جنوب لبنان و دره بقاع ستون فقرات بخش کشاورزی در لبنان هستند. این مناطق که بیش از ۶۵ درصد از کل زمینهای کشاورزی لبنان را تشکیل میدهند، به پایه و اساس زندگی و تداوم روستایی این کشور تبدیل شدهاند، زیرا جوامع محلی برای کسب درآمد و امنیت غذایی به شدت به باغهای زیتون، تولید دام، مرغداری و برداشتهای فصلی وابسته هستند. برای بسیاری از روستاهای لبنان، کشاورزی صرفاً یک شغل نیست، بلکه جزء اصلی هویت محلی است.
از اکتبر ۲۰۲۳ (مهر ۱۴۰۲)، گزارشهای شهرداریهای محلی، سازمانهای بشردوستانه، خبرنگاران و آژانسهای بینالمللی، تخریب مکرر زمینهای کشاورزی، تأسیسات دامداری، سیستمهای آبیاری و زیرساختهای کشاورزی توسط رژیم صهیونیستی را مستند کردهاند که حیات جوامع کشاورزی را تهدید میکند.
در حدود یک سوم جنوب و دره بقاع اکنون زمینهای کشاورزی غیرقابل دسترس هستند، زیرا به فسفر سفید و فلزات سنگین آلوده شدهاند و این آسیب برای دهههای آینده ادامه خواهد داشت. باغهای زیتون و مزارع سوزانده شدهاند، به دلیل بمباران مداوم از دسترسی کشاورزان به زمینهایشان جلوگیری شده است و تولید دام با حمله به انبارها، محل نگهداری دام و مرغداریها به شدت مختل شده است.
تخریب سیستمهای کشاورزی در طول جنگها پیامدهایی فراتر از خسارات مادی دارد. آسیب به تولید مواد غذایی، امنیت غذایی محلی را تضعیف میکند، اقتصاد روستایی را تضعیف میکند، آوارگی را تسریع میکند و پایداری بلندمدت زندگی غیرنظامیان در مناطق جنگزده را تهدید میکند. فراتر از تخریب فیزیکی فوری، این حملات پیامدهای اقتصادی و زیستمحیطی بلندمدتی را برای جوامعی که در حال حاضر با بیثباتی مالی شدید در بحبوحه بحران اقتصادی جاری لبنان مواجه هستند، ایجاد کرده است. با کاهش تولید داخلی، قیمت مواد غذایی بیشتر افزایش مییابد و وابستگی به مواد غذایی وارداتی افزایش مییابد و هزینههای زندگی را بیشتر تشدید میکند.
چرا بخش کشاورزی هدف قرار میگیرد؟
براساس تازهترین گزارش منتشرشده توسط وزارت کشاورزی لبنان، حدود ۵۶ هزار و ۲۶۴ هکتار از زمینهای کشاورزی در لبنان در نتیجه تجاوز رژیم صهیونیستی آسیب دیده است. در جنوب لبنان، ۱۸ هزار و ۵۵۹ هکتار آسیب دیده است که ۲۲.۵ درصد از کل زمینهای آسیب دیده را تشکیل میدهد.
طبق این گزارش، خسارات ناشی از بمباران و گلولهباران توسط رژیم صهیونیستی، ۶۴ شهر جنوبی را تحت تأثیر قرار داده است. کشاورزان خردهپا بیشترین آسیب را دیدهاند، به طوری که زمینهای کوچک حدود ۸۰ درصد از کل املاک کشاورزی در جنوب را تشکیل میدهند. ۷۷.۹ درصد از کشاورزان جنوبی به دلیل تهدیدات رژیم صهیونیستی از زمینهای خود آواره شدهاند.
عبدالله ناصرالدین، مشاور سابق وزیر کشاورزی لبنان، هدف واقعی حملات رژیم صهیونیستی به بخش کشاورزی را توضیح داده است.
او گفت: از روز اول تجاوز، دشمن اسرائیلی سیاست زمین سوخته را اتخاذ کرده و جنگلها و محصولات کشاورزی را در بیش از ۵۵ شهر جنوبی با استفاده از گلولههای فسفری ممنوعه بینالمللی هدف قرار داده است. رژیم اشغالگر این حملات را با این ادعا توجیه کرد که مقاومت از پوشش گیاهی و جنگلهای امتداد یافته از اللبونه در غرب تا مزارع شبعا در شرق برای انجام عملیات استفاده میکند.
با این حال، ناصرالدین توضیح داد که هدف واقعی فراتر از بُعد نظامی مستقیم است و پایههای تابآوری اقتصادی و اجتماعی مردم جنوب لبنان را هدف قرار میدهد. کشاورزی صرفاً یک بخش تولیدی نیست؛ بلکه منبع اصلی درآمد دهها هزار خانواده و نمادی از دلبستگی مردم به زمینهایشان است. بنابراین، هدف قرار دادن بخش کشاورزی با اهداف زیر صورت میگیرد:
- خشک کردن منابع درآمد و محروم کردن کشاورزان از معیشت اصلیشان.
- اجبار ساکنان به آوارگی و جلوگیری از بازگشت آنها.
- نابود کردن محیط کشاورزی و تضعیف ظرفیت تولید برای سالهای طولانی.
- وارد کردن خسارات اقتصادی عمده به بازارهای محلی و زنجیرههای تأمین.
به عبارت دیگر، هدف قرار دادن کشاورزی حملهای مستقیم به تابآوری مردم جنوب لبنان و حق آنها برای ماندن در سرزمینشان است.
تمام نشانههای زندگی تحت حمله
گزارش وزارت کشاورزی لبنان همچنین اشاره میکند که بیش از یک میلیون و ۸۴۸ هزار و ۸۵۶ مرغ، گوسفند، بز و گاو تلف شدهاند، بیش از ۲۹ هزار کندوی زنبور عسل نابود شده و حدود ۲ هزار و ۳۰ تن ماهی در صنعت آبزیپروری از بین رفته است.
ناصرالدین گفت که هدف قرار دادن مزارع دام و کارخانههای خوراک دام در جنوب لبنان بخشی از یک استراتژی نظاممند با هدف نابودی پایههای زندگی در منطقه است. اشغالگران میدانند که کشاورزی نقش محوری در تأمین مواد غذایی و حفظ جوامع محلی دارد.
او توضیح داد که تولید دام منبع درآمد پایداری برای هزاران خانواده فراهم میکند، در حالی که دسترسی به خوراک دام همچنان برای حفظ تولید دام ضروری است. به گفته او، حملات به این تأسیسات برای از بین بردن خودکفایی محلی و از بین بردن توان مالی کشاورزانی که در حال حاضر تحت تأثیر جنگ و آوارگی دست و پنجه نرم میکنند، طراحی شده است.
او همچنین تاکید کرد که تخریب مزارع و زیرساختهای کشاورزی با هدف جلوگیری از بهبود سریع فعالیتهای کشاورزی و ایجاد شرایط اقتصادی است که ساکنان آواره را از بازگشت به روستاهای خود منصرف میکند. هدف نهایی تبدیل زمین به منطقهای غیرقابل سکونت است.
تجاوز نظاممند به معیشت کشاورزان
وزارت کشاورزی لبنان تخمین زده است که تجاوز رژیم صهیونیستی از زمان آغاز تجاوز، خسارات گستردهای به درختان میوهدار در سراسر جنوب لبنان، به ویژه باغهای زیتون، وارد کرده است.
به گفته این وزارتخانه، از زمان آغاز تجاوز، حدود ۶ هزار و ۶۰۰ هکتار از درختان زیتون و ۱۱ هزار و ۷۵ هکتار از سایر درختان میوهدار آسیب دیده است. این تخریب شامل بیش از ۵۰ هزار درخت زیتون چند صد ساله است که به کاهش شدید تولید روغن زیتون منجر شده و تأثیر منفی بر کشاورزان، تولیدکنندگان زیتون، بازرگانان و بازارهای داخلی و خارجی گذاشته است.
ناصرالدین توضیح داد که هزاران هکتار از جنگلها و باغهای اللبونه، الماء الشعب، بنت جبیل، میس الجبل، خیام، الطیبه، مرجعیون و حاصبیا سوزانده و نابود شدهاند. او اشاره کرد که این مناطق از جمله مهمترین مراکز کشاورزی لبنان هستند و بیش از ۲۰ درصد از تولیدات کشاورزی کشور، به ویژه زیتون و روغن زیتون، مرکبات و سبزیجات فصلی را تشکیل میدهند.
او همچنین به تأثیر آوارگی اجباری اشاره کرد و گفت هزاران کشاورز مجبور به ترک زمینهای خود شدند و عملیات برداشت، آبیاری، هرس و نگهداری متوقف شد. او تأکید کرد که این امر خسارات را حتی در مناطقی که بهطور مستقیم مورد حمله قرار نگرفته بودند، عمیقتر کرد.
- بیشتر بخوانید:
- شهادت ۱۰۸ نفر از امدادگران و کارکنان بخش درمان لبنان در ۷۴ روز گذشته
- استفاده رژیم صهیونیستی از سلاحهای شیمیایی ممنوعه در جنوب لبنان
- سازمان ملل: حملات اسرائیل به لبنان نقض قوانین بینالمللی بشردوستانه است
او گفت که پیامدهای اقتصادی فراتر از کشاورزان، شامل بازرگانان، صادرکنندگان، دستگاههای پرس زیتون، کارخانههای بستهبندی، بخشهای حمل و نقل و ذخیرهسازی و همچنین کارگران فصلی کشاورزی نیز میشود.
ناصرالدین گفت: در نتیجه، این تجاوز نه تنها کشاورزان، بلکه کل زنجیره تولید و بازاریابی کشاورزی را هدف قرار داد.
او همچنین اظهار کرد که احیای زمینهای کشاورزی آسیبدیده ممکن است از یک فصل رشد تا چند سال طول بکشد، در حالی که انتظار میرود جبران خسارات درختان میوهدار به طور قابل توجهی طولانیتر شود، زیرا بسیاری از درختان برای بازگشت به بهرهوری کامل به سالها زمان نیاز دارند.
ناامنی غذایی حاد
براساس تازهترین تحلیل طبقهبندی یکپارچه فاز امنیت غذایی (IPC) که توسط وزارت کشاورزی لبنان با همکاری سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل (FAO) و برنامه جهانی غذا (WFP) منتشر شده است، لبنان با بحران امنیت غذایی جدیدی روبهرو است، زیرا تشدید مداوم حملات رژیم صهیونیستی، فروپاشی اقتصادی و آوارگی، ماهها بهبود شکننده را معکوس میکند.
این گزارش تصویری واضح از کشوری را نشان میدهد که عمیقتر در پریشانی انسانی فرو میرود، به طوری که انتظار میرود ۱.۲۴ میلیون نفربین آوریل (فروردین/اردیبهشت) و آگوست ۲۰۲۶ (مرداد/شهریور) ناامنی غذایی حاد طبقهبندی شده به عنوان بحران (فاز ۳ IPC) یا بدتر را تجربه کنند.
این ارقام نشاندهنده وخامت چشمگیر در مقایسه با ارزیابی قبلی است که از نوامبر ۲۰۲۵ (آبان/آذر ۱۴۰۴) تا مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) را پوشش میداد، زمانی که حدود ۸۷۴ هزار نفر یا ۱۷ درصد از جمعیت مورد بررسی، به عنوان ناامنی غذایی حاد طبقهبندی شده بودند.
وخامت اوضاع، بازتاب تأثیر فزاینده تجاوز رژیم صهیونیستی به لبنان، آوارگی گسترده، تورم، اختلال در کشاورزی و کاهش کمکهای بشردوستانه است که همگی در جهت تشدید فشار بر خانوارهایی که پس از سالها فروپاشی اقتصادی با مشکلات دست و پنجه نرم میکنند، همسو شدهاند.
کشاورزی ویرانشده توسط جنگ و آوارگی
تولید کشاورزی هنوز از تجاوز رژیم صهیونیستی در سال ۲۰۲۴ بهبود نیافته است، چرا که تخریب زمینهای کشاورزی، آوارگی خانوادههای کشاورز، دسترسی محدود به مناطق کشاورزی، افزایش هزینههای تولید و ناامنی مداوم، همگی تولید را محدود کردهاند.
با پایان فصل کاشت بهاره، وضعیت اضطراریتر میشود و این نگرانی را ایجاد میکند که از دست دادن فرصتهای کاشت میتواند به خسارات بیشتر به تولید و تشدید نیازهای بشردوستانه در اواخر امسال منجر شود.
بخشهای دام و طیور نیز به دلیل اختلال در خدمات دامپزشکی، محدودیت تردد و وخامت دسترسی به بازارها و تدارکات، تحت فشار فزایندهای قرار دارند.
مناطق جنوبی جنگزده شدیدترین وخامت را تجربه کردهاند. تجزیه و تحلیل IPC، بنت جبیل، مرجعیون، صور و نبطیه را از جمله مناطقی که بیشترین آسیب را دیدهاند، شناسایی کرده است و پس از آن بعلبک-هرمل قرار دارد که آوارگی و اختلالات بازار در آنها به طور فزایندهای شدیدتر شده است.
تحلیل IPC نشان داد که پیشبینی میشود ۷۲۵ هزار شهروند لبنانی، حدود ۱۹ درصد از خانوارهای لبنانی ارزیابیشده، با ناامنی غذایی در سطح بحران یا بدتر از آن مواجه شوند.
وضعیت در میان جمعیت پناهندگان حتی دشوارتر است. حدود ۳۶۲ هزار پناهنده سوری، که ۳۶ درصد از جمعیت پناهندگان ارزیابیشده را تشکیل میدهند، با ناامنی غذایی حاد روبهرو هستند، در حالی که ۱۰۴ هزار پناهنده فلسطینی در شرایط بحرانی یا بدتر طبقهبندی میشوند.
سازمانهای بشردوستانه تأکید کردند که کمکهای فوری و پایدار برای جلوگیری از فروپاشی عمیقتر امنیت غذایی و معیشت در سراسر لبنان در ماههای آینده ضروری خواهد بود.
انتهای پیام/