به گزارش خبرنگار گروه جامعه ، روستاگردی یکی از انواع سفرهایی است که امروزه مشتاقان زیادی در بین عموم مردم دارد در کشور ما نیز روستاهای بسیاری وجود دارد که شاید تا به حال درباره آنها چیزی به گوشتان نخورده باشد در این گزارش به معرفی روستای میمند یا همان روستایی معروف به سکونتگاه صخرهای ایران میپردازیم.
میمند، یک روستا از توابع بخش مرکزی شهرستان شهربابک-کرمان است. این روستا در ۳۰ کیلومتری شهربابک قرار دارد. «منظر فرهنگی روستای تاریخی میمند شهر بابک» بخاطر خانههای کنده شده در دل کوه در تیرماه ۹۴ به ثبت میراث جهانی یونسکو رسید.
روستای میمند کرمان نقوش ده هزار ساله و سفالهای شش هزار ساله از جمله مستندات مکشوفهای هستند که تاریخ میمند را روایت میکنند. میمند به دلیل استحکام دفاعی در طول تاریخ کمتر دستخوش تحولات کالبدی و اجتماعی شده است. مجموعهای از آثار بسیار قدیمی همچون خانههای صخرهای پراکنده، معبد، قلعه و برجهای مختلف (مربوط به هزاران سال پیش) وجود دارد که میمند را از یک روستا به یک مجموعه با تمدن خاص تبدیل میکند.
میمند در ۳۸ کیلومتری شمالشرقی شهرستان شهر بابک در عرض ۳۰ درجه و ۱۶ دقیقه و طول ۵۵ درجه و ۲۵ دقیقه قراردارد. ارتفاع آن از سطح دریا ۲،۲۴۰ متر و وسعت آن ۴۲۰ کیلومترمربع است. این روستا بین شهرهای شهر بابک، سیرجان، رفسنجان و انار قرار گرفته است. میمند در دهستان میمند، در شهرستان شهر بابک و در استان کرمان قرار دارد.
در مورد تاریخچه روستا، نقل قولهای متفاوتی وجود دارند؛ عدهای به اظهارنظر باستانشناسی در ۲۰ سال پیش استناد کرده و به دلیل اینکه گفته میشود ایشان نقوش سنگنگارهی موجود در منطقه را به ۱۲،۰۰۰ سال قبل نسبت دادهاند، قدمت روستا را ۱۲،۰۰۰ سال برآورد میکنند.
ولی آنچه که در این مورد میتوان به طور قطع مطرح کرد، وجود سفالهایی است که از دژ میمند به دست آمده و توسط معاونت پژوهشی سازمان میراث فرهنگی بررسی و به ۲ تا ۳ هزارسال پیش نسبت داده شده است؛ بنابراین میتوان گفت که قدمت روستا حداقل ۲ تا ۳ هزار سال است. البته تلاش بر آن است که تا با جمعآوری کلیه آثار و مدارک موجود، تاریخ قطعیتری را برای این مجموعه مستند کرد.
میمند شهر بابک روستایی صخرهای و دستکند با چند هزار سال قدمت یادآور ایامی است که انسانها خدایان خود را بر فراز کوهها جستجو میکردند و کوه نماد استواری، توان، پایداری و اراده شناخته میشد. این بنای دستکند باستانی، بیگمان از نخستین سکونتگاههای بشری در ایران به شمار میرود. به هر تقدیر چند هزار سال پیش از این، انسانها دل سنگها را شکافتند و یادگاری را به جا گذاشتند، که امروزه پس از گذشت سالها همچنان نماد عزم، اراده و اقتدار اجداد ایرانی به شمار میرود. هنوز کسی به درستی آگاه نیست که این مجموعه به دست چه کسانی به وجود آمده و انگیزه این مردم از ساخت چنین بناهایی چه بوده است.
در رابطه با پیدایش سازههای زیرزمینی میمند دو نظریه مطرح شده است: نخست این که مجموعه میمند در قرون هشتم و هفتم پیش از میلاد همزمان با قوم ماد، که در غرب ایران آثار معماری صخرهای متعددی را به یادگار گذاشتهاند، توسط گروهی از اقوام آریایی به وجود آمده است.
علاوه بر نظریههای فوق و بر اساس سنگ نگارهها و نقوش صخرهای موجود در این منطقه، با صحنههای شکار که دلالت بر زندگی اهالی گذشته منطقه مینماید، قدمت میمند به چند هزار سال پیش بر میگردد. مطالعات انجام شده بر سفالهای کشف شده در این منطقه نیز نشان میدهند که نمونههای یافت شده مربوط به دورههای مختلفی از جمله اشکانی، ساسانی، و اسلامی هستند.
میمند شهر بابک به دلیل استحکام دفاعی در طول تاریخ کمتر دستخوش تحولات کالبدی و اجتماعی شده است و بیشترین تغییر در آن مربوط به چند دهه اخیر است. آنچه مورد اهمیت است و بی شک بر نحوه شناخت میمند اثر گذاشته ساخت مسکن با از میان برداشتن انبوهی از خاک بدون نیاز به خشت و آجر و ملات است. به همین دلیل در هر یک از اتاقها، تاقچههایی در اندازههای گوناگون برای جای رختخواب، ظروف، صندوق، چراغ و ... کنده شده است. در این حالت، خانهای به این سبک و سیاق دارای یک یا چند اتاق و اصطبل است و «کیچه» نام دارد. یک واحد یک ورودی مشترک دارد و طویله و اتاق نشیمن در دو سوی پاگرد قرار دارند. همه کیچهها یک ساختار ندارند و از نظر اندازه و تعداد اتاقها باهم متنفاوت هستند.
جدا کردن اتاق از پستو یا پوشانیدن برخی از تاقچهها با پردهای پارچهای صورت میگیرد. کلیدون در دیوار کنار درب نصب میشود، کلید را در آن قرار میدهند تا زبانه پشت در قرار گیرد. درجه حرارت این اتاقها حدود ۵ درجه متفاوت از بیرون است. در سال ۱۳۸۳ در بهمن ماه در حالی که در بیرون حرارت ۱۰ درجه سانتیگراد بود، در درون ۱۵ درجه و در خرداد ماه ۱۳۸۴ در حالی که بیرون ۲۴ درجه سانتیگراد بود، دمای درون کیچهها ۱۸ درجه سانتیگراد بود.
ایجاد اجاق و در زبان محلی دیدوُن در درون اتاقها و سوزاندن هیزم طی سالیان متمادی در آن موجب سیاهی رنگ سقف و بدنه اتاقها شده و برپا کردن آتش و تهیه غذا در درون اتاقها باعث شده تا بدنه داخل اتاقها ایزولاسیون شده و باعث عمر بیشتر اتاقها شود. البته، چون مدتهاست که در خیلی از اتاقها آتش افروخته نمیشود خاک سقفها به تدریج دچار ریزش شدهاند. اندازه این اتاقها که البته از نظر هندسی منظم نیستند، متفاوت است و یک اتاق ۳×۴ به بلندی ۹۰/۱ تا ۱۰/۲ متر معمولی است و بزرگترین کیچه از ۹۰ متر مربع تجاوز نمیکند.
روستای میمند شهربابک روی هم رفته دارای ۴۰۶ کیچه و ۲۵۶۰ اتاق است. ساکنان این روستا دارای آداب و رسوم خاص هستند و در زبان و گویش آنها هنوز از کلمات پهلوی ساسانی استفاده میشود. روستای ۳ هزارساله میمند شهربابک تنها روستای تاریخی در جهان است که هنوز روابط سنتی زندگی در آن جریان دارد و میتوان تعامل انسان و طبیعت در هزاره دوم میلادی را به خوبی در آن دید.
روز شنبه ۱۳ تیرماه سال ۱۳۹۴ هجری شمسی مصادف با ۴ ژوئیه ۲۰۱۵ در سی و نهمین اجلاس میراث فرهنگی یونسکو پرونده منظر فرهنگی میمند شهربابک مورد بررسی قرار گرفت و با کسب اکثریت آراء به عنوان نوزدهمین اثر جهانی ایران در فهرست میراث یونسکو به ثبت رسید.
یونسکو از منظر فرهنگی میمند را چنین روایت میکند که در ادامه به بیان آن می پردازیم:
در انتهای درهای در جنوب کوههای مرکزی ایران منطقه تاریخی «میمند شهربابک» واقع شده است، که شیوه زندگی مردمانش از سالهای دور تا به امروز به شکل سنتی همچنان در جریان است. کوچ نشینانی که روزگارشان را از راه کشاورزی و دامداری میگذرانند و میان اقامتگاههای تابستانی و زمستانی خود در فصول مختلف سال در حرکت هستند. در طول فصل سرما در قسمتهای انتهایی دره و در خانههای صخرهای که در دل کوه ساخته شدهاند، اقامت دارند.