- فضای مجازی به عنوان دنیای دوم زندگی امروز، نقش مهمی در فعالیتهای زندگی امروز دارد، سهولت در انجام کارها، دسترسی بهتر، صرفهجویی در زمان و کاهش هزینهها در فضای مجازی در مقایسه با دنیای واقعی باعث استقبال و تمایل بیشتر مردم برای استفاده از این فضا شده است. به طوری که امروز بسیاری از مراحل خرید و فروش و داد و ستد در این فضا انجام میشود.
از طرفی برای انجام هر داد و ستد، حصول اطمینان از هویت و شناسایی کالا یا خدمات و همینطور فردی که آن را ارائه میدهد، به عنوان دو رکن اصلی و اولیه انجام هر معامله و تعامل باید مورد توجه قرار گیرد. موضوع مهمی که غفلت از آن فرصت سوءاستفاده و کلاه برداری را برای سودجویان فراهم میکند.
اما ماهیت بسترهای موجود در فضای مجازی، امکان فعالیت بهصورتِ گمنام و یا هویت جعلی را برای افراد میسر و کلاهبرداری را برای بزهکاران آسانتر کرده است به گونهای که افزایش روزافزون آمار شکایات و کلاهبرداری در معاملات و خریدهای انجام شده در این فضا به یکی از نگرانیها و مطالبات مهم مردم تبدیل شده و نهادهای نظارتی و حقوقی را بر آن داشته است تا در این زمینه تصمیمات جدی و اقدامات مؤثری را جهت جلوگیری و پیگیری جرایم در دستور کار خود قرار دهند.
اطمینان از احتمال پایین شناسایی، پیگیری و برخورد قانونی باعث استمرار رفتارهای مجرمانه میشود
جواد بابایی معاون امور فضای مجازی دادستانی کل کشور در گفتوگو با میزان، درباره اهمیت شناسایی کاربران و کالای ارائه شده در این فضا، مهمترین چالش در حوزه پروندههای مالی در این فضا را گمنام و ناشناس بودن کاربر و کالا عنوان کرد که مورد سوءاستفاده افراد سودجو قرار میگیرد و اطمینان بزهکاران از احتمال پایین شناسایی، پیگیری و برخورد قانونی باعث افزایش جرئت او در انجام و استمرار رفتارهای مجرمانه میشود.
بابایی همچنین موهوم بودن کالای ارائه شده در آگهیهای اینترنتی را یکی دیگر از بسترهای عملیات متقلبانه و کلاهبرداری عنوان کرد که میتواند باعث قیمتسازی نیز شود. وی با توضیح اینکه وقتی کالایی وجود نداشته باشد و احراز هویت هم انجام نشود، شخص میتواند آگهیهای متعددی را در خصوص موارد متعدد کالا (مسکن و خودرو) داشته باشد و با اعلام قیمتهایی که با قیمت واقعی فاصله دارند باعث قیمت سازی کاذب و التهاب سازی در بازار شوند، الزام احراز هویت کالا و کاربر را برای اطمینان از وجود کالا و کنترل موضوع ضروری دانست.
رضا الفتنسب عضو هیئت مدیره اتحادیه کشوری کسب و کارهای مجازی نیز در گفتوگو با میزان، با تایید الزام احراز هویت برای پلتفرم کسبوکارهای اینترنتی جهت ایجاد یک محیط امن برای کاربران و همچنین کاهش مسئولیت صاحبان کسب و کار در این فضا، این اقدام را موضوعی دانست که در سراسر دنیا به روشهای مختلف در احال اجراست و باعث مثبت شدن فضای کسب و کار و منتفع شدن کاربران میشود.
به گفته الفت نسب، اتحادیه در حمایت از این طرح از کسب و کارها خواسته است تا همکاری حداکثری را برای اجرای این طرح داشته باشند و اتحادیه پیگیر موضوع است و با انجام مذاکرات با کسب و کارها و انعکاس مشکلات آنها با وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت و دادستانی کشور، تلاش میکند تا ضمن رفع ایرادات موجود در این زمینه، احزار هویت کاربران توسط پلتفرمها اجرا شود.
با توجه به نیاز و ضرورتی که در این زمینه ایجاد شد، سال گذشته ابلاغ نظام هویت معتبر در فضای مجازی از سوی شورایعالی فضای مجازی به عنوان اقدامی برای بالا بردن امنیت این بستر و امکان پیگیری جرایم احتمالی منتشر شد که به واسطه آن کاربران را برای استفاده از پلتفرمهای این فضا، ملزم به ارائه اطلاعات هویتی خود میکرد و نهایتا از ابتدای مهر ماه امسال، برای پلتفرمهای آگهیهای خودرو و مسکن لازم الاجرا شد.
علیرغم منطق قابل قبول برای اجرای این دستورالعمل همه کسب و کارهای اینترنتی از آن پیروی نکردند و همچنان بدون احراز هویت، به کاربران اجازه استفاده از امکانات پلتفرم خود را میدهد. موضوعی که به گفته معاون امور فضای مجازی دادستانی کل کشور، مسئولیتهای زیادی برای کسب و کارهای متخلف خواهد داشت چرا که در فرآیند رسیدگی به جرائم انجام شده در این فضا، به رفتار افرادی که در ارتکاب مسئلیت داشتند رسیدگی میشود و طبق قانون اگر وقوع جرم برای مجرم تسهیل شود، تسهیل کننده هم باید پاسخگوی این موضوع باشد.
الفت نسب دلیل کم بودن استقبال کسب و کارهای اینترنتی از اجرای این دستور العمل را مربوط به کاستیها و ایرادات سامانه امتا(سامانه احراز مشتریان تجارت الکترونیکی) عنوان کرد و با بیان اینکه کسب و کارهای آنلاین در کنار تثبیت در این فضا، خواستار سادهتر شدن روش احراز هویت هستند گفت: موضوع اصلی سامانه احراز هویت است که به اعتقاد کسب و کارها میتوانست خیلی بهتر عمل کند.
جدا بودن بستر احراز هویت از پلتفرم نیازمندیها میتواند باعث ریزش کاربر و سوق دادن آن به سوی پلتفرمهای خارجی شود
بخشی از انتقادات کسب و کارهای آنلاین از امتا مربوط به دو مرحلهای بودن احراز هویت و جدا بودن بستر احراز هویت از پلتفرم نیازمندیها است. موضوعی که از نظر این کسب و کارها، میتواند باعث ریزش کاربر و سوق دادن آن به سوی پلتفرمهایی بدون ساماندهی مانند اینستاگرام و تلگرام شود. اما به نظر معاون دادستانی، به دلیل اینکه هیچ یک از شبکههای اجتماعی خارجی ساختار، ویژگیها و کارکردهای پلتفرمهای داخلی آگهی خودرو و مسکن را ندارند، نمیتوانند پاسخگو نیاز کاربر باشند و اگر ریزشی در تعداد کاربران اتفاق بیفتد مربوط به فرصت طلبانی است که به دنبال اقدامات مجرمانه و سودگرانه هستند و حتی به دلیل فضای امنی که ایجاد میشود کاربران متعارف استقبال بیشتری از این پلتفرمها خواهند داشت.
به گفته عضو هیئت مدیره اتحادیه کشوری کسب و کارهای مجازی، وجود تنها یک سامانه برای احراز هویت، از دیگر موارد نارضایتی کسب و کارهای آنلاین(برخط) است و از نظر آنها استفاده از سامانههای دیگر در کنار امتا با ایجاد یک فضای رقابتی میتواند به بهتر و آسانتر شدن احراز هویت کمک کند، حتی دیگر نهادهای دولتی مانند بانک مرکزی که اطلاعات لازم برای احراز هویت را دارند میتوانند در این حوزه وارد شوند و احراز هویت کاربر را برعهده بگیرند. سامانه امتا، در عمل آنگونه که تعریف میکنند نتوانسته است رضایت کسبوکار را جلب کند و به نظر میرسد با روشی که دارد باعث ایجاد اختلال و مشکل برای کسبوکار شود.
این در حالی است که بابایی عدم توانایی سامانههای دیگر در احراز هویت چندوجهی را دلیل استفاده از امتا عنوان کرد و افزود: موضوع احراز هویت از طریق هر سامانهای نمیتواند صورت بگیرد، چون ما به دنبال احراز هویت چندوجهی هستیم. سامانههای دیگر ممکن است این کار را در یک وجه انجام دهند. مثلا تطبیق شماره موبایل و مشخصات سجلی، اما ما در این مرحله به دنبال احراز هویت کالا هم هستیم وتنها سامانهای که در حال حاضر این احراز هویت چند وجهی را دارد سامانه امتا است و لذا این سامانه اعلام شده است.
الفت نسب در بخشی از گفتوگوی خود با میزان، با تقدیر از اقدامات دادستانی در ایجاد امنیت در این فضا، خواستار حمایت مرکز توسعه و تجارت الکترونیکی به عنوان متولی سامانه امتا از کسب و کارهای اینترنتی شد و با بیان اینکه درباره رفع برخی از مشکلات در سامانه هنوز چیزی به اتحادیه اعلام نشده است بیان کرد: کسب و کار در فضای مجازی، هزینه هنگفتی در حوزههای مختلف تبلیغات، مارکتینگ، بازاریابی، تامین محصول و ... دارد که توسط بخش خصوصی پرداخت میشود. حالا اگر این سامانه و یا احراز هویت با مشکل روبرو شود چه اتفاقی خواهد افتاد؟
الفت نسب با تاکید بر ضرورت به رسمیت شناختن فعالان کسب و کار آنلاین، انتقادات عنوان شده از سوی این فعالان را موثر در کار دانست و خواستار اصلاح آنها از سوی دولت شد و افزود: بخش معاونت فضای مجازی دادستانی کل کشور در سالهای اخیر، درباره کسب و کارهای اینترنتی به شدت حمایتی عمل کرده است و اتحادیه دغدغه و نگرانی دادستانی را در این حوزه کاملا درک درک میکند.
بابایی نیز با تاکید بر منتفع شدن کسب و کارها از این طرح گفت: ما به همان اندازه که برای حفاظت و صیانت از حقوق مردم اهتمام داریم، به دنبال حمایت از کسب و کارها هم هستیم و قطعا اگر بستر جرم برای مجرمین از بین رود و احتمال ارتکاب جرم در این پلتفرمها کمتر شود با ایجاد اطمینان خاطر در کاربر، اعتماد به آن کسب و کار هم ایجاد میشود و مدیران کسب و کارها بهجای پاسخگویی برای رفتار مجرمانی که به صورت گمنام در حال فعالیت هستند و کلاه برداری میکنند تمرکز اصلی بر روی فعالیت کسب و کاری خواهد بود.
سامانه امتا نیز در واکنش به انتقاد کسب و کارها به موارد مطرح شده از سوی آنان پاسخ داده است و با اشاره بر حفاظت و صیانت اطلاعات کاربران توسط این سامانه، ارائه API، کوتاه بودن روند احراز هویت و تجربه موفق این سامانه در احراز هویت در طرح فروش فوق العاده خودرو را به عنوان پاسخ مطرح کرد.