ادبیات نظامی در دنیای پرتنش امروز، از میدانهای نبرد به تریبونهای سیاسی سرایت کرده است. اما پرسشی که حقوقدانان و فعالان حقوق بشر را نگران کرده این است: آیا صرفِ «تهدید» به انجام یک اقدام غیرقانونی در جنگ، خود یک جرم بینالمللی محسوب میشود؟
ماهیت حقوقی تهدید در اسناد بینالمللی
برخلاف تصور عمومی، حقوق بینالملل تنها به «عمل» محدود نمیشود. براساس کنوانسیونهای ژنو و پروتکلهای الحاقی آن، تهدید به ارتکاب اقدامهایی که مصداق جنایت جنگی هستند، در چندین لایه قابل پیگرد است.
منع ارعاب غیرنظامیان: براساس ماده ۵۱ پروتکل اول الحاقی، اقدامها یا تهدیدهایی که هدف اصلی آنها گسترش وحشت میان جمعیت غیرنظامی است، به صراحت ممنوع شده است.
اگر فرماندهای یا مقامی تهدید کند که به هیچکس رحم نخواهد کرد و اسیر نخواهد گرفت، این اقدام حتی پیش از اجرا، یک جنایت جنگی قطعی تحت اساسنامه رم محسوب میشود.
حقوق بشر و اثرات روانی تهدید
از منظر کارشناسان حقوق بشر، تهدید به نابودی زیرساختهای حیاتی، مانند نیروگاههای برق یا منابع آب تنها یک مانور تبلیغاتی نیست. این تهدیدها به آوارگی اجباری و نقض حق بر حیات منجر میشود.
آوارگی اجباری: ترس از جنایت قریبالوقوع، میلیونها نفر را به پناهندگی وا میدارد.
نقض حق بر حیات: ایجاد فضای ناامنی مطلق، حق بنیادین انسانها را برای زندگی در صلح سلب میکند.
طبقهبندی حقوقی تهدیدها در قوانین بینالملل
در نظام حقوقی بینالملل، تهدیدها بر حسب ماهیت و مستندات قانونی به دستههای مشخصی تقسیم میشوند. نخست، تهدید به حمله علیه غیرنظامیان است که براساس ماده ۵۱ پروتکل اول ژنو، به دلیل ایجاد رعب و وحشت در میان جمعیت غیرنظامی، صراحتا ممنوع و جرمانگاری شده است.
- بیشتر بخوانید:
- تجاوز نظامی به ایران؛ جنگ انتخابی آمریکا علیه قوانین بینالمللی
- حقوق بشر؛ قربانی خاموش تحریمها
در مرتبه بعد، تهدید به استفاده از سلاحهای ممنوعه (مانند تسلیحات شیمیایی یا بیولوژیک) قرار دارد که نقض آشکار اصول «احتیاط» و «تناسب» در حقوق عرفی بینالملل تلقی میشود. همچنین، یکی از جدیترین موارد، صدور دستور یا تهدید به عدم پذیرش تسلیم دشمن است؛ این اقدام که در اصطلاح حقوقی «عدم ابقای احدی» نامیده میشود، طبق اساسنامه رم به خودی خود یک جنایت جنگی کامل محسوب میشود، حتی اگر هنوز به مرحله اجرا درنیامده باشد.
حقوق بینالملل تأکید دارد که کلمات در زمان جنگ به اندازه گلولهها مرگبار هستند. تهدید به ارتکاب جنایت جنگی، نه تنها یک ابزار فشار سیاسی، بلکه تجاوز به وجدان بیدار بشریت است. سکوت مجامع بینالمللی در برابر این لفاظیها، عملا چراغ سبزی برای تبدیل تهدید به واقعیتهای خونین در میدان نبرد خواهد بود.
انتهای پیام/