واقعه غدیر، تنها یک رویداد تاریخی در صدر اسلام نیست؛ خطی است که پیامبر(ص) برای همیشه ترسیم کرد، اما افسوس که مسیر آن به زودی گم شد. از سقیفه تا کربلا و از غیبت صغری تا عصر حاضر، پرسش همیشگی منتظران این بوده است که مگر نه اینکه غدیر روز اکمال دین بود؟ پس چرا این همه نقص و فساد و فراق؟
حجتالاسلام والمسلمین محمدرضا نصوری، معاون بنیاد حضرت مهدی(عج)، در گفتوگو با میزان، پیوند عمیق «غدیر» و «مهدویت» را واکاوی کرده و از نادیده گرفته شدن ۱۲ نعمت پیاپی امامت، غفلت جمعی در سقیفه، و نقش فراموشی غدیر در طولانی شدن غیبت کبری میگوید. آنچه میخوانید مشروح این گفتوگو است.
پیامبر در غدیر فرمود: «فَلْیُبَلِّغِ الْحَاضِرُ الْغَائِبَ». آیا این تأکید بر انتقال پیام غدیر تا نسلها، ارتباط مستقیمی با وظیفه منتظران در آخرالزمان برای زنده نگه داشتن این واقعه ندارد؟
بله همینطور است. پیامبر در خطبه غدیر قصد داشت امامت پس از خود را اثبات کند؛ از امیرالمؤمنین(ع) تا حضرت مهدی(عج) که ۱۸ بار مهدی را مخاطب قرار داد. امروزه وظیفه منتظران فقط بیان فضایل امیرالمؤمنین نیست، زیرا حتی مخالفانی مانند معاویه، سلفیها و وهابیها نیز فضایل ایشان را انکار نمیکنند. راهبرد اصلی باید اثبات امامت باشد.
از همان زمان، مهمترین وظیفه منتظران معرفت به امام است؛ چنانکه پیامبر فرمود: «من مات و لم یعرف امام زمانه مات میتة جاهلیه» (حتی این روایت با اندک تغییری در منابع اهل سنت نیز آمده است). بنابراین ارتباط مستقیم و روشنی میان انتقال پیام غدیر و وظیفه منتظران در همه اعصار وجود دارد.
اگر غدیر سند خلافت بلافصل امام علی(ع) است، آیا میتوان گفت انحراف از غدیر، زمینهساز غیبت امام عصر(عج) نیز شد؟ این دو رویداد را چگونه به هم وصل میکنید؟
خداوند در سوره ملک آیه ۳۰ میفرماید: «قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَاؤُكُمْ غَوْرًا فَمَنْ يَأْتِيكُمْ بِمَاءٍ مَعِينٍ»؛ امام باقر(ع) «ماء معین» را امام زمان هر عصر معنی فرمودند.
اگر مردم قدر این آب گوارا (نعمت امامت) را میدانستند، در مسیر درست حرکت میکردند. مردم نخستین نعمت (امیرالمؤمنین) را با وجود همه بینات و شواهد پیش از غدیر (مانند حدیث منزلت «انت منی بهارون») نادیده گرفتند. سپس نعمت دوم (امام حسن)، سوم (امام حسین) و تا دوازدهمین نعمت را همینگونه کنار زدند.
خدای متعال میفرماید: «هرگاه تشنه این آب شوید و قدر آن را بدانید، به شما میدهم.» بله، همانطور که مردم در غیبت امام مقصرند، میتوانند در ظهور نیز مؤثر باشند. انحراف از غدیر، زمینهساز زحمات فراوان برای ائمه بعدی و در نهایت غیبت شد. ما باید غدیر را احیا کنیم و نگذاریم چیز دیگری جایگزین آن شود.
در برخی روایات، قیام قائم(عج) احیای سنتهای فراموششده پیامبر دانسته شده. به نظر شما «احیای غدیر» در عصر ظهور چه شکلی خواهد داشت؟
عصر ظهور، عصر حاکمیت خود امام زمان(عج) است. امام دو هدف اصلی دارد: اجرای معنویت (توحیدمحوری) و اجرای عدالت. در آن دوران، مردم لذت تصمیمات انسانهای عادل را میبینند و قلباً به آن گرایش پیدا میکنند.
امیرالمؤمنین(ع) نیز وقتی برای خلافت دعوت شد، فرمود: «این عدالت را نمیتوانید تحمل کنید». در عصر ظهور، خود امام حاکم است و ما مطیع امر ایشان خواهیم بود. آنچه امروز وظیفه ماست، تمرین توحیدمحوری و عدالت پیش از ظهور است تا بتوانیم یار امام شویم و دعای «اللهم اجعلنی من انصاره و اعوانه» را تحقق ببخشیم.
در دعای ندبه میگوییم «أین ولیُ المُطهَّرون...؟». آیا فاصله گرفتن از خط غدیر، دلیل اصلی پرسش «این ولیّ عصر؟» در آخرالزمان نیست؟
بله همینطور است. وقتی در دعای ندبه میگوییم «أین ولی المُطهَّرون»، در حقیقت اعلام آمادگی میکنیم. این اعلام باید فقط به زبان نباشد، بلکه در عمل نیز تحقق یابد. اگر میگوییم مطیع ولایت پاک شما هستم، باید پاک زندگی کنم، پاک مدیریت کنم، مال و تربیت و ظاهرم پاک باشد. امام غیبتش به میزان آمادگی انسانها بستگی دارد.
این آمادگی در چهار بعد است: بینشی (عقاید رشد یافته)، ارزشی (اخلاق منطبق با معیارهای امام)، رفتاری (عمل متناسب با خواست امام) و تدبیری و مدیریتی (مدیریت جامعه و نسل به گونهای که امام بپسندد).
فاصله از خط غدیر، ما را از این آمادگی دور میکند و پرسش «أین ولی العصر» را به یک ناله و فریاد انتظار تبدیل میکند.
اگر روز غدیر، روز اکمال دین و اکمال نعمت بود، آیا انحراف از آن باعث نقص دین و ظهور فساد در آخرالزمان نشده است؟ چگونه این دو را تحلیل میکنید؟
قرآن میفرماید: «أَطِیعُوا اللَّهَ وَأَطِیعُوا الرَّسُولَ». اطاعت از رسول خدا یعنی عمل به همه بایدها و نبایدهای ایشان. پیامبر بیش از ۵۶ روایت غیرتکراری در بحث امامت و مهدویت و خطبههای متعدد دارند. اگر کسی این نگاه را نداشته باشد، در اعتقادات دینی خود دچار نقص میشود.
دین سه ضلع دارد: عقاید، احکام، اخلاق. معیار همه اینها بر اساس امام هر عصر است. روز قیامت «یوم نَدعُو کُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ»؛ هر کس با امام زمان خود محشور میشود. اگر امروز امام من امام زمان(عج) است، باید بر اساس مهندسی رفتاری که امام میخواهد حرکت کنم. نمونه تاریخی زبیر که پس از رسول خدا(ص) از امیرالمؤمنین(ع) دفاع میکرد اما بعداً جزو جریان انحراف قرار گرفت، یا شمر که در صفین با امیرالمؤمنین(ع) بود اما در کربلا بدترین نقش را ایفا کرد، نشان میدهد که انحراف از امامت، انسان را تا نقص دین و فساد پیش میبرد.
روایتی از امام صادق(ع) داریم: «لَوْ تَرَکَ النَّاسُ حَجَّهُمْ ما کانَتِ الْغَیْبَةُ لِتَتِمَّ». این روایت چه نسبتی با غدیر دارد؟ آیا میتوان گفت غفلت از غدیر (به عنوان حجت الهی) یکی از عوامل طولانی شدن غیبت کبری است؟
غفلت، مهمترین عاملی است که انسان را به غیبت امام عادت میدهد. انسان چهار وظیفه اساسی دارد:
۱. معرفت (دانشی، رفتاری و عاطفی)
۲. اطاعت (مشکل امیرالمؤمنین، امام حسن و امام حسین(ع) نبود یاران مطیع بود؛ جز افرادی مانند زهیر و بریر)
۳. محبت (عشق ورزی به امام)
۴. فعالیت
غفلت باعث میشود این چهار وظیفه در مسیر صحیح قرار نگیرند. عجیب آنکه واقعه عظیم غدیر در ۱۸ ذیالحجه رخ داد و پیامبر در ۲۸ صفر از دنیا رفت، اما در سقیفه هیچکس به غدیر استناد نکرد. بعدها حضرت زهرا(س) و امیرالمؤمنین(ع) به جهلزدایی پرداختند.
غفلت سمی است که انسان را به هواپرستی و هوسپرستی میکشاند و اجازه نمیدهد نظاممندی درستی در بحث امامت شکل بگیرد. بنابراین بله، غفلت از غدیر (به عنوان حجت الهی) قطعاً یکی از عوامل طولانی شدن غیبت کبری است.
و نکته پایانی؟
ما باید هم راهبرد معرفتی را رشد دهیم و هم تهذیب را از بدعتها و خرافات پالایش کنیم؛ زیرا همین بدعتها بود که مسیر پیامبر(ص) در غدیر را به انحراف کشاند.
انتهای پیام/