعالان میادین میوه و ترهبار ترسیدند و دیگر از ترس ممنوعیت صادرات خرید نکردند این موضوع شوک قیمت ۲۰ تا ۳۰ درصدی را به بازار محصولات باغی وارد کرد. با این سیستم چگونه میشود کار کرد؟ پیش خرید، جمعآوری، انبارداری و صادرات یک پروسه ۶ ماهه است، وقتی قوانین یکشبه عوض میشود هیچکس وارد این عرصه نمیشود.
آمار صادرات محصولات کشاورزی در سال گذشته چقدر بود؟
رئیس اتحادیه باغداران استان تهران گفت:سال گذشته عملکرد خوبی از لحاظ آماری داشتیم، اما بیشتر این آمار مربوط به محصولات سال قبل از آن بود و نه تولیدات سال ۹۹. ذخایر محصولات کشاورزی سال ۹۸ در اوج صادرات به محدودیتهای کرونا خورد و بعد از اینکه مرزها برای محصولات کشاورزی باز شد، صادرات ما به خوبی انجام گرفت؛ بهطوریکه بهعنوان مثال در مدت ۳ماه ۵۵۰ هزار تن سیب صادر کردیم. این ارقام در آمار سال ۹۹ منظور میشود درحالیکه ربطی به این سال ندارد و محصول سال ۹۹ تازه مهرماه برداشت شده است. درنیمه اول سال گذشته درمجموع ۷۰۰ هزار تن صادرات داشتیم، ولی در نیمه دوم متأسفانه به کمتر از نصف رسید و دلیل عمده این افت صادرات بخشنامهها و اظهارات غیرکارشناسی بود که به آن اشاره کردم.
ظرفیت صادرات میوه و محصولات کشاورزی چه میزان است؟
وی عنوان کرد:ظرفیت صادرات این محصولات در حدی است که میتواند جایگزین بسیاری از کسورات صادراتی، در حوزه نفت شود. در این زمینه تحریم و محدودیت هم نداریم. به لحاظ آماری ۲۴ میلیون تن محصول باغی داریم که ۵۰ درصد این میزان بهطور قطعی از ظرفیت صادرات برخوردار است، یعنی میتوانیم ۱۲ میلیون تن محصول کشاورزی و باغی را هر سال صادر کنیم.
میانگین آمار صادرات محصولات باغی ایران چقدر است؟
رئیس اتحادیه باغداران استان تهران بیان کرد: هیچ وقت آمار صادرات محصولات باغی ایران به بیش از ۵ تا ۶ میلیون تن نرسیده است، در عین حال سالانه چیزی در همین حدود در غیاب صادرات مفید و ترافیک عرضه محصول در بازار داخلی هدر میرود.
شادلو درباره تاثیر واسطه عنوان کرد: مزرعه به بازار برساند؟ الان همان میدان عمدهفروشی خود واسطه است، اگر نباشد مصرفکننده چطور میخواهد تا دماوند بیاید و از باغ تولیدکننده سیب بخرد؟ بسیاری از محصولات کشاورزی از جنوب کشور به مرکز و شمال میآید و بدون شبکه توزیع رسیدن این محصولات به مقصد امکانپذیر نیست.
وی در انتها افزود: تولیدکننده با حرف و وعده نمیتواند تولید را ادامه دهد. قیمت سم، کود، ادوات کشاورزی و نرخ کارگر چندبرابر شده، در چنین شرایطی رسانهها خیلی راحت گزارش تهیه میکنند و میپرسند میوه که محصول خودمان است، چرا گران است؟ با این حرفها مصرفکنندگان تصور میکنند کلاه بر سرشان رفتهاست.