یکی از مهمترین دغدغههای نظام عدالت کیفری در جهان، نه تنها مجازات مجرمان، بلکه بازاجتماعیکردن آنان و جلوگیری از بازگشت دوباره آنان به چرخه جرم است. در این میان، رویکرد اصلاحی و تربیتی به زندانیان، یکی از شاخصهای مهم نظامهای حقوقی پیشرو محسوب میشود. قوه قضاییه جمهوری اسلامی ایران نیز با الهام از آموزههای دینی و تأکیدات بنیانگذار کبیر انقلاب بر تبدیل زندان به دانشگاه، سالهاست که برنامههای متنوعی را برای توانمندسازی زندانیان در دستور کار قرار داده است.
در این میان، موضوع اشتغال زندانیان از جایگاه ویژهای برخوردار است. چراکه نه تنها معیشت زندانی و خانوادهاش را تأمین میکند، بلکه با ایجاد امید و عزت نفس، زمینه بازگشت شرافتمندانه او به جامعه را فراهم میآورد. از سوی دیگر، فعالیتهای فرهنگی، هنری و قرآنی در زندانها، بُعد دیگر این رویکرد اصلاحی است که به زندانی کمک میکند تا در کنار کسب مهارتهای شغلی، به تعالی روحی و اخلاقی نیز دست یابد.
گزارش پیش رو، روایتی از اقدامات یکساله اداره کل زندانهای استان لرستان در این حوزههاست؛ تلاشهایی که با وجود فضاسازیهای مسموم رسانههای معاند، نشان میدهد که زندانهای جمهوری اسلامی، نه فقط محل محرومیت، که بستری برای تحول و بازسازی انسانهایی است که قرار است دوباره به آغوش جامعه بازگردند.
زندان تنها حصار نیست
عبدالمجید کشوری، مدیرکل زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی استان لرستان در همین رابطه و در گفتوگو با میزان، با اشاره به فلسفه زندانبانی در نظام اسلامی، اظهار کرد: متأسفانه ذهنیتی که امروز از زندان در جامعه وجود دارد، زندان را همان چارچوب و حصار میپندارد که اطراف آن نگهبانی وجود دارد؛ در حالی که درون زندان، واقعیتهایی در راستای مأموریتهای قوه قضاییه و سند تحول قضایی در حال اجراست.
وی با یادآوری کلام گوهربار حضرت امام خمینی (ره) که «زندان باید به دانشگاه تبدیل شود»، تصریح کرد: این کلام، محور اساسی فعالیتهای زندانهاست و در راستای تحقق این اسناد بالادستی، هر ساله اولویتهایی از سوی سازمان زندانها به ما ابلاغ میشود که مهمترین آنها، موضوع اشتغال زندانیان است.
اشتغال زندانیان؛ از صنایع دستی تا پرورش زنبور عسل
کشوری با بیان اینکه اشتغال برای زندانیان، علاوه بر خود فرد، دغدغه معیشت خانواده آنان را نیز در بر میگیرد، گفت: سازمان زندانها برای رفع این دغدغه، ورود پیدا کرده و طی ۳ یا ۴ سال اخیر توجه ویژهای به این موضوع داشته است. کارآفرینان خوب را شناسایی کرده و به زندان دعوت میکنیم تا سرمایه خود را وارد زندان کرده و زندانیان را مشغول به کار کنند.
مدیرکل زندانهای لرستان با اشاره به صنایع دستی و مونتاژی، خاطرنشان کرد: در استان به صنعت فرش دستباف توجه ویژهای داریم و دو کارگاه مجهز در زندان مرکزی خرمآباد و زندان پارسیلون تجهیز کردهایم که توسط صنعت ملی فرش ایران و بخش خصوصی مدیریت میشوند. همچنین در حوزه صنعت چوب، چرمدوزی، ریسندگی و پرورش زنبور عسل، زندانیان آموزشهای خوبی دیدهاند و تولیدات قابلقبولی دارند.
پرداخت ۵۴ میلیارد تومان دستمزد به زندانیان در سال ۱۴۰۳
وی با ارائه آماری از عملکرد یکساله حوزه اشتغال، گفت: ما توانستیم سال گذشته بیش از ۶۰ درصد زندانیان واجد شرایط اشتغال را در زندانهای استان مشغول به کار کنیم. در پایان سال ۱۴۰۳ بیش از ۵۴ میلیارد تومان و در سال ۱۴۰۴ نیز ۸۴ میلیارد تومان دستمزد به زندانیان استان پرداخت شد. این رقم هم در سامانه رصد قابل پیگیری است و هم در سامانههای استانداری لرستان ثبت شده است. خوشبختانه استان لرستان یکی از استانهای موفق در این حوزه بوده است.
کشوری با اشاره به نهادهای متولی اشتغال، افزود: انجمن حمایت از زندانیان و بنیاد تعاون زندانیان، دو مجری تخصصی اشتغال در سازمان هستند که به صورت ماهیانه به زندانیان دستمزد پرداخت میکنند.
فعالیتهای اصلاحی و تربیتی؛ از قرآن تا تئاتر
مدیرکل زندانهای لرستان در ادامه به فعالیتهای اصلاحی و تربیتی اشاره کرد و گفت: روحانیان به صورت مستمر در زندانها حاضر میشوند و در رابطه با موضوعات اخلاقی و اصلاحی صحبت میکنند. همچنین ۲۳ نفر از روحانیون همکار ما در سازمان زندانها در برپایی نمازهای یومیه و ترویج احکام و شعائر اسلامی با ما همکاری دارند.
وی با بیان اینکه فلسفه بازداشت و زندانی شدن را صرفاً محدودیت اجتماعی نمیدانیم، تصریح کرد: نظام مقدس جمهوری اسلامی و نظام زندانبانی اسلامی، تنها تفاوتش با نظامهای حقوقی دنیا در همین فاکتور اصلاح و تربیت است. بهترین روش در این زمینه، آموزش احکام، قرائت قرآن و مسائل دینی و مذهبی است.
کشوری با افتخار از کسب رتبههای برتر قرآنی در استان خبر داد و گفت: سه سال متوالی است که استان لرستان در مسابقات منطقهای قرآن کریم رتبه اول را کسب کرده است و در سال ۱۴۰۴ نیز رتبه سوم را در سطح مددجویان، کارکنان و سربازان در کشور کسب کردیم. اعضای شورای عالی قرآن استان نیز همکاری بسیار خوبی با ما دارند.
وی در ادامه به فعالیتهای هنری در زندانها اشاره کرد و افزود: در حوزه اصلاحی و تربیتی از هنر تئاتر استفاده میکنیم. سال گذشته بیست و سومین جشنواره تئاتر زندانیان استان برگزار شد که یکی از جشنوارههای بسیار موفق بود. امسال شش اثر از استان لرستان به سازمان زندانها معرفی شد که هر شش اثر در بخشهای مختلف مثل کارگردانی، صحنه و بازیگری حائز رتبههای برتر شدند.
هدف؛ شناسایی استعدادها و بازگشت سعادتمندانه به زندگی
مدیرکل زندانهای لرستان با بیان اینکه هدف ما از انجام این اقدامات، بحث رتبهبندی و امتیازآوردن نیست، تأکید کرد: هدف اصلی، شناسایی استعدادهایی است که در زندانها حضور دارند. زندانیان را تشویق میکنیم تا در مسیری که استعداد دارند قرار گیرند و استعدادهای خود را تقویت کرده و مسیر بازگشت سعادتمندانه به زندگی را در پیش گیرند.
فضای واقعی زندانها؛ دور از فضاسازیهای رسانههای معاند
کشوری با اشاره به فضاسازیهای مسموم رسانههای معاند، تصریح کرد: علیرغم این فضاسازیها، فضای زندانهای ما واقعاً به همین شکل است و چیزی پنهان نداریم. اگر هر شخصی ۱۰ دقیقه وقت بگذارد و جلوی در زندان حضور پیدا کند، روزانه افراد زیادی از زندانهای ما آزاد میشوند و میتوانند این حقایق را از زبان زندانیان بشنوند.
زندانهای ما محل تلاوت قرآن، ورزش، امور فرهنگی تخصصی و توجه به اشتغال و معیشت زندانیان و خانوادههای آنهاست.
آزادی زندانیان جرایم غیرعمد با کمک مردم
وی در ادامه به بحث آزادی زندانیان اشاره کرد و گفت: مردم به مناسبتهای مختلف در آیینهای گلریزان برای آزادی زندانیان شرکت میکنند و سازمان زندانها را کمک میکنند. مردم شریف استان لرستان نیز همواره در این زمینه ما را یاری کردهاند و کمکهای خوبی در زمینه آزادی زندانیان جرایم غیرعمد انجام دادهاند.
خط تلفن مستقیم مدیرکل برای ارتباط با زندانیان و خانوادههای آنان
مدیرکل زندانهای لرستان در پایان با اشاره به اقدامات انجام شده در راستای حفظ حقوق شهروندی و توجه به کرامت انسانی زندانیان، گفت: بنده شخصاً خط تلفنی را اختصاص دادهام که در هر ساعت از شبانهروز، زندانیان و خانوادههای آنها بتوانند تماس بگیرند و مشکلات خود را مطرح کنند.
کشوری تأکید کرد: اینها گوشهای از فعالیتهایی است که به عنوان مأموریت در سازمان زندانها دنبال میشود و امیدواریم با تداوم این رویکرد، شاهد بازگشت سعادتمندانه زندانیان به جامعه باشیم.
زندان؛ فراتر از یک نهاد تنبیهی صرف
آنچه در گزارش عملکرد یکساله اداره کل زندانهای استان لرستان مرور شد، نشان میدهد که رویکرد قوه قضاییه به زندان، فراتر از یک نهاد تنبیهی صرف، در مسیر تحقق عدالت ترمیمی و بازاجتماعیکردن زندانیان گام برداشته است. اشتغال، آموزش، هنر، قرآن و ورزش، دیگر واژههای تزئینی در زندانها نیستند؛ بلکه ابزارهایی واقعی برای بازسازی شخصیت و کرامت انسانی افرادی هستند که روزی به دلایل مختلف از مسیر قانون منحرف شدهاند.
پرداخت ۵۴ میلیارد تومان دستمزد به زندانیان، اشتغال بیش از ۶۰ درصد از واجدین شرایط، راهاندازی کارگاههای تخصصی فرش، چوب و چرم، و نیز کسب رتبههای برتر قرآنی و هنری در سطح کشور، همگی گواه این مدعاست که زندانهای جمهوری اسلامی، در سایه تدابیر سند تحول قضایی، از یک "محل نگهداری" به "کانون اصلاح و تربیت" تبدیل شدهاند.
نکته حائز اهمیت آنکه این تحول، نه تنها به کاهش جمعیت کیفری و جلوگیری از بازگشت مجدد زندانیان به چرخه جرم کمک میکند، بلکه بار سنگین معیشت خانوادههای آنان را نیز تا حد قابلتوجهی کاهش داده است. حضور کارآفرینان در زندان، ایجاد اشتغال برای زندانیان و حتی کارآفرین شدن برخی از آنان پس از آزادی، نشان از اثربخشی این رویکرد دارد.
با این حال، آنچه این مسیر را پایدار میکند، تداوم حمایتهای قضایی، همراهی بخش خصوصی و مشارکت مردم در برنامههایی مانند گلریزان برای آزادی زندانیان جرایم غیرعمد است. بیتردید، سرمایهگذاری بر روی انسانهایی که قرار است روزی به جامعه بازگردند، نه یک انتخاب، که یک ضرورت اجتماعی و انسانی است.
انتهای پیام/