این روز‌ها غیر از رغبت‌های افسارگسیخته‌ای که به مسائل جنسی و خلاف اخلاق ایجاد شده رغبت به خشونت نیز افزایش پیدا کرده است. خشونت همان غضب و خشم افسارگسیخته است که از کنترل خارج گردیده است. به‌طور طبیعی انسان از خشونت گریزان است، اما در این سال‌های اخیر مشاهده می‌شود که در فضای مجازی کلیپ‌ها، فیلم‌ها و بازی‌های با محتوای خشن به‌راحتی بین افراد دست‌به‌دست می‌شود و صدایی هم از کسی بلند نمی‌شود. این رغبت‌هایی که با فطرت و طبع انسان که الهی است سازگار نیست وقتی در جامعه به شکلی غیرطبیعی گسترش یابد آثار سوئی را به همراه خواهد داشت که در گذر زمان نسل‌ها را آلوده و گرفتار می‌سازد.

 

حلقه اتصال رفتارسازی در انسان گرایشات او هستند یعنی وقتی چیزی در گرایش انسان قرار گرفت و به آن رغبت پیدا کرد حتی اگر در ذهن او استدلال محکمی برای درستی و سلامت آن وجود نداشته باشد، اما بر اساس آن گرایش بی‌منطق و ناسالم آن رفتار از انسان صادر خواهد شد؛ بنابراین «امام علی (ع)» غضب و شهوت افسارگسیخته‌ای که انسان مالکش نباشد را بدترین دشمن‌ها برمی‌شمارد که تا زمانی که انسان بر آن مسلط نشده باشد در معرض آسیب آن قرار دارد. ایشان می‌فرماید: «أعدى عَدُوٍّ لِلمَرءِ غَضَبُهُ وشَهوَتُهُ، فَمَن مَلَکَهُما عَلَت دَرَجَتُهُ وبَلَغَ غایَتَهُ؛ [۱]دشمن‌ترین دشمن آدمى، خشم و شهوت اوست. هر که بر این دو چیره شود، مقامش بلند گردد و به هدف خود برسد.»

باید برای گرایشات، میل‌ها و رغبت‌ها فکری کرد و برای جهت‌دهی به آن‌ها چاره‌ای اندیشید. در اندیشه «امام حسن عسکری(ع)» رغبت‌ها جایگاه ویژه و تعیین‌کننده‌ای دارند و بر مدیریت آن‌ها تأکید فراوان شده است و ایشان دراین‌باره می‌فرماید: «مَا أَقْبَحَ بِالْمُؤْمِنِ أَنْ تَکُونَ لَهُ رَغْبَةٌ تُذِلُّهُ؛ [۲]چقدر ناشایست است مؤمن به چیزی علاقه داشته باشد که باعث ذلّت اوست.»

 

«امام حسن عسکری (ع)» در یک فضای اثباتی به دوست‌داشتنی‌ها و رغبت‌های ما جهت می‌دهند و برای آن محور و سنگ محک دقیقی قرار می‌دهند که با بررسی مداوم دوست‌داشتنی‌ها با آن از کجی و انحراف در گرایشات جلوگیری کرد. محور تمام رغبت‌های ما باید خدا باشد یعنی اگر توانستیم رغبتی را برای خدا در دل خود نگاه‌داریم آن را نگاه‌داریم و تقویت کنیم، اما اگر میل و رغبتی در وجود انسان آمد که نتواند آن را برای خدا در نظر بگیرد، سعی در جدا شدن از آن رغبت داشته باشد. ایشان دراین‌باره می‌فرمایند: «قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ صَلَّى اَللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ لِبَعْضِ أَصْحَابِهِ ذَاتَ یَوْمٍ یَا عَبْدَ اَللَّهِ أَحْبِبْ فِی اَللَّهِ وَ أَبْغِضْ فِی اَللَّهِ وَ وَالِ فِی اَللَّهِ وَ عَادِ فِی اَللَّهِ فَإِنَّهُ لاَ تَنَالُ وَلاَیَةَ اَللَّهِ إِلاَّ بِذَلِکَ وَ لاَ یَجِدُ رَجُلٌ طَعْمَ اَلْإِیمَانِ وَ إِنْ کَثُرَتْ صَلاَتُهُ وَ صِیَامُهُ حَتَّى یَکُونَ کَذَلِکَ؛ [۳]روزى رسول خدا (صلّى اللّه علیه و آله) به یکى از یاران خود فرمود: اى بندۀ خدا، براى خدا دوستی کن و براى رضاى خدا دشمنى کن و براى خدا دوست بدار و در راه خدا ستیز کن، به حقیقت کسى به ولایت خدا نمی‌رسد، جز به آن طریق و هیچ‌کس مزه‌ی ایمان را نخواهد چشید تا چنین نشود، گرچه نماز و روزه‌اش بسیار باشد.»

 

حب و بغض‌ها که سرآمد همه گرایشات انسان است اگر برای خدا باشد و بتوان آن را در مسیر رضایت او قرار داد به کنترل تمامی گرایشات ختم خواهد شد. بهترین روش برای مدیریت رغبت‌ها این است که بدانیم و توجه داشته باشیم که خدا کجای این گرایشات و کشش‌ها قرار دارد. این تنبه و آگاهی اگر مدتی به‌صورت آگاهانه مورد توجه انسان قرار گیرد به‌مرور در ناخودآگاه او نیز قرار خواهد گرفت و مانند عینکی ریزبین سره از ناسره را جدا خواهد کرد.

 

کثرت اعمالی که بر میزان این توجهات بیفزاید و در دل خود گرایشات مثبت را نیز ایجاد و تقویت نماید بهترین روشی است که امام حسن عسکری (علیه السلام) ما را به آن رهنمون می‌سازد. ایشان در اهمیت شب‌زنده‌داری و نماز شب خواندن که فضایی است برای تقویت گرایشات مثبت تا انسان به‌دوراز هیاهو و غفلت‌های روزانه با خدا خلوت کند می‌فرمایند: «إِنَ الْوُصُولَ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ سَفَرٌ لَا یُدْرَکُ إِلَّا بِامْتِطَاء اللَّیْلِ؛ وصال به خداوند سفری است که جز با مرکب قرار دادن شب بدست نمی‌آید.» [۴]

 

نویسنده: مصطفی راهی

 

پی‌نوشت:

۱. غررالحکم و درر الکلم، عبدالواحد بن محمد آمدی، ج ۱، ص ۲۱۰، انتشارات دارالکتب الاسلامی، قم، ۱۴۱۰ ه ق.

۲. بحار الأنوار، محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، ج ۷۵، ص ۳۷۴، انتشارات دار احیاء التراث العربی، بیروت.

۳. وسائل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج ۱۶، ص ۱۷۸، انتشارات موسسه آل البیت (علیه السلام) لاحیاء التراث، قم، ۱۴۱۶ ه ق.

۴. بحار الأنوار، محمدباقر بن محمدتقی مجلسی، ج ۷۵، ص ۳۸۰، انتشارات دار احیاء التراث العربی، بیروت.