در منظومه تحولخواهیِ دستگاه قضایی، پژوهشگاه قوه قضاییه نقشی فراتر از یک مرکز صرفاً علمی یافته و به یکی از کانونهای اصلیِ تولید فکر، تحلیل، راهبرد و پشتیبانی دانشی از سیاستگذاری قضایی تبدیل شده است. گزارش عملکرد سال ۱۴۰۴ این پژوهشگاه نشان میدهد که مسیر طیشده، معطوف به پیوند دادن پژوهش با نیازهای عینی قضا و عدالت بوده؛ مسیری که هدف آن، صرفاً افزایش تولیدات علمی نیست، بلکه تبدیل دانش به ابزار مؤثر تصمیمسازی، اصلاح رویهها و ارتقای کارآمدی نظام قضایی است.
پژوهش مسئلهمحور؛ نقطه عزم برنامههای سال ۱۴۰۴
پژوهشگاه قوه قضاییه در سال ۱۴۰۴، کوشیده است تا میان عرصه پژوهش و میدان عمل قضایی پلی پایدار ایجاد کند؛ پلی که از یک سو به شناسایی چالشها و آسیبهای موجود در فرایندهای دادرسی و حکمرانی قضایی کمک میکند و از سوی دیگر، زمینه ارائه راهکارهای اجرایی و مبتنی بر داده را فراهم میسازد.
در این چارچوب، پژوهشها بهگونهای طراحی شدهاند که خروجی آنها در تصمیمات کلان و خرد دستگاه قضا قابل استفاده باشد. به همین دلیل، مسئلهمحوری در این گزارش نه یک شعار، بلکه یک جهتگیری عملیاتی برای ارتقای کیفیت سیاستگذاری و اصلاح فرآیندهای قضایی تلقی میشود.
کارنامه آماری پژوهشگاه؛ از طرح پژوهشی تا انتشارات علمی
آمارها، تصویر روشنی از حجم و تنوع فعالیتهای پژوهشگاه قوه قضاییه در سال ۱۴۰۴ ارائه میدهد. بر پایه این گزارش، در طول یک سال گذشته:
۳۱ طرح پژوهشی با رویکرد کاربردی و ناظر بر نیازهای واقعی دستگاه قضا اجرا شده است؛
۶۳ گزارش پژوهشی با هدف پشتیبانی از تصمیمسازیها و تولید تحلیلهای راهبردی تدوین شده؛
۴۱ اظهارنظر کارشناسی برای پاسخ به مسائل و موضوعات تخصصی مورد نیاز دستگاه قضایی ارائه شده است.
بیش از ۸۰ نشست و کرسی علمی با حضور اساتید، پژوهشگران و صاحبنظران برگزار شده است.
بیش از ۴۴ جلسه، کمیته و شورای تخصصی پژوهشی برای بررسی، پالایش و جهتدهی به برنامهها تشکیل شده است.
بالغ بر ۳۵ دوره آموزشی مهارتافزایی برای ارتقای دانش و توانمندیهای تخصصی برگزار شده؛
۳ تفاهمنامه همکاری مشترک با نهادها و مراکز علمی منعقد شده است.
و در حوزه نشر و تولید علمی نیز بیش از ۲۰۰ عنوان کتاب و ۱۰ مجله علمی و فصلنامه در مدار فعالیت قرار گرفته است.
این حجم از فعالیتها نشان میدهد که پژوهشگاه در سال ۱۴۰۴ صرفاً یک نهاد تولید محتوا نبوده، بلکه به عنوان یک بازوی علمی فعال، در زنجیرهای از تولید، تحلیل، تعامل، آموزش و انتقال دانش نقشآفرینی کرده است.
حوزههای اولویتدار پژوهشی؛ تمرکز بر مسائل واقعی عدالت
یکی از نکات مهم گزارش، تنوع و در عین حال هدفمند بودن موضوعات پژوهشی است. بر اساس محتوای سند، پژوهشهای انجامشده بیش از هر چیز بر حوزههایی متمرکز بودهاند که ارتباط مستقیم با اولویتهای روز دستگاه قضایی دارند؛ از جمله:
فرایندها و رویههای رسیدگی قضایی.
حقوق کیفری و سیاست جنایی.
حقوق خانواده و حمایتهای اجتماعی.
حقوق اقتصاد و کسبوکار.
فناوریهای نوین و ادله الکترونیک.
صلح و حلوفصل اختلاف.
و حکمرانی و سیاستگذاری در عرصه عدالت.
این تنوع موضوعی از یک سو بیانگر نگاه جامع پژوهشگاه به تحولات حقوقی و اجتماعی است و از سوی دیگر نشان میدهد که این نهاد، خود را محدود به موضوعات کلاسیک و انتزاعی نکرده، بلکه به اقتضائات نوپدید نظام عدالت، از فناوری و ادله الکترونیک گرفته تا اقتصاد و کسبوکار، ورود کرده است.
پیوند پژوهش با تصمیمسازی؛ هدف اصلی تولیدات علمی
هدف نهایی همه این فعالیتها روشن و صریح است: تقویت پشتوانه علمی تصمیمها و سیاستگذاریها. در واقع، پژوهشگاه قوه قضاییه تلاش کرده است تا پژوهش را از سطح تولید نظریه و مقاله فراتر ببرد و آن را در خدمت اصلاح فرایندها، ارتقای رویهها و افزایش دقت و کارآمدی تصمیمات قضایی قرار دهد.
از این منظر، ۶۳ گزارش پژوهشی و ۴۱ اظهارنظر کارشناسی صرفاً آمار نیستند؛ بلکه نشانهای از تبدیل پژوهش به یک سازوکار زنده در متن حکمرانی قضاییاند. به بیان دیگر، این خروجیها حلقه واسط میان مسئله، تحلیل و راهحل محسوب میشوند و میتوانند در سیاستگذاریهای قضایی، تنظیم مقررات، پاسخگویی به مسائل جدید و حتی ارتقای اعتماد عمومی نقش ایفا کنند.
گسترش تعاملات علمی و ارتقای ظرفیت نخبگانی
پژوهشگاه قوه قضاییه در سال ۱۴۰۴ همچنین کوشیده است تا از ظرفیت تعاملات بیرونی برای غنیتر شدن برنامههای علمی خود بهره بگیرد. انعقاد ۳ تفاهمنامه همکاری مشترک، برگزاری دهها جلسه تخصصی و تشکیل بیش از ۸۰ نشست و کرسی علمی، نشان میدهد که این نهاد در پی آن بوده است که پژوهش را از قالب بسته و درونسازمانی خارج کرده و به شبکهای باز از اندیشه، نقد، گفتوگو و همافزایی متصل کند.
این رویکرد، بهویژه در حوزه قضایی، اهمیت دوچندان دارد؛ زیرا مسائل این حوزه اغلب چندلایه، پیچیده و وابسته به ترکیب تجربه میدانی، تحلیل حقوقی و نگاه بینرشتهای است. از همین رو، نشستهای علمی و کرسیهای تخصصی در این گزارش، صرفاً برنامههای جانبی نیستند، بلکه بخشی از معماری دانشی پژوهشگاه در سال ۱۴۰۴ محسوب میشوند.
آموزش، ترویج و مستندسازی دانش
در کنار طرحهای پژوهشی و گزارشهای کارشناسی، توجه به آموزش و مستندسازی علمی نیز از محورهای برجسته عملکرد پژوهشگاه بوده است. برگزاری بیش از ۳۵ دوره مهارتافزایی نشان میدهد که نگاه این مجموعه تنها معطوف به تولید دانش نیست، بلکه انتقال و نهادینهسازی آن در بدنه کارشناسی و تخصصی دستگاه قضا نیز دنبال شده است.
افزون بر این، انتشار بیش از ۲۰۰ عنوان کتاب و فعالیت در قالب ۱۰ مجله علمی و فصلنامه، نشاندهنده اهتمام به ثبت، تبیین و انتشار دانش حقوقی و قضایی در سطح ملی است؛ اقدامی که میتواند به ارتقای مرجعیت علمی پژوهشگاه و تعمیق ادبیات تخصصی در حوزه عدالت بینجامد.
عملکرد پژوهشگاه قوه قضاییه، تصویری از نهادی را ارائه میدهد که مأموریت خود را فراتر از تولید آثار علمی تعریف کرده و در پی آن است تا دانش را به نیرویی مؤثر در حکمرانی قضایی تبدیل کند. از اجرای دهها طرح و گزارش پژوهشی تا توسعه نشستهای علمی، انتشار کتاب و مجله، و تقویت تعاملات نخبگانی، همگی نشان میدهند که پژوهشگاه قوه قضاییه در مسیر تثبیت جایگاه خود بهعنوان پشتوانه علمی دستگاه عدالت، گامهای جدی و اثرگذاری برداشته است.
انتهای پیام/