_ روزنامه کیهان نوشت: از نظر فلسفی میان لحظات زمانی هیچ تفاوتی نیست؛ چون زمان یک بعد از ابعاد ماده است که از آن به بعد چهارم پس از طول و عرض و عمق یاد میشود. زمان به سبب اینکه اعتباریتر از این سه بعد است، به نظر میرسد که کم تاثیرتر از دیگر ابعاد مادی باشد؛ به ویژه آنکه زمان در زمین با زمان در مریخ و مشتری و عطارد و دیگر سیارات بسیار متفاوت است. این بیست و چهار ساعت در زمین در سیاره دیگر چیز دیگری است. از طرفی زمان فاصله حرکت یک چیز از مبدا به منتهاست و این فاصله به طور طبیعی تفاوتی ندارد مگر همان تفاوت شتاب جرم و امور دیگری که به حوزه فیزیک و طبیعت و یا فلسفه مربوط است.
اما بر اساس آموزههای قرآنی انسان، چون در عالم ماده است، اسیر و محاط به احکام و سنتها و قوانین حاکم بر آن است. از این رو ماده به شکلی بر انسان احاطه دارد و باید این احکام و قوانین را بشناسد و به درستی از آن به نفع خود بهره ببرد.
آموزههای قرآنی بر این نکته تاکید دارد که روزها و ساعتها و زمانهای شبانه روز با یکدیگر تفاوت دارند و این تفاوت چنان روشن و برجسته است که سرنوشت انسان را تغییر میدهد و خوشبختی و بدبختی را موجب میشود. سحرگاهان از جمله زمانهایی است که مورد تاکید قرآن قرار گرفته و نماز شب در آن و استغفار، راهی است که انسان را به مقام احسان میرساند. (ذاریات، ایات ۱۶ تا ۱۸)
یکی دیگر از ساعات بسیار مهم در طول شبانه روز، بین الطلوعین است. بِینَ الطُّلوعَین، فاصله زمانی میان دمیدن صبح صادق (طلوع فجر) و طلوع آفتاب است. بین الطلوعین در حقیقت همان زمانی است که هوا تقریبا گرگ و میش شده است.
در قرآن از ساعاتی پیش از طلوع خورشید برای دعا و ذکر خدا، یاد شده و دعاها و اذکاری از معصومین برای این ساعات ذکر شده است. خداوند میفرماید: فَاصْبِرْ عَلَى مَا یَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاء اللَّیْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّکَ تَرْضَى؛ پس بر آنچه مىگویند شکیبا باش، و پیش از بر آمدن آفتاب و قبل از غروب آن، با ستایش پروردگارت او را تسبیح گوى، و برخى از ساعات شب و حوالى روز را به نیایش پرداز، باشد که خشنود گردى. (طه، آیه ۱۳۰)
همچنین در آیه ۳۹ سوره ق میفرماید: فَاصْبِرْ عَلَى مَا یَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّکَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ الْغُرُوبِ؛ و بر آنچه مىگویند صبر کن، و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از غروب، به ستایش پروردگارت تسبیح گوى.
خداوند در آیات قرآنی از فرشتگانی یاد میکند که مسئولیتهای خاصی دارند. برخی از فرشتگان برای بارور کردن ابرها و آدمها و گیاهان هستند، برخی مسئول جابهجایی ابرها، برخی مسئول پخش روزی (ذاریات، آیه ۱)، حاملان دانههای باران (همان، آیه ۲)، تقسیم کنندگان امور و کارها (همان، آیه ۴) و مانند آنها هستند.
بر اساس برخی از روایات تقسیم روزی که فرشتگان انجام میدهند و کارها و امورات مردم را مشخص میکنند، در این ساعات از روز انجام میگیرد. در روایات تفسیری در ذیل آیه ۵۷ سوره بقره «و أَنْزَلْنا عَلَیْکُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى؛ و ما بر شما من و سلوی فروفرستادیم» آمده است که زمان نزول آنها در بین الطلوعین بوده است.
در ذیل آیه ۴ سوره ذاریات که خداوند فرموده است: فَالْمُقَسِّماتِ أَمْراً، در روایات تفسیری آمده است: إن الملائکة تقسم أرزاق بنی آدم ما بین طلوع الفجر إلى طلوع الشمس فمن نام ما بینهما نام عن رزقه؛ فرشتگان در هنگام بین طلوع فجر و طلوع خورشید، رزق و روزی بنی آدم را تقسیم میکنند و کسی که در آن زمان در خواب باشد رزقش را از دست میدهد.
همچنین خداوند میفرماید: وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِکَ وَ سَبِّح بِحَمْدِ رَبِّکَ بِالعَشیّ وَ الإِبکار؛ پس صبر کن که وعده خدا حقّ است و براى گناهت آمرزش بخواه و ستایشگر پروردگارت در شامگاهان و بامدادان باش. (غافر، آیه ۵۵) در تفسیر آمده که مقصود از «الإبکار» بین الطلوعین است.
زمان بین الطلوعین به ویژه برای نماز و خواندن قرآن توصیه و سفارش الهی است؛ زیرا زمانی است که همه چیز در آن لحظات مشهود است. خداوند میفرماید: أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلى غَسَقِ اللَّیْلِ وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کانَ مَشْهُوداً؛ نماز را از زوال آفتاب تا نهایت تاریکى شب برپادار، و نیز نماز صبح را، زیرا نماز صبح همواره مقرون با حضور فرشتگان است. (اسراء، آیات ۷۸)
علامه طباطبایی در این باره میفرماید: «دلوک الشمس» به معنای زوال آفتاب و ظهر است، «غسق اللیل» به معنای نیمه شب است و «قرآن الفجر» اشاره به نماز صبح است. لذا، این آیه شریفه از اول ظهر تا نصف شب را شامل مىشود، و نمازهاى واجب یومیه که در این قسمت از شبانه روز باید خوانده شود چهار نماز است، ظهر و عصر و مغرب و عشاء؛ و با انضمام نماز صبح که جمله: «و قُرْآنَ الْفَجْرِ» دلالت بر آن دارد نمازهاى پنجگانه یومیه کامل مىشود. (ترجمه المیزان، ج ۱۳، ص ۲۴۱)
از این آیات به خوبی به دست میآید که این ساعات بسیار مهم و ارزشی است و در زندگی انسان بسیار تاثیرگذار است. امام باقر (ع) این ساعات را ساعتی از ساعات بهشت دانسته و در بخشی از مناظره خود با اسقف اعظم مسیحی در خصوص زمان بین الطلوعین این گونه فرمود: آن ساعت از ساعات بهشت است، لذا در آن ساعت بیماران به هوش میآیند و دردها ساکن میشوند و کسی که شب را نخوابیده در این ساعت به خواب میرود و خداوند این ساعت را در دنیا موجب علاقه کسانی که به آخرت رغبت دارند گردانیده و از برای عمل کنندگان آخرت دلیلی واضح ساخته و برای منکرین آخرت حجتی گردانیده است.
آثار مثبت و منفی خواب و بیداری بینالطلوعین
آموزههای اسلامی دو دسته آثار مثبت و منفی برای خواب و بیداری در زمان بین الطلوعین بیان کرده است. در این ساعت همان طوری که لشکر فرشتگان در آمد و شد هستند، لشکر شیطان و ابلیس نیز بسیج میشوند؛ زیرا آنان نیز میخواهند بندگان را از فرصت استثنایی در شبانه روز دور نگه دارند. در بعضى از روایات از آن به یکى از دو زمان غفلت تعبیر شده، چنانکه امام باقر (ع) مىفرماید: «ابلیس ملعون لشکریان خویش را در دو وقت: هنگام طلوع خورشید و غروب آن، پراکنده مى سازد، چراکه این دو زمان، دو زمان غفلت است». (کافى، ج ۲، ص ۵۲۲، حدیث ۲)
در روایات است که «در ساعات اولیه شب بخوابید و بین الطلوعین بیدار باشید (منلایحضرهالفقیه- جلد ۴- ص ۲۰) تا از آثار و برکات بیداری در این ساعات بهرهمند شوید.
الف: آثار و برکات مثبت بیداری در بینالطلوعین: در آیات و روایات آثار و برکاتی برای این ساعات بیان شده است. از جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
۱- تقسیم روزی: بر اساس آموزههای قرآنی، روزی هر موجودی قسمت و مقدر شده است. مقدرات الهی بر اساس حکمت و مصلحت است. در آیات قرآنی بیان شده که امور در هر سال در شب قدر ماه رمضان تقدیر میشود (سوره قدر؛ آیات ۱ تا ۵؛ دخان، آیات ۱ تا ۴) امام زینالعابدین (ع) میفرماید: قَالَ لَا تَنَامَنَّ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَإِنِّی أَکْرَهُهَا لَکَ إِنَّ اللَّهَ یُقَسِّمُ فِی ذَلِکَ الْوَقْتِ أَرْزَاقَ الْعِبَادِ عَلَى أَیْدِینَا یُجْرِیهَا؛ هرگز قبل از طلوع خورشید نخواب که من آن را برایت خوب نمیدانم، زیرا خدواند در آن وقت، روزی بندگانش را به دست ما تقسیم میکند. (وسائلالشیعة، ج ۶، ص ۴۹۸) امام رضا (ع) نیز میفرماید: الملائکه تقسم ارزاق بنی آدم ما بین طلوع الفجر الی طلوع الشمس فمن نام فیما بینها نام عن رزقه؛ مابین طلوع سپیده صبح تا طلوع خورشید ملائکه الهی ارزاق انسانها را سهمیهبندی میکنند. هر کس در آن زمان بخوابد، غاقل و محروم خواهد شد. (وسائل الشیعه ج ۶ ص ۴۹)
۲- رهایی از بلا: از پیامبر (ص) یک ذکری بیان شده که خواندن آن در این ساعات موجب میشود تا از بلایا در آن روز رهایی یابد. (بحارالانوار، جلد ۸۳، صفحه ۲۹۸، حدیث ۵۹) این ذکر در بخش اعمال و آداب این ساعات میآید.
۳- حفظ نعمتهای چهارگانه: بیداری در این ساعات از صبح با ذکر نعمتهای الهی موجب میشود تا آنچه از معرفت خدا، ایمان و اسلام، رزق و ستاریت را خداوند به او داده، حفظ شود. (دعوات راوندى، صفحه ۸۱، حدیث ۲۰۴ و بحارالانوار، جلد ۸۳، صفحه ۲۸۲، حدیث ۴۵ با اندکى تفاوت)
۴- خسارتهای مالی: انسان اگر در این ساعات بیدار بماند و ذکر خاصی را که در اعمال این ساعات آمده بخواند، از زیانهای مالی و از دست دادن اصل سرمایه درامان خواهد بود. (خصال، جلد ۲، صفحه ۶۲۲ و بحارالانوار، جلد ۸۳، صفحه ۲۴۹، حدیث ۱۱)
ب: آثار منفی خوابیدن در ساعات بین الطلوعین:
۱- فقر: از جمله آثار منفی خوابیدن در بین الطلوعین میتوان به فقر و بدبختی و نداری اشاره کرد. در روایت است: مَا عَجَّتِ الْأَرْضُ إِلَى رَبِّهَا عَزَّ وَ جَلَّ کَعَجِیجِهَا مِنْ ثَلَاثٍ مِنْ دَمٍ حَرَامٍ یُسْفَکُ عَلَیْهَا أَوِ اغْتِسَالٍ مِنْ زِنًى أَوِ النَّوْمِ عَلَیْهَا قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ؛ زمین به سوی پروردگارش، فریادی مانند این سه فریاد (از بعد شدت) بر نمیآورد: فریاد از خونی که به ناحق بر روی او میریزد، آب غسلی که با عمل زنا ریخته میشود، خوابی که پیش از طلوع خورشید باشد. (من لایحضره الفقیه؛ ج ۴، ص ۲۰) امیرمومنان علی (ع) نیز میفرماید: أَنَّ النَّوْمَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَ قَبْلَ صَلَاةِ الْعِشَاءِ یُورِثُ الْفَقْرَ وَ شَتَاتَ الْأَمْرِ؛ خواب پیش از طلوع خورشید و نیز خواب قبل از نماز عشاء، باعث فقر و پریشانی امور میشود. (مستدرکالوسائل، ج ۵، ص ۱۱۰)
۲- بلا: بر اساس آنچه بیان شد به خوبی معلوم میشود که خوابیدن در هنگام بین الطلوعین موجب جلب بلا و مصیبت است؛ زیرا اگر بیداری موجب رهایی و دفع و رفع بلاست، خواب عامل جذب آن خواهد بود.
۳- کوردلی: بر اساس روایتی که از امیرمومنان (ع) وارد شده کسی که در این ساعات میخوابد گرفتار کوردلی میشود و معرفت الهی از دل او میرود. (دعوات راوندى، صفحه ۸۱، حدیث ۲۰۴ و بحارالانوار، جلد ۸۳، صفحه ۲۸۲، حدیث ۴۵ با اندکى تفاوت)
۴- کفر و بی ایمانی: بر اساس همین روایت پیش گفته کفر و بی ایمانی محصول خوابیدن در این ساعات از شبانه روز است. (همان، پیشین)
۵- نیاز به دیگری برای رزق: اگر انسان در این ساعت بخوابد رزق او به جای آنکه در دستش قرار گیرد در دست دیگری قرار میگیرد و میبایست برای یک لقمه نان و کسب یک دانش و علم به دیگری رو اندازد تا روزی خودش را بازپسگیرد. (همان، پیشین)
۶- بدنامی و رسوایی: از دیگر آثار منفی خوابیدن در این ساعات آن است که اگر گناه و خطایی کرده باشد، خداوند در مقام ستاریت با او تعامل نمیکند و نعمت ستاریت از او سلب میشود. این گونه است که در جامعه براثر خطا و اشتباه و گناهی، رسوا میشود. (همان، پیشین)
۷- زیانهای مالی: اگر کسی در این ساعات بخوابد نمیتواند از خود دفع شر کند و خسارتی که به اصل سرمایه او میرسد را برطرف کند. (خصال، جلد ۲، صفحه ۶۲۲ و بحارالانوار، جلد ۸۳، صفحه ۲۴۹، حدیث ۱۱)
۸- نادانی: از پیامبر (ص) روایت است: النوم من أول النهار خرق و نوم القائلة نعمة و النوم بعدالعصر حمق و بین العشاءین یحرم الرزق؛ خواب اول روز، نادانی و خواب نیمروزی نعمت و خواب عصرگاهی کم خردی است و خواب اول شب (بین دو نماز مغرب و عشاء) باعث محروم شدن از روزی میشود. (مکارمالاخلاق، ص ۲۸۸)
۹- زردی چهره: در روایات متعددى خواب بین الطلوعین مذمت شده است. این خواب موجب فقر و پریشانى دانسته شده است. امام صادق (ع) فرمود: خواب صبحگاهان شوم است. رزق را دور و رنگ چهره را زرد و زشت مىکند و این خواب شومى است. (بحارالانوار، ج ۸۶، ص ۱۲۹) در روایتی از امام باقر (ع) درمورد پرهیز از خواب صبحگاهی و ترغیب به بیداری در این ساعت آمده است: خواب صبح، شوم و نامیمون است، روزی را دور میسازد، رنگ صورت را زرد و متغیر میکند، خداوند متعال، رزق را بین الطلوعین تقسیم میکند، از خواب در این زمان بپرهیزید و بدانید که من و سلوی (دو غذای لذیذی که برای بنی اسرائیل نازل میشد) در این ساعت برایشان فرود میآمد. (تهنیب، ج ۲، ص ۱۳۹)
۱۰- غفلت: به این خواب، اطلاق خواب غفلت شده است؛ شاید از این جهت که شخص از برکات زیادی که در بیداری این ساعات است، غافل بوده و خود را محروم میکند.
برخی اعمـال و آداب بیـن الطّـلوعین
چنانکه گفته شد یکى از اوقات بسیار شریف و گرانبها، بین الطّلوعین (مابین طلوع صبح و طلوع آفتاب) است و اخبار زیادى از اهل بیت عصمت (ع) در فضیلت این وقت و در ارتباط با عبادت و ذکر و تسبیح خداوند در این مدّت از شبانه روز وارد شده است.
۱ ـ از رسول خدا (ص) نقل شده است که فرمود: هر کس هنگام صبح، هفت بار این دعا را بخواند، در آن روز از بلاها محفوظ باشد: فَاللّهُ خَیْرٌ حافِظاً وَ هُوَ اَرْحَمُ الرّاحِمینَ، اِنَّ وَلِیِّىَ اللهُ الَّذى نَزَّلَ الْکِتابَ وَ هُوَ یَتَوَلَّى الصّالِحینَ، فَاِنْ تَوَلَّوْا فَقُـلْ حَسْبِىَ اللهُ لا اِلهَ اِلاَّ هُوَ، عَلَیْهِ تَوَکَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظیمِ؛ خدا بهترین نگهبان است و او مهربانترین مهربانان است براستى سرپرست من خدایى است که قرآن را فرستاد و او شایستگان را دوست دارد پس اگر روگرداندند بگو خدا مرا بس است که معبودى جز او نیست بر او توکل کنم که او پروردگار عرش بزرگ است. (بحارالانوار، ج ۸۳، ص ۲۹۸، حدیث ۵۹)
۲ ـ مرحوم کلینى از امام باقر (ع) فضیلت فراوانى براى این دعا نقل کرده است که پیش از طلوع آفتاب خوانده شود: اَللّهُ اَکْبَرُ، اَللّهُ اَکْبَرُ کَبیراً، وَسُبْحانَ اللّهِ بُکْرَةً وَ اَصیلاً، وَالْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمینَ کَثیراً، لا شریکَ لَهُ، وَ صَلَّى اللّهُ عَلى مُحَمَّد وَ آلِهِ؛ خدا بزرگتر است خدا بزرگتر است به کمال بزرگى و منزه است خدا در بامداد و پسین و ستایش بسیار، خاص خدا، پروردگار جهانیان است که شریکى ندارد و درود خدا بر محمّد و آلش. (کافى، جلد ۲، صفحه ۵۲۶، حدیث ۱۴)
۳ ـ «قطب راوندى» از امیر مؤمنان (ع) روایت کرده که رسول خدا (ص) فرمود: هر کس که صبح کند و چهار نعمت خدا را یاد نکند، مىترسم که این نعمت هاى خدا از او زایل گردد؛ آن چهار نعمت و سپاس بر آن، چنین است: اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى عَرَّفنى نَفْسَهُ، وَ لَمْ یَتْرُکْنى عَمْیانَ الْقَلْبِ، اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى جَعَلَنى مِنْ اُمَّةِ مُحَمَّد صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ، اَلْحَمْدُلِلّهِ الَّذى جَعَلَ رِزْقى فى یَدَیْهِ وَ لَمْ یَجْعَلْ رِزْقى فى اَیْدى النّاسِ، اَلْحَمْدُلِلّهِ الَّذى سَتَرَ ذُنُوبى وَ عُیُوبى، وَلَمْ یَفْضَحْنى بَیْنَ النّاسِ؛ ستایش خدایى را سزاست که خود را به من شناساند و مرا کوردل وامگذارد، ستایش خدایى را سزاست که مرا از امّت محمّد که درود خدا بر او و خاندانش باد قرارم داد و ستایش خدایى را سزاست که روزى مرا در اختیار خود قرار داد و روزیم را در اختیار مردم قرار نداد، ستایش خدایى را سزاست که گناهان و عیبهایم را پوشاند و در میان مردم رسوایم نکرد. (دعوات راوندى، صفحه ۸۱، حدیث ۲۰۴ و بحارالانوار، جلد ۸۳، صفحه ۲۸۲، حدیث ۴۵ با اندکى تفاوت)
۴ ـ مرحوم «صدوق» با سند معتبرى از امیر مؤمنان على (ع) نقل کرده است که آن حضرت فرمود: هر کس سوره هاى توحید و قدر و همچنین آیة الکرسى را یازده بار پیش از طلوع آفتاب بخواند، از خسارتهاى مالى محفوظ مىماند و همچنین فرمود: هر کس دو سوره «قلهو اللّه» و «انّا انزلناه» را پیش از طلوع آفتاب بخواند در آن روز گناهى از او سر نخواهد زد هرچند شیطان در این راه تلاش فراوان کند. (خصال، ج ۲، ص ۶۲۲؛ بحارالانوار، ج ۸۳، ص ۲۴۹، حدیث ۱۱)
۵ ـ بسیار مناسب است که در این وقت مقدارى قرآن همراه با تدبّر و اندیشه بخواند و با آیات آن روح و جان خود را تازه کند و نیز مناسب است دعاى صباح امیرمؤمنان على (ع) را در این وقت بخواند.
در مفاتیح الجنان اذکار عام و خاصی به عنوان تعقیبات مشترکه و خاصه در همان آغاز مفاتیح الجنان آورده شده است.
آثار فیزیولوژیک خواب بین الطلوعین
متاسفانه افراد بسیاری این گونه مسائل را صرفاً به عنوان دستورالعملهای ارشادی و اخلاقی قلمداد میکنند، در حالی که این دستورات صد در صد کاربردی هستند وعلم روز نیز بر پایبندی به آنها تاکید فراوان دارد و به کار بردن آنها فواید جسمی وروحی زیادی برای انسان به ارمغان میآورد. به عنوان نمونه یکی از فواید فیزیولوژیک بیداری بین الطلوعین این است که هورمونی در بدن به نام هورمون رشد (سوماتوتوروپ) وجود دارد که بیشترین میزان ترشح آن حدود دو ساعت بعد از غروب آفتاب میباشد (زیرا بدن انسان یک فیزیولوژی خاصی دارد که با عالم هماهنگ میباشد) و در رویات آمده که همان ساعت بخوابید.
اینکه خواب کافی در زمان مناسب، باعث بلندی قد میشود، به این دلیل است که در اوایل شب، این هورمون ترشح میشود و اگر کسی سر شب بخوابد، رشد متناسب و متعادلی پیدا میکند.
اما یک سری از هورمونهای استرس زا وجود دارند (البته در جای خود مفید میباشند) که به آنها «کورتیکواستروئید» گفته میشود، مانند هورمون «کورتیزول». بیشترین میزان ترشح این هورمونها دو ساعت قبل از طلوع آفتاب میباشد؛ یعنی دقیقا هنگام بین الطلوعین (از طلوع فجر تا طلوع آفتاب).
اینکه خواب بعد از اذان صبح، باعث ناراحتی و کسلی و پریشانی انسان میشود، ولی بیدار شدن در موقع اذان حالت شادابی میآورد، به خاطر ترشح این هورمونهاست. همچنین اگر زمانی که این هورمونها حداکثر ترشح خود را دارند، انسان خواب باشد، احتمال سکته زیاد است؛ لذا به گفته متخصصان بیشترین آمار مرگ در خواب، در ساعات بین الطلوعین میباشد.
اگر همین مسئله یعنی نخوابیدن بین الطلوعین را یک پزشک به ما توصیه میکرد، با شوق و اطمینان بیشتری به آن عمل میکردیم، زیرا به کاربردی بودن آن معتقد بودیم، اما دستورات دینی را به عنوان مسائل صرفاً اخلاقی پنداشته و کمتر به آنها توجه میکنیم.
حضرت امام سجاد (ع) به بیداری در بین الطلوعین اهتمام داشت و آن را تنها به یاد خدا میگذراند و هرگز با دیگران مشغول به صحبت نمیشد. (بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۱۹۱، حدیث ۵۷ به نقل از السوائد)
فقیهان شیعه در بحث از آداب بیع ـ به استناد احادیثی ـ کراهت معامله و تجارت را در زمان بین الطلوعین یادآور شده و بین الطلوعین را زمان دعا وعبادت دانستهاند. (تهذیب، شیخ طوسی، ج ۷، ص ۸؛ نراقی، احمد، مستندالشیعة، ج ۱۴، ص ۲۵) وقوف در مشعر، در بین الطلوعین روز عیدقربان نیز از ارکان حج شمرده شده است. (مستند الشیعه، نراقی، نراقی، ج۱۲، ص۲۴۹)
منظور از وسعت روزی چیست؟
چنانکه گذشت بیداری بین الطلوعین دارای آثار و فواید بسیاراست که از مهمترین آنها نشاط درونی وروحی، طول عمر، برکت و وسعت روزی ... میباشد. این برکت و وسعت روزی حتی برای کسانی که حقوق ثابت ودر آمد مشخص دارند نیز مطرح است. اما درخصوص افزایش روزی ممکن است برای عدهای این سوال پیش آید که با وجود مداومت بر این بیداری، افزایش محسوسی در روزی و درآمد خود مشاهده نمیکنند وهمان حقوق و درآمد وپول و خرجی روزانه میرسد، در پاسخ باید گفت که روزی تنها منحصر به جنبه مادی نیست و هر خیری اعم از مادی و معنوی، روزی محسوب میشود به طور مثال شنیدن حرف خوب، کسب آگاهی و علم جدید، داشتن دوست وهمسایه خوب، پیدا کردن حال دعا ورقت قلب معنوی، توفیق گره گشایی از خلق وکمک به نیازمندان وصدها وبلکه هزاران مصداق برای روزی وجود دارد که چه بسا فرد خودش متوجه به دست آوردن آنها نشود. همچنین خرجهای بی مورد، ضررها، بیماریها و موفقیت تحصیلی فرزندان و ... همگی میتواند بسیار پر هزینه باشد که به برکت بهرههای معنوی چه بسا این گونه هزینهها به سراغ فرد نیایدواین چنین، انسان بهرهمند از برکت و روزی شود.
آیتالله بهجت و درمان دردها با نماز و بیداری بین الطلوعین
نگارنده به یاد دارد روز شنبه ۲۸ آبان سال ۱۳۷۹، ماه شعبان بود که شخصی برای درمان دردی از آقای بهجت (ره) سوالی کرد. ایشان پاسخ دادند که بر نماز اهتمام داشته باش و پس از نماز صبح در بین الطلوعین بیدار باش و در این ساعت بیرون برو و در بیرونی تعقیبات را انجام ده و پیاده روی کن!
(به نظرم جوان گفته بود: من وقتی در اتاق هستم خوابم میبرد و نمیتوانم این یک ساعت و نیم بین طلوع فجر و اذان صبح تا طلوع خورشید را بیدار بمانم. از این رو آیتالله پیشنهاد بیرون رفتن و پیاده روی و انجام تعقیبات در هوای بیرون اتاق را به این جوان داده بود.)
سپس از او پرسید: کجایی هستی؟
جوان پاسخ داد: اهل تبریز.
آیت الله فرمود: خب! هوای آنجا زیاد هم سرد نیست. در این ساعت بیرون باش و تعقیبات را در بیرون انجام بده!
جوان پرسید: دیگر چه کاری کنم؟!
آیت الله فرمود: همین کار را انجام بده!
جوان گویی به پاسخش نرسیده باشد. دوباره پرسید: اگر نشد باز خدمت برسم؟!
آیت الله سکوت کرد و به مسیرش ادامه داد. آنجا بود که یاد اشکالات بنیاسرائیل و داستان گاو افتادم. هر چه بیشتر بپرسی کار را بر خودت سختتر میکنی.