در راستای سیاست شفافسازی و بهرهگیری از فناوریهای نوین در دستگاه قضا، همزمان با هفته قوه قضاییه، هفدهمین تور رسانهای در مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با حضور جمعی از خبرنگاران برگزار شد.
این رویداد فرصتی است تا اصحاب رسانه از نزدیک با روند هوشمندسازی فرآیندهای قضایی و نقش کلیدی دادهها در تصمیمسازیهای حقوقی آشنا شوند.
این برنامه با هدف آشنایی اصحاب رسانه با آخرین دستاوردهای فناورانه و هوشمندسازی دستگاه قضا ترتیب یافت و طی آن، خبرنگاران از اتاق پایش مرکز آمار بازدید کردند و از نزدیک با فرآیندهای پایش دادهها و نظارت لحظهای بر شاخصهای قضایی آشنا شدند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در جریان این برنامه با ارائه گزارش عملکرد پنجساله مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، سه محور اصلی تحولات شامل مردمیسازی خدمات، شفافیت و پاسخگویی سیستماتیک و توسعه فناوریهای نوین با محوریت هوش مصنوعی را تشریح کرد.
محمد کاظمیفرد، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، ضمن گرامیداشت هفته قوه قضاییه، در هفدهمین تور نظارتی قوه قضاییه که با حضور اصحاب رسانه برگزار شد، اظهار کرد: اتاقی که اکنون در آن حضور داریم، اتاق پایش قوه قضاییه است.
وی با ارائه گزارش عملکرد پنجساله مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در حوزه هوشمندسازی از سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، گفت: در این پنج سال سه تحول اساسی را دنبال کردیم که نخستین تحول، مردمیسازی و توسعه دسترسی به خدمات بود. در این مسیر تلاش کردیم موانع فیزیکی و اداری را برطرف کنیم.
کاظمیفرد افزود: در حال حاضر ۵۰ میلیون کاربر در سامانه ثنا ثبتنام کردهاند و ۴۰ درصد خدماتی که امروز ارائه میشود کاملاً غیرحضوری است. همچنین تنها در سال ۱۴۰۴ تعداد ۱۲ میلیون درخواست به صورت غیرحضوری ثبت شده است.
وی ادامه داد: طی این پنج سال، ۲۰ میلیون نوبت الکترونیکی در شعب قضایی صادر شده و تلاش کردهایم عدالت را برای همه جغرافیا و همه اقشار فراهم کنیم بهگونهای که خدمات به صورت ۲۴ ساعته و در سراسر پهنه جغرافیایی، چه در داخل کشور و چه برای ایرانیان خارج از کشور در دسترس باشد.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به اجرای طرحهای جهادی بیان کرد: در سه هزار نقطه محروم کشور خدمات جهادی ارائه شده و خدمات رایگان نیز به ۱۸۰ هزار نفر از افراد تحت پوشش نهادهای حمایتی اختصاص یافته است.
وی تصریح کرد: نتیجه این سطح از تحول آن است که از عدالت در دادگستری به سمت عدالت در خانه حرکت کردهایم و امروز هر شهروند میتواند خدمات عدالت را در خانه خود دریافت کند.
کاظمیفرد با اشاره به توسعه تعاملات الکترونیکی میان دستگاهها گفت: ۹۰۰ خدمت الکترونیکی با نهادهای حاکمیتی و بخش خصوصی تبادل شده و در مجموع طی این پنج سال یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون تراکنش با نهادهای حاکمیتی انجام شده است.
وی افزود: تنها با فراجا سالانه دو میلیون تراکنش مستقیم انجام میشود و همچنین به صورت برخط با دستگاههای مختلف از جمله سازمان ثبت اسناد و بانکها در ارتباط هستیم.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به اقدامات انجامشده در حوزه شفافیت و پاسخگویی سیستماتیک اظهار کرد: برای نخستین بار، یک نهاد حاکمیتی ۱۰ میلیون رأی گمنامشده را در پایگاه شفافیت قوه قضاییه منتشر کرده است.
وی ادامه داد: راهاندازی سامانه جامع پایشی با بهرهگیری از ۱۵ سال داده از دیگر اقدامات مهم این مرکز به شمار میرود.
کاظمیفرد همچنین درباره قراردادهای الکترونیکی وکالت گفت: سالانه سه میلیون قرارداد الکترونیکی وکالت میان وکیل و موکل منعقد میشود و دادههای مربوط به این قراردادها در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار میگیرد.
وی افزود: تا به امروز ۲۰ میلیون نظرسنجی از مراجعان انجام شده است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به سومین سطح تحولات این مرکز یعنی تحولات فناورانه و نوآوری، گفت: هوش مصنوعی را به قلب دادرسی آوردهایم و دستیار هوشمند قاضی را مبتنی بر ۱۰۰ میلیون دادنامه تولید کردهایم.
کاظمیفرد با اشاره به دستاوردهای فناورانه این مرکز اظهار کرد: ربات سنجش اتقانآرا را با تحلیل خودکار ساختار قضایی ایجاد کردهایم. طی این مدت ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی الکترونیکی برگزار شده است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه ادامه داد: در حال حاضر ۸۵ درصد جلسات رسیدگی زندانیان به صورت الکترونیکی و بدون نیاز به انتقال فیزیکی آنان برگزار میشود.
وی با اشاره به بهرهگیری از فناوریهای هوشمند در فرآیند کارشناسی گفت: سامانه انتخاب هوشمند کارشناس راهاندازی شده که زمان انجام کارشناسی را از ۲۸ روز به ۱۹ روز کاهش داده است.
کاظمیفرد همچنین از همکاری سازنده با زیستبوم فناوری کشور خبر داد و اظهار کرد: در حوزه احراز هویت با ۸ شرکت دانشبنیان تعامل و همکاری داریم.
وی با بیان اینکه در دادرسی الکترونیکی از زیرساختهای امن و بومی استفاده میشود، افزود: نوآوریهای انحصاری متعددی را توسعه دادهایم و سامانههای متنوعی در این حوزه ایجاد شده است. امروز میتوانیم بگوییم که از یک مصرفکننده فناوری، به پیشران نوآوری در حکمرانی تبدیل شدهایم.
وی در ادامه گفت: تا آخر مرداد ماه و نهایت تا آخر تابستان تمامی خدمات قضایی حضوری به صورت غیر حضوری و در سکوها در دسترس عموم قرار خواهد گرفت.
کاظمیفرد با اشاره به توسعه خدمات غیرحضوری در قوه قضاییه اظهار کرد: در حال حاضر ۴۰ درصد احراز هویتها به صورت غیرحضوری چه در داخل کشور و چه برای ایرانیان خارج از کشور، انجام میشود.
وی افزود: ۹۷ درصد ابلاغها به صورت الکترونیکی انجام میشود و افراد میتوانند ابلاغهای خود را به صورت برخط دریافت کنند. همچنین با بهرهگیری از سامانه نوبتدهی الکترونیکی امکان تحلیل و شناخت رفتار کاربران نیز فراهم شده است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه ادامه داد: اطلاعرسانی پروندهها نیز به صورت غیرحضوری انجام میشود و این سامانه یک میلیون مراجعهکننده دارد.
وی تصریح کرد: تلاش کردهایم ساختار اطلاعرسانی پروندهها را به گونهای طراحی کنیم که مردم بدون نیاز به مراجعه حضوری بتوانند امور خود را پیگیری و انجام دهند.
کاظمیفرد با تشریح خدمات قابل ارائه از طریق پنجره واحد خدمات قضایی گفت: تمامی عناوین لوایح به صورت خودکاربر از طریق این پنجره قابل ارسال است. همچنین امکان ثبت لایحه اجراییه، ثبت استشهادیه الکترونیک، ثبت شکایت سرقت، ثبت غیرحضوری درخواست تجدیدنظر در دیوان عدالت اداری، درخواست و دریافت گواهی عدم سوءپیشینه، و همچنین استعلام اعتبار معاملاتی اشخاص و… به صورت غیرحضوری فراهم شده است.
وی افزود: افرادی که خارج از کشور هستند نیز میتوانند بدون مراجعه حضوری حساب ثنای خود را دریافت کنند، با وکیل خود قرارداد الکترونیکی منعقد کنند و در جلسات رسیدگی به صورت غیرحضوری شرکت داشته باشند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه درباره گواهی عدم سوءپیشینه اظهار کرد: در ابتدای سال ۱۴۰۰ تنها ۳۰ درصد این خدمت به صورت غیرحضوری ارائه میشد، اما اکنون این میزان به ۷۰ درصد رسیده است. همچنین در گذشته صدور این گواهی به طور متوسط شش روز زمان میبرد، اما اکنون میانگین زمان صدور به ۱۸ ساعت کاهش یافته است. سالانه نیز سه میلیون و ۳۰۰ هزار گواهی عدم سوءپیشینه صادر میشود.
وی درباره سامانه استعلام اعتبار معاملاتی اشخاص گفت: اطلاعات اعتبار معاملاتی در سه دسته و بر اساس ۱۲ شاخص ارائه میشود و پس از بررسی، اطلاعات لازم در اختیار متقاضیان قرار میگیرد. این خدمت از طریق پیامرسان بله نیز در دسترس است و همین سامانه در کاتب نیز مورد استفاده قرار میگیرد.
کاظمیفرد با اشاره به راهاندازی سامانه سامع اظهار کرد: سامانه ارتباط مردمی عدلیه با عنوان سامع» راهاندازی شده و مردم میتوانند هرگونه مشکل، درخواست، پیشنهاد یا نظر خود را از طریق این سامانه ثبت و ارسال کنند.
وی با اشاره به ارائه خدمات در مناطق کمتر برخوردار گفت: برای مناطقی که فاصله زیادی با مراکز و واحدهای قضایی دارند و یا اطلاعات کافی برای استفاده از سامانههای الکترونیکی در اختیار مردم نیست طرح خدمات جهادی را اجرا کرده است.
کاظمیفرد از ارائه خدمت جدیدی برای افراد دارای دانش حقوقی خبر داد و اظهار کرد: امسال ویژگی جدیدی برای افرادی که دارای دانش حقوقی هستند در نظر گرفتهایم. نخستین گروهی که مدنظر ما بود وکلا بودند، اما معتقدیم هر فردی که در رشته حقوق تحصیل کرده دارای دانش حقوقی است و میتواند همانند یک وکیل حرفهای از سامانههای قضایی استفاده کند.
وی افزود: این امکان برای تمامی افراد دارای مدرک حقوق فراهم شده و حدود ۵۰۰ هزار نفر را شامل میشود. متقاضیان با مراجعه به سامانه ثنا پس از استعلام مدرک تحصیلی از وزارت علوم در صورت دارا بودن مدرک حقوق عنوان «دارنده دانش حقوقی» را دریافت خواهند کرد.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه با اشاره به یکی دیگر از خدمات جدید این مرکز گفت: خدمت استعلام ممنوعالخروجی قوه قضاییه نیز راهاندازی شده است. در صورتی که ممنوعالخروجی مربوط به قوه قضاییه باشد، افراد میتوانند از طریق این سامانه استعلام بگیرند و در خصوص ممنوعالخروجیهای سایر دستگاهها، استعلام از طریق فراجا انجام میشود.
طی پنج سال گذشته ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی الکترونیکی برگزار شده است
وی با تشریح اقدامات انجامشده در حوزه هوشمندسازی و فناوریهای نوین اظهار کرد: طی پنج سال گذشته ۷۰۰ هزار جلسه دادرسی الکترونیکی برگزار شده و دستیار هوشمند قاضی نیز ایجاد شده است. تمامی قوانین، نظریات مشورتی و آرای قضایی و…در اختیار این سامانه قرار گرفته و این سامانه به یک دستیار حرفهای برای قضات تبدیل شده است.
کاظمیفرد ادامه داد: بر پایه همین فناوری، راهنمای هوشمند قضایی برای مردم نیز طراحی شده است. این سامانه با همکاری هشت شرکت فعالیت میکند و دادههای قضایی در اختیار آن قرار گرفته تا بتواند راهنماییهای لازم را به مراجعان ارائه دهد.
وی افزود: مردم میتوانند با مراجعه به راهنمای هوشمند قضایی مشکل خود را مطرح کنند و سامانه متناسب با موضوع راهکار ارائه میدهد. در صورت نیاز متن اظهارنامه نیز برای متقاضی تهیه میشود و بهزودی امکان ثبت اظهارنامه نیز به این سامانه افزوده خواهد شد.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه تصریح کرد: افتتاح این سامانه برای مردادماه برنامهریزی شده و پس از راهاندازی تمامی خدمات قضایی از طریق پیامرسان بله قابل دریافت خواهد بود. این سامانه در واقع یک خودکاربر کامل برای افرادی است که دانش حقوقی ندارند و در حال حاضر نقش مشاور را ایفا میکند و هنوز امکان ثبت نهایی خدمات در آن فراهم نشده است.
وی همچنین به ربات هوشمند سنجش و بهبود اتقان آرا اشاره کرد و گفت: به محض اینکه قاضی رأی را صادر میکند سامانه همان لحظه رأی را از نظر ساختاری بررسی کرده و اشکالات و پیشنهادهای اصلاحی را همراه با دلایل به قاضی ارائه میدهد و قاضی میتواند در صورت صلاحدید آنها را پذیرفته و رأی را اصلاح کند.
کاظمیفرد درباره استعلامات قضایی نیز اظهار کرد: تعداد استعلامات قضایی نسبت به سال ۱۴۰۰ رشد ۱۰۰ درصدی داشته و در این سالها ۱۱ میلیون و ۵۰۰ هزار استعلام انجام شده است.
وی در ادامه به سامانه اطلاع مؤثر اشخاص ساما اشاره کرد و گفت: حدود ۹ درصد از کل ترددهای قوه قضاییه مربوط به اشخاص خاص از جمله مجرمان حرفهای، افراد سابقهدار خطرناک، شاهدان حرفهای و ضامنان حرفهای است.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه افزود: افرادی که رفتارهای مشابه و تکرارشونده در دستگاه قضایی دارند در این سامانه نشاندار میشوند و از لحظه ورود به هر یک از واحدهای قضایی، اطلاعات آنها به صورت خودکار بررسی میشود. در نتیجه پیش از رسیدگی به قاضی هشدار داده میشود که این شخص در پروندهها یا مراجع مختلف قضایی سابقه اقدامات مشابه داشته است.
وی خاطرنشان کرد: سامانه شناسایی شهود حرفهای یکی از مهمترین زیرسامانههای ساما است و قابلیت شناسایی ضامنان حرفهای نیز به آن افزوده شده است تا افرادی که به صورت مستمر ضمانت دیگران را بر عهده میگیرند، شناسایی شوند.
کاظمیفرد ادامه داد: از همین ظرفیت برای شناسایی و پیگیری محکومان متواری نیز استفاده میشود. این افراد در سامانه نشاندار شده و اطلاعات آنها در اختیار واحدهای مختلف قوه قضاییه و همچنین سایر نهادهای نیازمند قرار میگیرد تا در صورت مراجعه یا شناسایی، به صورت برخط مشخص شود که فرد دارای دستور جلب است.
وی درباره سامانه اعتبار معاملاتی اشخاص نیز گفت: شهروندان میتوانند پیش از انجام معاملات از طریق این سامانه استعلام بگیرند و در صورت وجود دستور جلب برای طرف مقابل از آن مطلع شوند.
رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه در ادامه به سامانه انتخاب هوشمند کارشناس اشاره کرد و افزود: انتخاب کارشناسان به صورت هوشمند توسط سامانه انجام میشود و در حال حاضر ۶۰ درصد ارجاعات کارشناسی از این طریق صورت میگیرد. این اقدام موجب توزیع عادلانه پروندههای کارشناسی میان کارشناسان شده است.
در ادامه، رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه به تشریح عملکرد سامانه مدیریتی پایش پرداخت و گفت: اطلاعات پانزده ساله قوه قضاییه در این سامانه، در تمام لایههای ورودی دستگاه قضایی و به تفکیک مراجع قضایی و ماههای سال، گردآوری و ذخیره شده است.
کاظمیفرد افزود که سیمای جرایم هر استان در این سامانه بهصورت مجزا قابل مشاهده است و تفاوتهای استانی بهوضوح دیده میشود. همچنین نسبت پروندههای وارده به جمعیت هر استان مشخص شده و حتی مقایسههایی نظیر نسبت دعاوی حقوقی به جمعیت استان نیز در دسترس است.
وی با تأکید بر کاربرد کلان این سامانه گفت: دستاوردهای پایش دادهها، برای تصمیمگیریهای کلان راهبردی بسیار مؤثر است، برای نمونه، سیمای جرایم در استانها میتواند به سیاستگذاریهای مدیریتی و تدوین برنامههای پیشگیری از وقوع جرم کمک شایانی کند.
رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضائیه با اشاره به بینظیر بودن این سطح از دادهها در کشور اظهار داشت که این دادهها با نهادهای فرهنگی نیز بهاشتراک گذاشته شده است. ضمن اینکه هر هفته از سوی خود مرکز، پایش شده و برای اصلاح روندها در اختیار مراجع ذیصلاح قرار میگیرد. در راستای تفاهم با وزارت علوم، مقرر شده این دادهها در اختیار نهادهای آموزشی نیز قرار گیرد، هرچند این اطلاعات دارای محرمانگیهای خاص خود هستند.
کاظمیفرد با بیان اینکه حکمرانی دادهمحور که در اجرای سند تحول قضایی تعریف شده، در این دوره بهخوبی محقق شده است، تصریح کرد که از لحظه ورود هر فرد به دستگاه قضایی، تمامی مراحل تحت رصد و پایش دقیق قرار میگیرد.
وی در ادامه به سامانه نقد و تحلیل آرای دادگستری پرداخت و گفت که یکی دیگر از اقدامات مهم در حوزه تحول دیجیتال، آزادسازی و انتشار کلاندادههای قضایی برای بهرهگیری در فناوریهای هوش مصنوعی است. در این چارچوب، آرای قضایی بهصورت گمنامسازیشده منتشر شده و اکنون بیش از ۱۰ میلیون رأی قضایی برای قضات، پژوهشگران، وکلا و عموم مردم قابل دسترسی است.
کاظمیفرد در ادامه با تأکید بر اینکه تلاش مرکز، آوردن عدالت به خانه شهروندان است، به تشریح عملکرد سامانه خدمات قضایی من پرداخت.
وی در پاسخ به سؤالی درباره اختلالات و قطعیهای پیشآمده و گلایههای شهروندان از سامانههای مرکز آمار، گفت: بخشی از اشکالات را میپذیریم، اما قسمت دیگری از آن ناشی از اختلالات مقطعی زیرساختی در سطح کشور است، بهگونهای که هرگاه مشکل در شبکه پرداخت یا سامانه پیامک رخ دهد، سامانههای ما نیز بهطور طبیعی مختل یا قطع میشوند.
وی در پاسخ به پرسشی درباره دشواری استفاده از برخی سامانهها و عدم طراحی مناسب آنها، اظهار داشت: اکثر سامانههای کشور کاربرپسند نیستند و تبلیغات درستی نیز برای آنها انجام نشده است. مرکز به طراحان توانمند نیاز داشت و از آنجا که سکوها طراح خوبی هستند از سال گذشته به سمت بهرهگیری از امکانات آنها حرکت کرده است، چرا که معتقد است مردم باید بهراحتی به این خدمات دسترسی داشته باشند.
رئیس مرکز آمار و فناوری قوه قضاییه در پاسخ به سؤال دیگری درباره سهم این مرکز در کاهش نارضایتی از تبعیض و بیعدالتی در جامعه، گفت که بهصورت غیرمستقیم و از طریق پایش دادهها، بخشی از مشکلات را به دستگاههای مربوطه منتقل میکنند تا در جهت رفع حس نارضایتی عمومی گام بردارند. اما کار اصلی مرکز، فراهم کردن دسترسی مستقیم و بهتر شهروندان به خدمات قضایی برای ایجاد رضایت و احساس بهرهمندی از عدالت است. برای نمونه، سامانه جامع وثایق برخط، وثیقه را بهصورت برخط ارزیابی میکند که این امر سهم بالایی در افزایش رضایت عمومی میتواند داشته باشد.
به گفته وی، همین که بتوانند حتی یک درصد به رشد حس رضایت و بهرهمندی عموم شهروندان نسبت به قوه قضاییه بیفزایند، کار بزرگی است.
کاظمیفرد در پاسخ به این پرسش که چرا در برخی دفاتر خدمات قضایی مشاور حقوقی وجود ندارد، توضیح داد که وظیفه ذاتی دفاتر، ارائه مشاوره حقوقی نیست، بلکه بیشتر مشاوره ثبتمحور ارائه میدهند، هرچند برخی از دفاتر بهطور اختیاری مشاوره حقوقی نیز دارند. در حال رایزنی با مرکز وکلا هستیم تا از ظرفیت آنها در این مراکز استفاده کنیم.
وی درباره بهرهمندی اتباع از خدمات قضایی گفت که هماکنون بیش از دویست هزار نفر از اتباع از سامانه ثنا استفاده میکنند و از امروز، خدمات سامانه قضایی من نیز برای اتباع قابل بهرهبرداری است.
کاظمیفرد در ادامه با اشاره به حرکت به سمت دادرسی هوشمند اعلام کرد که این طرح بهصورت آزمایشی در چند استان در حال اجراست. هدف این است که کارهای تکراری به ماشین واگذار شده و دستیار هوشمند قاضی نیز برای کمک به تصمیمگیری بهتر او طراحی شود.
هوشمندسازی خدمات قضایی در کاهش اطاله دادرسی مؤثر بوده است، بهعنوان مثال، در حوزه ارجاع کارشناسی، توزیع را نرمال کرده و زمان ارجاع را از ۲۸ روز به ۱۹ روز کاهش داده است.
انتهای پیام/