جام جهانی ۲۰۲۶ قرار است نهتنها بزرگترین جام جهانی تاریخ از نظر تعداد تیمهای شرکتکننده باشد، بلکه از نظر فناوری داوری نیز نقطه عطفی در فوتبال جهان محسوب شود. فیفا از مجموعهای از فناوریهای جدید رونمایی کرده که میتوانند بسیاری از جنجالیترین صحنههای فوتبال را به خاطره تبدیل کنند؛ از آفسایدهای بحثبرانگیز گرفته تا گلهایی که مشخص نیست توپ قبل از آن از زمین خارج شده یا نه.
مهمترین تغییر، نسخه جدید سیستم آفساید نیمهخودکار است؛ فناوریای که میتواند پایانبخش یکی از بحثبرانگیزترین دستورالعملهای سالهای اخیر باشد؛ همان قانونی که کمکداوران را مجبور میکرد در صحنههای مشکوک، پرچم خود را پایین نگه دارند تا حمله به پایان برسد. قانون ناجالبی که نهتنها موجب سردرگمی بازیکنان میشد، بلکه عمدتاً اعصاب تماشاگران و مخاطبان را نیز خرد میکرد که چرا داور زودتر پرچم نزده.
در سیستم جدید، اگر بازیکنی بیش از ۱۰ سانتیمتر در موقعیت آفساید قرار داشته باشد، یک هشدار صوتی فوری برای کمکداور ارسال خواهد شد. این موضوع باعث میشود تصمیمگیری بسیار سریعتر انجام شود و در بسیاری از مواقع بازی بیدلیل ادامه پیدا نکند.
پایان یک خطر بزرگ؟
یکی از دلایل اصلی توسعه این فناوری، جلوگیری از حوادث ناگوار ناشی از ادامه پیدا کردن صحنههای آفساید است. در سالهای اخیر بارها دیده شده که بازیکنان پس از ادامه یافتن یک حمله آفساید دچار مصدومیت یا درگیری با بازیکن حریف شدهاند.
نمونه مشهور آن به ماه می ۲۰۲۵ بازمیگردد؛ زمانی که تایوو آوونیی، مهاجم ناتینگهام فارست، پس از برخورد شدید با تیر دروازه در صحنهای که در نهایت آفساید اعلام شد، به کمای مصنوعی منتقل شد. حالا فیفا امیدوار است با تصمیمگیری سریعتر، خطر چنین اتفاقاتی به حداقل برسد.
البته فناوری جدید هنوز هم بینقص نیست. آفسایدهای بسیار نزدیک همچنان نیازمند بررسیهای دقیق VAR خواهند بود و در برخی شرایط خاص، مانند تجمع چند بازیکن در یک نقطه یا حضور بازیکنان روی زمین، محدودیتهایی وجود دارد. همچنین تصمیمگیری درباره آفسایدهای تفسیری همچنان از توانایی این فناوری خارج است؛ مواردی که نیاز به قضاوت داور درباره تأثیرگذاری یک بازیکن بر حریف بدون لمس توپ دارند.
آواتارهای هوش مصنوعی در خدمت داوری
شاید جذابترین بخش پروژه جدید فیفا، استفاده از هوش مصنوعی برای ساخت نسخه دیجیتالی تمامی بازیکنان حاضر در جام جهانی باشد. طبق برنامه، از تمام ۱۲۴۸ بازیکن حاضر در ۴۸ تیم شرکتکننده اسکن ۳ بعدی تهیه خواهد شد. این اسکنها که تنها در یک ثانیه انجام میشوند، به سیستم داوری کمک خواهند کرد تا موقعیت بدن بازیکنان را با دقتی بیسابقه تشخیص دهد.
نتیجه این فناوری، نمایش انیمیشنهای آفساید بسیار دقیقتر و واقعیتر برای داوران، تلویزیونها و هواداران خواهد بود؛ تصاویری که میتوانند بسیاری از ابهامات رایج را از بین ببرند. طبق برنامه این اسکنهای دیجیتالی در جریان عکسبرداری (فوتوشوت) پیش از مسابقات تهیه خواهد شد؛ بنابراین باید منتظر تمام بازیکنان حاضر در جام جهانی از جمله ملیپوشان ایران در اتاق اسکنهای ۳ بعدی باشیم.
تشخیص خروج توپ و بررسی دید دروازهبان
فیفا تنها به آفساید بسنده نکرده است. فناوری جدیدی نیز برای تشخیص خروج کامل توپ از زمین پیش از به ثمر رسیدن گل مورد استفاده قرار خواهد گرفت. این سیستم با کمک تراشه داخل توپ و بازسازی ۳ بعدی صحنه، میتواند مشخص کند آیا توپ از خطوط زمین عبور کرده یا خیر.
همچنین فناوری موسوم به بازسازی سهبعدی لحظهای به داوران کمک خواهد کرد تا در صحنههای مربوط به اختلال در دید دروازهبان تصمیمات دقیقتری بگیرند. این سیستم زاویه دید واقعی گلرها را شبیهسازی میکند و مشخص خواهد کرد که آیا بازیکن مهاجم واقعاً روی دید دروازهبان تأثیر گذاشته است یا نه.
به این ترتیب، جام جهانی ۲۰۲۶ میتواند آغازگر عصری تازه در داوری فوتبال باشد؛ عصری که در آن هوش مصنوعی، حسگرهای هوشمند و بازسازیهای ۳ بعدی بیش از هر زمان دیگری در خدمت عدالت در زمین فوتبال قرار خواهند گرفت؛ البته اگر واقعا به اجرای صحیح قوانین کمک کنند و باعث وقفه و اخلال در روند بازی نشوند.
انتهای پیام/