- ایسنا نوشت: شاید سال ۱۳۴۸ زمانی که کلید رسمی بزرگترین و مهمترین آزمون ملی کشور زده شد کسی باورش نمیشد که پس از نیم قرن این آزمون در صدر اولین و پرحاشیهترین خبر کشور قرار بگیرد به گونهای هر فردی از مسئول و غیر مسئول گرفته در خصوص آن اظهار نظر کنند و از طرف دیگر دستاویزی برای عدهای سودجو برای نمایش هر چه بیشتر صفحات مجازی آنها باشد!
داستان کنکور در ایران از وقتی شروع شد که همه میخواستند دکتر شوند! رقابت برای ورود به دانشکده پزشکی دانشگاه تهران پایهگذار امتحانی سراسری در ایران شد. در واقع تا دهه ۴۰ شمسی هر دانشگاهی در ایران، شیوهای متفاوت برای گزینش دانشجو داشت؛ امتحان یا مصاحبه علمی. دانشگاهها محدود بودند و البته متقاضیان تحصیل هم محدود؛ دانشگاه تهران، دانشگاه امیرکبیر، دانشگاه شهید بهشتی، فردوسی مشهد، شهید چمران و دانشگاه شیراز بودند و ظرفیتهایی که تکمیل نمیشد. تا اینکه به تدریج تقاضای ورود به دانشگاه افزایش یافت و شرایط تغییر کرد. کنکور آمد و ماندگار و پزشکی اولین رشتهای بود که در دانشگاههای ایران پرطرفدار شد.
نخستین کنکور ایرانی
نخستین بار در دانشکده پزشکی دانشگاه تهران به دلیل تعداد زیاد متقاضیان امتحانی هماهنگ برگزار شد. بعد دانشکدههای حقوق و فنی نیز امتحان ورودی برگزار کردند. شرایط چنین بود که اغلب متقاضیان ورود به دانشگاه ابتدا در امتحان دانشکده پزشکی شرکت میکردند و اگر قبول نمیشدند، میرفتند سروقت باقی رشتهها و دانشکدهها. سالها وضعیت بر همین منوال بود تا اینکه در سال ۱۳۴۱ قرار شد امتحانی سراسری برای دانشگاهها برگزار شود. مشکل این بود که متقاضیان باید بارها از سراسر ایران به تهران و سایر شهرها سفر میکردند تا در امتحانات دانشکدههای مختلف شرکت کنند. برای رفع این مشکل و با ایده برگزاری امتحانی باکیفیت بالاتر برای تعیین دقیقتر سطح علمی افراد، نخستین امتحان سراسری دانشگاهها در سال ۱۳۴۲ برگزار شد؛ نخستین کنکور ایرانی. این کنکور را هیات مسابقات ورودی دانشگاهها که هیاتی تازه تأسیس از اساتید و مسئولان دانشگاههای ایران بودند، برگزار میکردند تا اینکه شیوه برگزاری کنکور و مشکلاتی که برای هماهنگیها پیش آمد با انتقاد جامعه علمی مواجه شد و مجدد وضعیت به روال سابق بازگشت.
در واقع تا آغاز سال تحصیلی ۱۳۴۲، هر دانشگاه با گرفتن امتحان ورودی خاص، اقدام به پذیرش دانشجو میکرد، اما سنجش و پذیرش دانشجویان برای سال تحصیلی ۱۳۴۲ بر عهده «هیات مسابقات ورودی دانشگاهها» گذاشته شد. «مسابقه»ای که بعدها «کنکور» نام گرفت.
سئوالات اولین کنکور
در دهه ۴۰ دانشگاههای جدیدی از راه رسیدند؛ ازجمله دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه ارومیه. تب تحصیلات دانشگاهی هم در جامعه مدام بالا میرفت و کنکور سراسری همچنان روشی مناسب برای پذیرش دانشجو بهنظر میرسید. با تأسیس وزارت علوم و راهاندازی واحدی با نام مرکز آزمونشناسی در سال ۱۳۴۷ دوباره برگزاری کنکور سراسری در دستور کار قرار گرفت؛ اتفاقی که سال ۱۳۴۸ رخ داد.
تا اینکه چهارشنبه ۱۵ مرداد سال ۴۸ کنکور با شرکت ۴۷ هزار و ۷۰۳ نفر برگزار شد و داوطلبان برای حضور در ۱۲ دانشگاه و در ۳۰ رشته تحصیلی با یکدیگر به رقابت پرداختند. این آزمون بهصورت سؤالات پاسخ کوتاه (بهجای تستی) برگزار شد و داوطلبان همزمان با آزمون ۱۰ رشته را انتخاب کردند. نکته مهم اینکه منابع سؤالات ناشناخته بود و داوطلبانی که از امتحان بیرون آمدند نخستین نسل ایرانیهایی بودند که سختی کنکور را درک کردند. از آن پس کنکور بهطور مرتب برگزار شد و به همین دلیل آزمون سراسری سال ۴۸ نخستین کنکور رسمی ایران معرفی میشود.
در واقع با اینکه سئوالات در آن دوره بر اساس سئوالات امتحانات سالهای قبل بود، اما شیوه مزبور عاری از عیب و نارسایی نبود. در این روش تحصیلات قبل داوطلب به صورت سئوالات کوتاه جواب که برایش ناآشنا بود مورد امتحان قرار میگرفت و پذیرفتهشدگان بدون اینکه نتیجه آزمون خود را بدانند ضمن امتحان نسبت به انتخاب رشته مبادرت میکردند.
سال ۱۳۵۴ با تاسیس سازمان سنجش آموزش کشور به جای مرکز آزمونشناسی کنکور در ایران وارد مرحلهای جدید شد. از آن سال معدل امتحانات نهایی ششم متوسطه و نوع مدرک (دیپلم ریاضی، طبیعی و ادبی)، جنسیت، وضعیت نظاموظیفه و سهمیه منطقه نیز در قبولی کنکور تأثیر داشت. البته در سال ۵۷ این شرایط دیگر اعمال نشد و داوطلبان این آزمون در بحبوحه تحولات انقلاب اسلامی قرار گرفتند، اما با این وجود کنکور در سال ۵۸ هم برگزار شد، اما پس از آن این آزمون نیز همزمان با تعطیلی دانشگاهها در پی انقلاب فرهنگی تعطیل شد.تا اینکه سال ۶۱ مجدداً کنکور در رشتههای پزشکی، فنی و مهندسی، کشاورزی، الهیات و معارف اسلامی برگزار شد. سهمیهها نیز از همین سال آمدند؛ سهمیه مناطق، رزمندگان و. در این بین دانشگاه آزاد هم در همین سال تأسیس شد.
طی سالهای بعد با توجه به رشد جمعیت، ظرفیت دانشگاههای دولتی و تعداد رشتهها افزایش یافت و کنکور مدام به مسابقهای بزرگتر و حساستر تبدیل میشد. به دلیل تقاضای فزاینده برای ورود به دانشگاه، بهتدریج دانشگاههای پیام نور، شبانه، غیرانتفاعی و مراکز تربیت معلم به ظرفیت پذیرش دانشجویان افزود و کنکور هرسال با داوطلبان بیشتری برای تحصیل در رشتههای بیشتر برگزار شد تا اینکه داوطلبان کنکور در دهههای اخیر به یک میلیون نفر افزایش یافت. در حال حاضر نیز از ۴۹ آزمون سراسری برگزار شده در ایران، ۱۱ آزمون قبل از انقلاب فرهنگی در سالهای ۱۳۴۸ تا ۱۳۵۸ و ۳۸ آزمون در سالهای ۱۳۶۱ تا ۱۳۹۸ بعد از انقلاب فرهنگی برگزار شده است.