بیش از هشتاد روز از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک ایران میگذرد؛ جنگی که بدون مجوز شورای امنیت و برخلاف تمام اصول حقوق بینالملل، بر اساس محاسبات راهبردی نادرست به ایران تحمیل شد. اکنون تنگه هرمز، مهمترین آبراه استراتژیک جهان، در مرکز یکی از پیچیدهترین بحرانهای امنیتی و حقوقی خاورمیانه قرار گرفته است. آنچه امروز در تنگه هرمز میگذرد، نه یک وضع عادی و نه حاصل مذاکرات صلحآمیز، که بازتاب مستقیم هزینههای یک جنگ نابرابر است. تحریمهای فلجکننده، افزایش بیسابقه حضور ناوگانهای جنگی، تردد اجباری کشتیهای تجاری در آبراهی که هر لحظه در معرض تنش نظامی قرار دارد، اختلال در زنجیره بیمه دریایی و از همه مهمتر، تهدید جدی محیط زیست شکننده خلیج فارس بر اثر آسیب به نفتکشها همه نشانههایی از مدیریت بحران در سایه جنگ است، نه مدیریت راهبردی در بستر صلح.
رویدادی برای یافتن راهکار در بحران
در این وضعیت خطیر، رویداد تخصصی «مدیریت تنگه؛ چالشها و راهکارها» به همت جمعی از صاحبنظران و حقوقدانان برجسته در پژوهشگاه قوه قضاییه برگزار شد تا از مرور مفاهیم انتزاعی فراتر رفته و به چالشهای عینی میدانی بپردازد. پرسش محوری نشست این بود: در شرایط جنگی، کدام تفسیر از حقوق دریاها اولویت دارد؟ چه مکانیسمهایی میتواند از فاجعه زیستمحیطی یا برخورد نظامی پیشگیری کند؟ و چگونه میتوان هم از حاکمیت ایران دفاع کرد و هم از بینالمللی ماندن تنگه هرمز؟ بررسیها نشان میدهد که حقوق ایران برای تأمین امنیت و دفاع از حاکمیت خود، در کنار الزام به تضمین عبور آزاد کشتیها بر اساس کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها، در شرایط صلح قابل جمع است، اما در وضعیت جنگی به یکی از سختترین معادلات حقوقی و میدانی بدل شده است.
حقوق دریاها و حفاظت از محیط زیست
نگاه چندسویه و میانرشتهای به مدیریت تنگه هرمز، وجه تمایز این رویداد بود. محورها طیف گستردهای را در بر میگرفت: از مبانی حقوق دریاها و کنوانسیون ۱۹۸۲ تا رویه قضایی بینالمللی، از نقش قوه قضاییه در اعمال حاکمیت تا اقدامات عملی ایران و عمان و از بیمه کشتیها در شرایط تنش تا حفاظت از زیستبوم حساس خلیج فارس. برنامه دو روزه رویداد از کلیات فاصله گرفت و وارد جزئیات اجرایی شد. روز نخست به مفهومشناسی آبراههای بینالمللی و تجربیات کشورهایی، چون ترکیه، استرالیا و شوروی سابق اختصاص داشت، سپس رویه قضایی و نظام حقوقی حاکم بر تنگهها مرور شد و پس از آن، نقش دادگستری و قوانین داخلی ایران در اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز مورد بحث قرار گرفت. روز دوم نیز به موضوعاتی نظیر روابط حقوقی ایران و عمان، خدمات دریایی و چالشهای اخذ بهای خدمات، بیمه کشتیها در زمان تنش، تدابیر امنیتی دولت ساحلی و حفاظت از محیط زیست در این آبراهه حیاتی اختصاص یافت.
در این رویداد، جمعی از برجستهترین اساتید و صاحبنظران از جمله علیرضا دیهیم، رضا موسیزاده، آرمین طلعت، زینب فرهمندزاد، منصور پورنوری، مجتبی قهرمانی، بهزاد سیفی، سید یاسر ضیائی، مهدی مختاری، محمدرضا حسینی و مهدی پیری به ارائه سخنرانی و تبادل نظر پرداختند. بر اساس اعلام برگزارکنندگان، خروجی این رویداد تخصصی در قالب یک کتاب جامع تدوین و در اختیار پژوهشگران و حقوقدانان قرار خواهد گرفت.
انتهای پیام/