به گزارش خبرنگار اقتصادی میزان، در میان 10 كشور منطقه شامل ایران، امارات، قطر، بحرین، عربستان، كویت، عمان، پاكستان، تركیه و آذربایجان در حالی كه كشور ما یكی از پهناورترین این كشورهاست اما از نظر تعداد هواپیمای فعال پس از امارات، تركیه و عربستان در جایگاه چهارم و از نظر شاخص تعداد هواپیما به ازای هر میلیون نفر كه یك شاخص شناخته شده بین المللی است، در رده نهم قرار داریم.

در حال حاضر کشور مانند ترکیه در حال ساخت فرودگاهی با ظرفیت 150 میلیون نفری در مدت زمان سه سال است یا کشوری مانند امارات با جمعیت اندکی که دارد اما ناوگان هوایی قوی در مقایسه با دیگر کشورها دارد.

در حالی كه كشور ما از نظر وسعت و جمعیت سهم حدود یك درصدی دنیا را به خود اختصاص داده، سهم ما از نظر تعداد ناوگان هوایی، تعداد صندلی عرضه شده و تعداد مسافر كمتر از یك درصد یعنی پائین تر از متوسط دنیا است. این در حالی است كه سهم كشور كوچكی مانند امارات از این بازار 5 برابر متوسط دنیاست.

به علاوه ناوگان هواپیمایی كشور با سن متوسط حدود 20 سال در آخرین رتبه بین 10 كشور منطقه قرار دارد. همگی شاخص های فوق نشان از توسعه نیافتگی و یا عدم توازن قابلیت های این بخش با نرم های بین المللی و تقاضای موجود بازار را دارد. به منظور توسعه صنعت هواپیمائی به توسعه در چهار حوزه اصلی یعنی زیر ساخت، ناوگان، نیروی انسانی و سیستم نیاز داریم.

آمار موجود نشان میدهد كه زیرساخت های فرودگاهی موجود كشور شامل حدود 60 فرودگاه، قابلیت پذیرش و اعزام حدود 85 میلیون مسافر در سال را دارا هستند، درحالی كه هم اكنون فقط اندكی بیشتر از نصف این تعداد مسافر در فرودگاههای كشور پذیرش و اعزام می شوند.

توسعه و نوسازی ناوگان حمل و نقل هوائی مسافر در برنامه ای 5 ساله به اختصاص حداقل 7.5میلیارد دلار (یك میلیارد و نیم دلار در سال) نیاز دارد.

صنعت حمل و نقل هوایی به عنوان یكی از حوزه های مهم و تاثیرگذار در ابعاد مختلف توسعه اجتماعی، سیاسی و اقتصادی كشورها به حساب می آید. آخرین مطالعات بین المللی صورت گرفته نشان می دهد كه سهم صنعت حمل و نقل هوایی از تولید ناخالص داخلی كشورهای جهان در سال 2012 به بیش از 2400 میلیارد دلار رسیده و این صنعت بیش از 58 میلیون شغل را در سراسر جهان پشتیبانی كرده و بیش از نیمی از توریسم بین المللی از طریق این روش حمل و نقلی جابه جا می شوند.

سال گذشته دقیقا یكصد سال از آغاز حمل ونقل هوایی تجاری در سال 1914 گذشت و از آن زمان تاكنون حدود 65 میلیارد نفر مسافر با هواپیما جابجا شده اند. محققان پیش بینی می كنند در صورت ادامه روند رشد موجود، 65 میلیارد نفر دیگر فقط در طول 15 سال آینده از طریق هواپیما جابه جا خواهند شد.

این حجم خیره كننده جابجایی به عنوان یكی از مشخصه های قرن جدید كه در آن مرزهای جغرافیایی به تدریج رنگ واصالت خود را از دست می دهند، شناخته شده و فرصت منحصر به فردی را در اختیار كشورهایی قرار می دهد كه خود را برای استفاده حداكثری از این موقعیت آماده كرده و زیرساخت های لازم برای تحقق این هدف را فراهم كرده اند.

علاوه بر موارد فوق ارزش روزافزون عامل زمان در زندگی روزانه جوامع بشری و كاهش تبعات منفی حمل و نقل هوایی از جمله كاهش مصرف سوخت به میزان 50درصد در طول 10 سال گذشته باعث شده تا سریع ترین روش حمل و نقل، بیش از پیش مورد توجه قرار گیرد.  

در این میان، كشورهای واقع در منطقه خاورمیانه به عنوان یكی از معدود مناطق جغرافیایی جهان كه در طول 10 سال گذشته همواره از بالاترین رشد حمل و نقل هوایی برخوردار بوده اند، مستعدترین كشورها جهت سرمایه گذاری در این بخش شناخته می شوند.

سفارش های خرید حدود 800 فروندی هواپیما توسط مجموعه كشورهای هم جوار از قبیل تركیه، امارات، قطر و عمان نشان دهنده بازاری است كه در طول 15 سال آینده در انتظار این منطقه خواهد بود.

بدون شك استفاده از این فرصت مستلزم شناخت واقع بینانه وضع موجود و ارائه نقشه راه برای رسیدن به اهداف تعیین شده می باشد.

بنابراین در حـوزه زیرساخت به غیـر از لـزوم تـوسعه ظرفیت در بــرخی فــرودگاه ها از جمله فرودگاه های حضرت امام، مهرآباد، اهواز، اصفهان و شیراز و ارتقاء سیستم های كمك ناوبری برخی فرودگاهها با مشكل جدی مواجه نیستیم از نقطه نظـر نیروی انسانی نیز با وجود مراكز متعدد آموزشی و نیروهای جوان مستعد و تحصیلكرده چشم انداز روشنی در این زمینه وجود دارد، ولیكن جاری كردن این نیروی دانشی در بدنه صنعت و سازمان هواپیمایی كشوری نیازمند زمان و مساعدت دستگاههای ذیربط است.

در سال گذشته و با پیگیری های به عمل آمده سازمان هواپیمایی كشوری و شركت فرودگاههای كشور موفق به دریافت مجوز استخدام تعدادی نیروی متخصص شدند كه مراحل جذب این افراد در حال انجام است اما در حوزه توسعه ناوگان و سیستم،‌ نیازمند توجه و تلاش بیشتری هستیم.

در طول سال های گذشته اقداماتی برای تسهیل ورود هواپیما به كشور در دولتهای مختلف به عمل آمده كه به دلیل وجود موانع تحریم، برای اجراء با محدودیتهای بسیاری روبه رو بوده است. بررسی ها نشان میدهند كه درحال حاضر با یك شكاف قابل توجه بین عرضه و تقاضا در حوزه ناوگان مواجه هستیم.

150 فروند هواپیمای فرسوده دو برابر کار می کنند
به عبارت دیگر با حدود 150 فروند هواپیمای فعال باید پاسخگوی بازاری با استعداد 300 فروند باشیم. این در حالی است كه به  دلیل فرسودگی ناوگان و غیراقتصادی بودن تعمیرات به طـور متوسط سالانه 10 تا 15 فـروند هواپیما نیز از رده عملیاتی خارج می شوند كه در صورت عدم ورود هواپیماهای جایگزین حداقل به همان تعداد به ناچار با محدودیت و كاهش پرواز به بسیاری از نقاط كشور روبرو خواهیم بود.

علاوه بر این، محدودیت تعداد ناوگان در شركت های هواپیمایی با وجود هزینه های فزاینده موجب غیراقتصادی شدن این فعالیت در برخی شركت های دولتی از جمله ایران ایر و آسمان شده است. همچنین این عدم تعادل بین عرضه و تقاضا مشكلات عدیده ای در نظم بازار از جمله بازار سیاه و گرانفروشی را دامن زده است.

لذا می توان اذعان كرد كه در حال حاضر گلوگاه اصلی توسعه بخش همانا عدم برخورداری از ناوگان مناسب به تعداد مورد نیاز است. به عبارت دیگر اولین اولویت بخش برای برون رفت از چالشهای موجود، تسهیل ورود هواپیمای مناسب به كشور است.

در طول سال های گذشته برخی شركت های هواپیمائی با كسب تجربیات لازم برای دور زدن تحریم اقدام به ورود هواپیما كرده اند ولی ترغیب آنها به ورود هواپیماهایی با شرایط سنی و فنی مناسب تر كه لاجرم سرمایه بالاتری را نیز نیاز دارد مستلزم حمایت و سرمایه گذاری لازم همانگونه كه كشورهای هم جوار انجام می دهند، است.

بنابراین لازم است تا در یك برنامه 5 ساله مبلغ حداقل 7.5 میلیارد دلار (یك میلیارد و نیم دلار در سال) با باز پرداخت حداقل 10 ســاله و نــرخ سود مناسب بدون طی تشریفات وقت گیر در بانكهای عامل و صندوق توسعه ملی به امر توسعه و نوسازی ناوگان حمل ونقل هوائی مسافر اختصاص یابد.

در این صورت میتوان انتظار داشت كه با ورود سالانه حداقل 30 فروند هواپیمای جدید، در طول 5 سال آینده نه تنها سن متوسط ناوگان به نحو قابل ملاحظه ای كاهش یابد بلكه ناوگان هــوائی كشور توانائی پاسخگــوئی به انتظارات بازار را در حد قابل قبولی دارا شود.

ناوگان هوایی کشور بسیار فرسوده است
عضو کمیسیون عمران مجلس در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی میزان با بیان اینکه ناوگان هوایی کشور بسیار فرسوده است با تاکید بر توجه ویژه دولت به این بخش گفت: در کمیسیون عمران پیشنهاد اختصاص بودجه‌ای برای ناوگان هوایی کشور را داده‌ایم.

حمیدرضا پشنگ با اشاره به ورود 9 فروند هواپیما به ناوگان هوایی کشور گفت: ورود 9 فروند هواپیما به ناوگان هوایی کشور که چندی پیش انجام شد، نشان از پویایی بخش خصوصی در صنعت هوایی داشته و دولت باید نسبت به این حوزه توجه ویژه‌تری داشته باشد.

این نماینده مجلس با بیان اینکه ناوگان هوایی کشور بسیار فرسوده است، افزود: اعمال تحریم‌ها باعث شد ناوگان هوایی کشور روز به روز فرسوده‌تر شده و برای جبران این خسارات دولت باید به بخش خصوصی فضای بازتری ایجاد کند.

پیشنهاد تخصیص بودجه
وی با بیان اینکه در کمیسیون عمران پیگیری جدی در این حوزه در حال انجام است، اضافه کرد: در کمیسیون عمران پیشنهاد اختصاص بودجه برای ناوگان هوایی کشور داده شده و با جدیت پیگیر این قضیه هستیم.

پشنگ با بیان اینکه تحریم‌های ظالمانه باعث شد به صنعت هوایی کشور آسیب جدی وارد آید، گفت: دولت باید مشارکت بخش خصوصی را در صنعت هوایی افزایش دهد.

متوسط سن ناوگان هوایی از 20 به 19 رسیده است
البته ناگفته نماند که دولت با وجود تحریم ها درصدد تجهیز و نوسازی ناوگان هوایی است که اخیرا آخوندی وزیر راه و شهرسازی از ورود ۹ فروند هواپیما در روز گذشته به کشور خبر داد و گفت: از اسفند سال گذشته ۱۷ فروند هواپیما وارد کشور شده است. ۱۵ هواپیمای دیگر از سوی سازمان هواپیمایی کشوری در حال بررسی است تا وارد ناوگان هوایی شود که با ورود این هواپیماها، سن ناوگان جوان‌تر می‌شود.

آخوندی با اشاره به اینکه سن ناوگان یک سال جوان‌تر شده و از ۲۰ به ۱۹ سال رسیده است، بیان کرد: امیدواریم با رفع تحریم‌ها، به واردات هواپیماهای جدیدتری دست یابیم، زیرا انتظارات ما بیش از اینها است اما به هر حال در شرایط تحریم، این هواپیماها را وارد کرده‌ایم.

آخوندی با اشاره به مصوبه‌ای که دی ماه سال گذشته در خصوص سن ورود هواپیما تصویب شد، گفت: براساس این مصوبه، نباید هواپیمای بیش از ۱۵ سال به کشور وارد شود، مگر اینکه مجوز ورود قبل از دی ماه صادر شده باشد.

وی با اشاره به اینکه ۹ هواپیمای وارد شده با عمر ۱۲ تا ۱۳ سال هستند، بیان کرد: تولید این هواپیماها از سال ۲۰۰۳ به بعد است، ضمن آنکه مذاکره برای ورود تعداد هواپیمای جدید هم داریم.