سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ شاهد تشدید بحرانهای حقوق بشری در جهان بودند؛ گزارشهای سالانه سازمان عفو بینالملل Amnesty International (The State of the World’s Human Rights ۲۰۲۵/۲۰۲۶) و دیدهبان حقوق بشر Human Rights Watch (World Report ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶) از «عصر شکارچی» (predatory era) سخن میگویند که در آن قدرتهای بزرگ، قوانین بینالمللی، چندجانبهگرایی و حقوق بشر را هدف قرار دادهاند.
درگیریهای مسلحانه در غزه، سودان، اوکراین، میانمار، جمهوری دموکراتیک کنگو و بهویژه تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در ۲۰۲۶، منجر به کشته شدن دهها هزار غیرنظامی، آوارگی میلیونها نفر، جنایتهای جنگی، جنایتهای علیه بشریت و حتی نسلکشی شده است.
حملهها به زیرساختهای غیرنظامی، خشونت جنسی نظاممند و بیتوجهی جهانی از ویژگیهای اصلی این دوره هستند.
بدترین حملهها به حقوق بشر در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶
بازیگران متعددی در سالهای ۲۰۲۵-۲۰۲۶ مرتکب نقضهای جدی حقوق بشر شدند:
رژیم صهیونیستی: گزارشهای دیدهبان حقوق بشر و عفو بینالملل رژیم صهیونیستی را به ارتکاب نسلکشی، پاکسازی قومی و جنایتهای علیه بشریت در غزه متهم کردهاند؛ بیش از ۷۰ هزار کشته از اکتبر ۲۰۲۳ (تا ۲۰۲۵-۲۰۲۶)، محرومیت عمدی از آب، غذا و دارو (جنایت علیه بشریت)، بمباران گسترده غیرنظامیان و ادامه شهرکسازی غیرقانونی در کرانه باختری، حتی پس از آتشبس اکتبر ۲۰۲۵، ادامه یافت.
سودان (نیروهای پشتیبانی سریع - RSF): کشتارهای گسترده، تجاوز جنسی نظاممند، پاکسازی قومی در دارفور غربی (جنایتهای علیه بشریت)، بیش از ۱۵۰ هزار کشته و ۱۱ میلیون آواره نتیجه درگیری مسلحانه در این کشور هستند که امارات سلاح عاملان کشتار را تامین میکرد.
آمریکا: بیش از ۱۵۰ مورد اعدام فراقضایی با بمباران قایقها در کارائیب و اقیانوس آرام با ادعای مبارزه با قاچاق مواد مخدر، حمله به ونزوئلا درژانویه ۲۰۲۶ و تجاوز نظامی به ایران در فوریه ۲۰۲۶ شامل حمله به مدرسهای در میناب استان هرمزگان که بیش از ۱۰۰ کودک را قربانی کرد.
میانمار: ارتش این کشور در ادامه جنایتهای جنگی به روستاها حمله کرده و دهها غیرنظامی ازجمله کودکان را قتلعام کرد.
این اقدامها اغلب با بیکیفری جهانی همراه بودند
بیسابقهترین نقضهای حقوق بشری
برخی نقضها به دلیل مقیاس، نوآوری در روش یا تاثیر جهانی، موثرترین و بیسابقه بودند:
تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران: حمله مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران به کشتار غیرنظامیان شامل کودکان منجر شده و زیرساختهای انرژی و اختلال در تنگه هرمز را رقم زد؛ این جنگ بیسابقه بود، زیرا مستقیما بازیگران متعددی را درگیر کرد و خطر درگیری منطقهای گسترده ایجاد کرد.
استفاده از گرسنگی بهعنوان سلاح در غزه: محرومیت عمدی از آب و غذا توسط رژیم صهیونیستی که دیدهبان حقوق بشر آن را جنایت علیه بشریت و نسلکشی خوانده است، بر میلیونها نفر تاثیر گذاشت.
خشونت جنسی نظاممند در سودان: در سودان نیروهای پشتیبانی سریع از خشونت جنسی بهعنوان ابزار جنگی استفاده کردند.
اعدامهای فراقضایی آمریکا: آمریکا در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ بیش از ۱۵۰ مورد با بمباران قایقها انجام داد که در دوران مدرن بیسابقه بوده است.
این موارد نهتنها حقوق فردی را نقض کردند بلکه نظم بینالمللی شامل منشور سازمان ملل و کنوانسیونهای ژنو را تضعیف کردند و بیتوجهی جهانی را نشان دادند.
- بیشتر بخوانید:
- نقض آتشبس توسط آمریکا زیر ذرهبین حقوق بینالملل، بشردوستانه و حقوق بشر
- سایه سنگین الگوریتمهای مرگ بر سر غیرنظامیان در جنگها
جنگافروزیهای آمریکا و رژیم صهیونیستی
جنگ غزه (ادامه و تشدید در ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶): رژیم صهیونیستی جنگ آغازشده علیه غزه در اکتبر ۲۰۲۳ (مهر ۱۴۰۲) را با وجود برقراری آتشبس همچنان ادامه میدهد؛ دیدهبان حقوق بشر و سازمان عفو بینالملل این اقدام را شامل جنایتهای جنگی، علیه بشریت و نسلکشی میدانند که به کشتار بیش از ۷۰ هزار نفر، ویرانی گسترده و آوارگی اکثریت جمعیت غزه منجر شده است.
تجاوز نظامی به ایران: رژیم صهیونیستی در ژوئن ۲۰۲۵ به تاسیسات هستهای صلح آمیز و مراکز غیرنظامی ایران حمله کرد؛ این رژیم در فوریه ۲۰۲۶، با همراهی آمریکا حمله گسترده مشترکی آغاز کرد؛ این تجاوز که با پاسخ ایران مواجه شد، توسط کارشناسان نقض ماده ۲ (۴) منشور سازمان ملل یعنی ممنوعیت استفاده از زور اعلام شد.
این جنگها باعث کشته شدن هزاران غیرنظامی، بحران انسانی، آلودگی محیطی و تشدید تنشهای منطقهای شدند؛ آمریکا همچنین در حملهها به ونزوئلا (۲۰۲۶) دخیل بود که بهعنوان تجاوز توصیف شد.
بدترین حملهها به حقوق بشر از سوی دولتها و گروههای مسلح در درگیریهای مسلحانه در نقاط مختلف جهان ازجمله سودان، غزه، ایران رخ داد؛ نهادهای بینالمللی ازجمله شورای امنیت، دیوان بینالمللی کیفری ICC به دلیل وتوها و عدم همکاری برخی از بازیگران مانند آمریکا ناکارآمد بودند؛ با وجود این، اعتراضهای جهانی و گزارشهای مستقل روزنههایی از امید را برای تحقق عدالت زنده نگه داشت.
برای توقف این روند، نیاز به تقویت مسئولیتپذیری، تحریمهای هدفمند و دیپلماسی واقعی وجود دارد؛ جهان باید توجه داشته باشد که صلح پایدار بدون عدالت حقوق بشری ممکن نیست.
بدترین بازیگران ناقض حقوق بشر
براساس مقیاس نقضها، تعداد قربانیان، تاثیر جهانی، جنایتهای جنگی و علیه بشریت و بیثباتی ایجادشده، بدترین بازیگران به ترتیب تقریبی تاثیرگذاری بر نقض حقوق بشر عبارتند از:
رژیم صهیونیستی که براساس گزارشهای متعدد بیشترین تاثیر منفی را بر حقوق بشر در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ داشته است، دست به اقدامهای زیر زد:
ادامه و تشدید جنگ غزه با اتهام نسلکشی، جنایت علیه بشریت و پاکسازی قومی.
کشته شدن دهها هزار غیرنظامی، محرومیت عمدی از غذا، آب و دارو.
بمباران گسترده زیرساختهای غیرنظامی و ادامه شهرکسازی غیرقانونی.
آمریکا نیز با مشارکت مستقیم در جنگ ایران ۲۰۲۶، حملههای فراقضایی مانند بمباران قایقها در آبهای کارائیب و دخالت در ونزوئلا و حمایت نظامی و سیاسی از طرفهای درگیر در دیگر درگیریها که نقضها را تشدید کرد، در رده بعدی قرار داشت.
نیروهای پشتیبانی سریع (RSF) سودان با حمایت امارات دست به کشتارهای گسترده، تجاوز جنسی نظاممند و پاکسازی قومی در دارفور زد که نتیجه آن بیش از ۱۵۰ هزار کشته و میلیونها آواره برجا گذاشت؛ سودان اکنون جغرافیای یکی از بدترین بحرانهای انسانی دهه اخیر است.
تاثیر این حملهها بر آینده و چشمانداز حقوق بشر
حملههای گسترده به حقوق بشر در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ ازجمله جنگ غزه، بحران سودان، سرکوبهای داخلی در کشورهای مختلف و بهویژه تجاوز نظامی ۲۰۲۶ به ایران با دخالت مستقیم آمریکا و رژیم صهیونیستی تاثیرهای عمیق و بلندمدتی بر چشمانداز حقوق بشر گذاشته است.
این نقضها منجر به فرسایش جدی هنجارهای بینالمللی شده است:
تضعیف اصل accountability (پاسخگویی): نقضهای آشکار بدون مجازات (impunity) مانند حملهها به غیرنظامیان باعث شده بسیاری از دولتها و گروهها احساس کنند میتوانند قوانین جنگ (IHL) و حقوق بشر را نادیده بگیرند؛ این امر خطر «vanishing point» (نقطه محو) حقوق بشردوستانه را افزایش داده است.
دوگانگی استاندارد (Double Standards): واکنش متفاوت به نقضها محکومیت شدید روسیه در اوکراین در مقابل حمایت یا سکوت نسبی نسبت به برخی اقدامها در غزه یا ایران مشروعیت قوانین بینالمللی را کاهش داده است؛ این امر اعتماد جهانی به «rules-based order» را خدشهدار کرده و میتواند به گسترش افراطگرایی و درگیریهای بیشتر منجر شود.
تاثیر بر نسلهای آینده: آوارگی بیش از ۱۲۳ میلیون نفر در ۲۰۲۴-۲۰۲۵، تخریب زیرساختها مانند مدرسهها، بیمارستانها، آب شیرینکن، بحرانهای غذایی و زیستمحیطی، حقوق نسل آینده مانند حق بر آموزش، سلامت و محیط زیست را تهدید میکند.
جنگ علیه ایران بهویژه با اختلال در تنگه هرمز، قیمت انرژی و غذا را جهانی افزایش داد و حق بر استاندارد زندگی مناسب را نقض کرد.
در عین حال، چشمانداز کوتاهمدت تاریک است و خطر افزایش خودسرانهگرایی (authoritarianism)، و استفاده از فناوریهای مرگبار را تشدید کرده است، اما در بلندمدت، این بحرانها ممکن است به بازاندیشی و تقویت سازوکارها منجر شود.
نهادهایی مانند شورای امنیت، دیوان بینالمللی کیفری، دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) و سازمان ملل تحت فشار شدید قرار گرفتهاند؛ شورای امنیت به دلیل وتوهای آمریکا نتوانسته اقدامهای موثر انجام دهد؛ دیوان بینالمللی کیفری با فشار برای کاهش بودجه و محدودیت صلاحیت روبهرو است.
تاثیر حملهها به نقض حقوق بشر بر مردم جهان
مردم عادی بیشترین آسیب را از این روند دیده و خواهند دید؛ آسیبها به شرح زیر هستند:
بحران انسانی فوری: کشته شدن دهها هزار غیرنظامی، آوارگی، گرسنگی، بیماری و تخریب خانهها؛ در ایران، حملهها به مدرسهها و زیرساختها هزاران کودک و غیرنظامی را تحت تاثیر قرار داد.
تاثیر اقتصادی-اجتماعی جهانی: افزایش قیمت غذا و انرژی، تورم و کاهش دسترسی به حقوق اقتصادی-اجتماعی. کشورهای در حال توسعه بیشترین ضربه را خوردهاند.
تغییرات اجتماعی: زنان، کودکان و اقلیتها آسیبپذیرتر شدهاند.
مهاجرت و بیثباتی: موجهای جدید پناهجویان میتواند تنشهای اجتماعی در کشورهای میزبان ایجاد کند و به راستگرایی افراطی دامن بزند.
انتهای پیام/