- سعید خطیبزاده با حضور در یک جلسه گفتوگوی زنده با جمعی از خبرنگاران خارجی از جهان عرب و کشورهای غربی در بستر برنامه «کلاب هاوس» به تبیین مواضع جمهوری اسلامی ایران در خصوص برخی از مهمترین موضوعات مرتبط با کشور پرداختند و همچنین سوالات خبرنگاران و تحلیلگران حاضر در این نشست مجازی را پاسخ گفتند. این نشست به زبان انگلیسی و از سوی وبگاه عرب زبان «جاده ایران» و به میزبانی علی هاشم، تحلیلگر این وبگاه و خبرنگار شبکه الجزیره انگلیسی برگزار شد و بیش از ۱۰۰ دقیقه به طول انجامید. بخشی از این گفتوگو به شرح زیر است:
گفتوگو با عربستان و مسائل منطقهای
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به نخستین پرسش در خصوص اخبار غیررسمی مبنی بر گفتگوی مقامات ایرانی و عربستانی در عراق، بدون اعلام نظر در خصوص صحت و سلم و یا محتوای گزارش رسانههای خارجی، اظهار داشت که «در خصوص گزارشی که نخستین بار در نشریه فایننشال تایمز منتشر شد، باید بگویم که ما به طور کلی از هر ابتکاری برای کاهش تنشها و افزایش همکاری در منطقه ما استقبال میکنیم و قطعا به دنبال برقراری نوعی گفتگو و ارتباط با همسایگان خود هستیم.»
خطیبزاده با مرور تاریخ روابط اخیر ایران و عربستان به نلاش برخی کشورهای منطقهای و فرامنطقهای از جمله عراق، کویت، پاکستان، چین و آلمان در برقراری گفتوگو بین تهران و ریاض اشاره داشته و تصریح کرد: همواره بین دو کشور حتی در چند سال اخیر، ارتباطات و تماسهای مستقیم و غیرمستقیم جریان داشته است.
رئیس مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه با بیان اینکه قصد اظهار نظر در خصوص گزارش مشخصی که در رسانهها منتشر شده را ندارد، اشاره داشت: میان ایران و عربستان سعودی همواره از طرق و مسیرهای گوناگون تماسها و ارتباطاتی برقرار بوده و این امر هیچگاه به طور کامل قطع نشده است.
خطیبزاده در پاسخ به این سوال که آیا در دوران پساترامپ، ایران و عربستان به سمت کاهش تنش حرکت کردهاند، گفت: از جانب ایران همواره تلاشهایی برای کاهش تنش در جریان بوده است و میتوان گفت که اخیرا» نشانههای مثبتی: از جانب عربستان سعودی نیز در این راستا بروز کرده است، با این وجود «برکسی پوشیده نیست که دشواریهای قابل توجهی در این مسیر وجود دارد و میان دو کشور در خصوص برخی موضوعات منطقهای و دوجانبه اختلافات جدی وجود دارد، اما تصور میکنم که به نفع هر دو کشور و همچنین ثبات و صلح منطقهای است که... راهی برای حل و فصل اختلافات بیابیم.»
در ادامه خبرنگاری با اشاره برخی گزارشهای منتشره مبنی بر برگزاری برخی نشستها میان مقامات امنیتی ایران با کشورهایی نظیر اردن و امارات، گفت آیا این همان گفتگوهای منطقهای است که ایران از مدتها پیش خواهان آن بوده است؟
منطقه نیازمند ابتکارهای درونزاست
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به این سوال گفت: در منطقه ما ابتکارها و چارچوبهای بومی و درونزایی نظیر نامه شورای همکاری خلیج فارس که با تلاش امیر کویت به ایران آورده شد و همچنین ابتکار صلح هرمز وجود دارد که میتوانند مورد پیگیری قرار گیرند.
خطیبزاده با استقبال از اینکه عراق به عنوان کشوری که با همه طرفها در منطقه در ارتباط است در زمینه کاهش تنش در منطقه به بازیگری بپردازد، گفت: میان ایران و کشورهای منطقه تعاملاتی وجود داشته است، با این وجود هنوز برای آنکه گفته شود ترتیبات منطقهای واقعی در حال شکلگیری است، زود است.پ
گفتوگوهای وین
رئیس مرکز دیپلماسی وزارت امور خارجه در پاسخ به پرسشی پیرامون گفتوگوهای هستهای در وین و چشمانداز آن و روند گفتوگوها در وین را «امیدوارکننده» توصیف کرد و گفت: پیشرفتهایی به دست آمده است و همه طرفها «جدیت و اراده سیاسی» خود را برای دستیابی به نتیجه نشان دادهاند.
سخنگوی وزارت امور خارجه با بیان اینکه گفتوگوها در فضایی «نسبتا سازنده» برگزار شده است، گفت: ایران و ۱+۴ در خصوص رسیدن به وضعیت «پایبندی در برابر پایبندی» به بحث و تبادل نظر پرداختهاند و گفتوگوها اکنون به اندازهای پیشرفت داشته است که بتوان کار بر روی نگارش متن، دستکم در خصوص بخشهای کمتر مورد اختلاف را آغاز کنند.
وی تصریح کرد که هنوز در خصوص موضوعات قابل توجهی از جمله ترتیب اقدامات، رفع کلیه تحریمها و راستیآزمایی اختلاف نظر وجود دارد، با این وجود «تصور میکنم که همه در وین اراده کافی پیشرفت به نمایش گذاشتهاند.»
خطیبزاده در پاسخ به این سؤال که آیا طرفین در حال نگارش یک توافق موقت علاوه بر توافق اصلی هستند، تأکید کرد: برجام صرفا یک بار مورد مذاکره قرار گرفته و هم اکنون هیچ مذاکره جدیدی پیرامون متن این توافق انجام نمیگیرد. وی نشست کنونی در وین را یک گفتوگوی فنی بین ایران و اعضای باقی مانده در برجام (۴+۱) در خصوص نحوه پایبندی کامل آمریکا به قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت توصیف کرده و گفت هیچگاه بحثی در خصوص یک توافق موقت صورت نگرفته است، بلکه آنچه مورد بحث قرار گرفته، چگونگی پایبندی کامل ایالات متحده به برجام، نحوه راستیآزمایی و سپس لغو اقدامات جبرانی ایران ناشی از نقض فاحش برجام از سوی واشنگتن، بوده است.
خطیبزاده افزود: «منظور از نگارش متن این است که همه طرفها اکنون به نقطهای رسیدهاند که اکنون میتوانند وارد جزئیات شده و تمام اقداماتی که ایالات متحده باید انجام دهد و همچنین آنچه ایران پس از راستیآزمایی و در پاسخ انجام میدهد را فهرست کنند.»
تفاهمنامه ایران و چین
معاون وزیر امور خارجه این سند را «نقشه راهی» برای روابط راهبردی میان ایران و چین خواند و به ارائه توضیحاتی در خصوص نقطه آغاز و سرانجام سند و نقشه راه مشارکت جامع راهبردی بین ایران و چین پرداخته و گفت: سندی که در حال حاضر به دست آمده است حاصل ۴ سال رفت و برگشت متنهای پیشنهادی میان دو کشور است و نهایتا این متن در ماه فوریه نهایی شد و در سفر اخیر وزیر خارجه چین به تهران به امضا رسید.
راستیآزمایی اقدامات آمریکا
خطیب زاده در پاسخ به پرسش دیگری در خصوص راستیآزمایی اقدامات طرفین در برجام، این مسئله را امری سهل و ممتنع توصیف کرد و گفت: راستیآزمایی اقدامات ایران بسیار ساده است، چراکه آژانس بینالمللی انرژی اتمی مرجع بررسی و راستیآزمایی این مسئله است و به سادگی میتواند اقدامات ایران را مورد بررسی قرار دهد، اما در مقابل راستیآزمایی اقدامات آمریکا و دیگر طرفهای برجام امری دشوار است.
خطیبزاده گفت همانگونه که آژانس بینالمللی انرژی اتمی صرف اعلامیههای ایران بر روی کاغذ را نمیپذیرد و بر راستیآزمایی حضوری و فیزیکی تأکید دارد، ایران نیز نمیخواهد تحریمها صرفا روی کاغذ رفع شوند و از این رو خواهان آن است که رفع تحریمها را به صورت عملی مورد راستیآزمایی قرار دهد و شاهد آن باشد که تحریمها در حوزههای مختلف از جمله مبادلات مالی، بانکداری، فروش نفت، بیمه، حمل و نقل و هرچیز دیگر مربوط به تعهدات ایالات متحده، واقعا رفع شده باشند.
به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه، یکی از موضوعات مهم مورد بحث میان ایران و دیگر طرفها، چگونگی راستیآزمایی اقدامات ایالات متحده است.
زمانبندی و ترتیبات اجرای تعهدات
در ادامه خبرنگار روزنامه نیویورک تایمز سوالی در خصوص زمانبندی و ترتیب اجرای اقدامات برای بازگشت آمریکا به برجام و توقف اقدامات جبرانی ایران مطرح کرد و پرسید که کدامیک از طرفین اولین اقدام را انجام میدهند و چه زمانی برای حصول یک تفاهم متصور است؟
خطیبزاده با بیان اینکه لازم است که میان ایران و ۱+۴ از یکسو و از ۱+۴ و ایالات متحده از سوی دیگر در خصوص طرحریزی اقدامات یک تفاهم شکل بگیرد، گفت: منظور از ترتیببندی sequencing، اقدامات عملی و ترتیبات رفع تحریمها و همچنین چگونگی پایبندی کامل ایالات متحده است و منظور ایران از عبارت ترتیببندی این است که ایالات متحده باید تعهدات خود را با ترتیبی که توافق میشود اجرا کرده و ایران این امر را راستیآزمایی کند.
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به توافق سه ماهه میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در ماه میمنقضی میشود، گفت: ایران در مذاکرات عجله ندارد، اما در عین حال خواهان گفتگوهای مطول و فرسایشی نیز نیست. وی تأکید کرد که اکنون پنجره فرصتی میان ایران و آژانس ایجاد شده است که زمانبندی مشخص دارد، اما باید صبر کرد و دید که آیا ایالات متحده میتواند تا آن تاریخ تمام اقدامات لازم برای پایبندی به برجام را انجام دهد یا نه.
تأثیر انتخابات بر پرونده هستهای
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به این سوال که تأثیر انتخابات و تغییر دولت بر روند گفتگوها چه خواهد بود و اینکه آیا دولت آینده باید کار را از جایی که دولت کنونی به سرانجام رساند ادامه دهد یا نه، گفت: «به عنوان یک اصل، سیاست خارجی در ایران حوزهای غیرجناحی است و ما آن را بر اساس مرزبندیهای حزبی تعریف نمیکنیم. ثبات مواضع ایران در خصوص مسئله هستهای دقیقا ناشی از همین مسئله است که ما سیاستهای خود را بر اساس منافع ملی و از طریق یک گروه فراگیر از مقامات ارشد، یعنی همان شورای عالی امنیت ملی، تعیین و تدوین میکنیم.»
از این رو، مسئله هستهای یا دیگر موضوعات امنیت ملی، با تغییر دولتها دستخوش تغییر نمیشوند و سیاستهای مربوط به آنها توسط کلیت نظام سیاسی تدوین میشود.
وی افزود: «از روز نخستی که ما تدابیر جبرانی را آغاز کردیم، تأکید داشتیم که ابتدا ایالات متحده باید به تعهدات خود بازگردد. این سیاست در طول دولت ترامپ تغییر نکرد و در هیچ دولت دیگری نیز تغییر نخواهد کرد. منظور من از ثبات سیاست، چنین امری است.»
مسیر مثبت در منطقه و گفتوگوهای هستهای
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به نقش مخرب برخی کشورهای منطقه در طول چند سال گذشته در خصوص انعقاد توافق برجام و همچنین تحولات منطقه ای، این کشورها مخالف یک ایران قوی و مستقل بودند و از این رو، ایران پیشنهاد خود مبنی بر «منطقه قوی» را مطرح کرد تا از این طریق، همکاریها بین کشورهای منطقهای شکل گیرد و این برداشت اشتباه نزد برخی کشورهای منطقهای که میتوان امنیت را به بهای ناامنی دیگران تامین نمود، برطرف کرد.
خطیب زاده در پاسخ به سوال دیگری در خصوص دستورکارهای احتمالی بین ایران و عربستان در دوره جدید اظهار داشت: بین دو کشور در خصوص مسائل منطقهای اختلاف نظر وجود دارد، اما در عین حال موضوعاتی مثل پایان بخشیدن به تراژدی یمن، نیازمند همکاری دو طرف است. البته در خصوص مساله یمن، ایران از ابتدا بر طرحهای سازمان ملل و نماینده ویژه این سازمان در امور یمن، آقای گریفیتس، نطر مثبت داشت و همچنین نماینده ایران در امور یمن نیز با آقای گریفیتس و همچنین دولت نجات ملی گفتوگو و تعامل داشته است تا از این طریق، طرح سازمان ملل به سرانجام برسد.
به گفته آقای خطیب زاده، ایران بر این باور است که عربستان حتی به تنهایی میتواند جنگ علیه یمن را پایان دهد.
معاون وزیر امور خارجه در پاسخ به سوالی در خصوص اظهار نظر پیرامون گزارشها مبنی بر گفتگوهای امنیتی ایران با دیگر کشورهای عربی از جمله مصر، اردن و امارات، وجود گفتگوهای پنهان را غیرضروری دانست، زیرا که به اعتقاد آقای خطیب زاده بین ایران و کشورهای امارات و اردن روابط دیپلماتیک وجود دارد و دو طرف دارای نمایندگی دیپلماتیک در کشورهای یکدیگر هستند و تعاملات دیپلماتیک ایران با اردن و امارات برقرار است و حتی میزان روابط تجاری میان ایران و امارات روندی افزایشی داشته است.
همه زندانیان در برابر زندانیان
معاون وزیر امور خارجه در پاسخ به پرسش دیگر در خصوص تبادل زندانیان بین ایران و آمریکا، سیاست ایران را همه زندانیان در برابر همه زندانیان عنوان کردند. ایشان با اشاره به اینکه زندانیان ایرانی در کشورهای مختلف از جمله استرالیا، اروپا و امریکا به دلیل اتهامات واهی در بازداشت به سر میبرند و این روند در دوره ترامپ که به نوعی گروگان گیری محسوب میشد، شدت یافت، به پیشنهاد وزیر امور خارجه ایران در خصوص تبادل سراسری زندانیان بین ایران و آمریکا اشاره داشتند و این طرح را ضامن بستن این فصل دررموضوعات فی ما بین دو کشور ایران و آمریکا دانستند.
خطیبزاده در پاسخ به پرسشی مبنی بر برخی اظهارنظرها گزارشها پیرامون توافق اولیه بین ایران و روسیه برای بهرهمندی تهران از چتر هستهای روسیه، تأکید کرد که منشأ چنین شایعاتی را نمیداند و تسلیحات اتمی، همانگونه که ایران بارها تأکید کرده است، در دکترین دفاعی ایران هیچ جایگاهی ندارد.
وی تصریح کرد که سیاست بدون تغییر ایران، منع تولید و استفاده از تسلیحات هستهای است که این سیاست ریشه در باورهای دینی و فتوای رهبر انقلاب نیز دارد.
خطیبزاده همچنین در خصوص ادعای چتر هستهای روسیه، سیاست نه شرقی و نه غربی ایران را یادآور شد و اینکه یکی از مهمترین دستاوردهای انقلاب اسلامی، کسب استقلال از قدرتهای جهان و اتکا به قدرت مردمی بوده است.
به گفته وی، ایران هیچ نیازی به چتر هستهای هیچ کشوری ندارد و استفاده ایران از برنامه هستهای صرفا صلحآمیز بوده و هیچگاه به سمت نظامیگری حرکت نکرده و نخواهد کرد.
خطیبزاده در خصوص امنیت افغانستان و گفتوگوها بین رهبران طالبان با دولت مرکزی در کابل و همچنین خروج نیروهای آمریکایی از این کشور اظهار داشت که امنیت و ثبات افغانستان همانا امنیت و ثبات ایران است و به همین جهت آنچه در افغانستان میگذرد همواره برای ایران حائز اهمیت بوده است و به همین دلیل است که ایران نقشی کلیدی در برقراری دولت جمهوری اسلامی افغانستان در این کشور داشته و همچنین ایران یک شریک جدی در کنفرانس بُن بوده و به افغانستان در دستیابی به قانون اساسی کنونی خود، کمک کرده و برای ارتقای حقوق گروههای مختلف از جمله زنان، اقلیتها و قومیتها در افغانستان تلاش کرده است.
مردم افغانستان باید درباره آینده کشورشان تصمیمگیری کنند
سخنگوی وزارت امور خارجه در ادامه با تأکید بر اینکه آینده افغانستان باید توسط مردم افغانستان تصمیمگیری شود، افزود که به دلیل چنین اهمیتی است که ایران تلاش کرده تا گفتگوها بین دولت افغانستان و همه گروهها از جمله طالبان را تسهیل کند.
وی رویکرد ایران در قبال طالبان را اینگونه توصیف کرد که «طالبان میتواند بخشی از آینده افغانستان باشد، اما همه آینده افغانستان نیست» و به همین دلیل ایران حامی گفتگوهای بین الافغانی است.
خطیبزاده همچنین در خصوص خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان هم اظهار داشت که خروج مسئولانه نیروهای آمریکایی از این کشور میتواند یک خروج مطلوب باشد؛ با این حال، وی ابهامات همیشگی در خصوص اقدامات آمریکا در افغانستان را یادآور شد و سیاست آمریکا در افغانستان را همچنان نامشخص و مبهم توصیف کرد.
سخنگوی دستگاه دیپلماسی همچنین وضعیت کنونی افغانستان را در نتیجه سیاستهای اشتباه آمریکا دانست و خواستار آن شد که خروج آمریکا مسئولانه باشد.
گفتوگوهای وین و روابط ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی
رئیس مرکز دیپلماسی عمومی وزارت امور خارجه در واکنش به سوالی پیرامون گفتوگوهای اخیر ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی که در وین برگزار شد، این گفتوگو را در ادامه تعاملات و گفتوگوهای قبلی دانستند که «آژانس در خصوص برخی فعالیتهای ایران سوالاتی را از ایران مطرح کرده بود و ایران نیز به آنها پاسخ داده بود که این تعامل ادامه دارد.»
به گفته خطیبزاده ایران پاسخهایی مشروح و کافی به آژانس ارائه داده است تا بتواند در گزارشهای خود به جمعبندی برسد. سخنگوی وزارت امور خارجه همچنین به نقش آژانس به عنوان ناظر ابعاد هستهای برجام اشاره کرده و گفت بر این اساس بخشی از همکاریهای میان ایران و آژانس ناظر به موضوعات مرتبط با هستهای برجام است. سخنگوی وزارت امور خارجه گفت در حال حاضر در خصوص فهرست اقداماتی که ایران باید در خصوص توقف تدابیر جبرانی اتخاذ کند، اختلاف نظرهایی وجود دارد و آژانس میتواند نقش سازندهای در این زمینه ایفا کند.
خطیب زاده همچنین در خصوص اظهارات رئیس جمهور مبنی بر پیشرفت ۷۰ درصدی گفتوگوها در وین نیز اظهار داشت: به باور آقای روحانی، چنانچه اراده سیاسی واقعی نزد دولت آمریکا باشد، امکان پیشرفت در گفتوگوها وجود دارد.
خطیب زاده همچنین با توجه به گزارشهای دریافتی از مذاکره کنندگان ایرانی بیان داشت که نور امیدی در انتهای این مسیر وجود دارد، با این حال دشواری اصلی در جزئیات است و میزان رصد باقیمانده به تعبیر رئیس جمهور نیز بسیار حائز اهمیت است و هم اکنون بسیار زود است که قضاوت کنیم آیا میتوانیم آن درصد باقیمانده را هم محقق کنیم یا خیر.
راستیآزمایی اقدامات آمریکا
سخنگوی وزارت امور خارجه در پاسخ به سؤالی در خصوص چگونگی اطمینان از عدم تکرار عهدشکنی آمریکا، گفت: این مسئله نه تنها دغدغه ایران، بلکه دغدغه کل ۱+۴ و ایران است، چراکه وقتی ایالات متحده برجام را ترک کرد، نه تنها ایران، بلکه شرکتهای اروپایی را نیز برای پایان دادن به حضور در ایران تحت فشار قرار داد، به همین جهت اکنون این طرفها نیز خواهان آن هستند که تضمین دریافت کنند. به همین دلیل است که اکنون ایران بر این ترتیببندی تأکید دارد که ابتدا ایالات متحده به طور کامل به تعهدات خود بازگردد، چراکه این ایالات متحده بود که پیمانشکنی کرد و توافق را ترک کرد. خطیبزاده افزود: «به این دلیل است که ما تأکید داریم که ابتدا آنها باید به پایبندی کامل بازگردند. ما باید راستیآزمایی کنیم و اطمینان یابیم که آنها در حال بازی با کلمات نیستند و تلاش نمیکنند که روابط و تجارت خارجی ایران را تخریب کنند.»