در سالهای اخیر، رویکرد پیشگیری از وقوع جرم در استان خراسانجنوبی از حالت صرفاً واکنشی خارج شده و به یک سیاست فعال، برنامهمحور و مردمپایه تبدیل شده است. معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان خراسانجنوبی با تکیه بر تحلیل دادههای واقعی، شناسایی آسیبهای اولویتدار و جلب مشارکت دستگاههای اجرایی و نهادهای مردمی، تلاش کرده است پیشگیری را از سطح توصیه و بخشنامه فراتر برده و به عرصه اقدام میدانی و عملیاتی وارد کند.
اجرای طرحهای مدرسهمحور، محلهمحور و خانوادهمحور، ساماندهی حوزههای پرریسک مانند معاملات املاک و خودرو، صیانت از اراضی و حقوق عمومی، تقویت سازوکارهای نظارتی و گسترش آموزشهای حقوقی و فرهنگی، بخشی از مجموعه اقداماتی است که در سال ۱۴۰۴ با هدف کاهش آسیبهای اجتماعی، کنترل جرایم اولویتدار و ارتقای احساس امنیت در سطح استان دنبال شده است. این اقدامات نشان میدهد پیشگیری از جرم در خراسانجنوبی به یک گفتمان مشترک میان دستگاه قضایی، نهادهای اجرایی و مردم تبدیل شده است.
خروج از رویکرد واکنشی و حرکت به سمت پیشگیری فعال و مردمپایه
حجتالاسلام والمسلمین زارع حسینی معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان خراسانجنوبی در گفتوگو با میزان گفت: در سال ۱۴۰۴، معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان خراسان جنوبی با هدف کاهش وقوع جرم و ارتقای امنیت اجتماعی، مأموریت خود را در قالب یک برنامه جامع، عملیاتی و مسئلهمحور دنبال کرده است. محور اصلی فعالیتها بر پیشگیری از وقوع جرم متمرکز بوده و این معاونت با استناد به بند پنجم اصل ۱۵۶ قانون اساسی و سیاستهای ابلاغی قوه قضاییه، تلاش کرده است با شناسایی زمینههای بروز جرم و آسیبهای اجتماعی در شهرستانها و محلههای استان، راهکارهای پیشگیرانه و برنامههای عملیاتی مناسب را تدوین و اجرا کند.
وی افزود: برنامهریزی و هماهنگی فعالیتهای پیشگیرانه در استان به گونهای صورت گرفته است که تمامی دستگاههای اجرایی و نهادهای مرتبط در مسیر کاهش جرم و آسیبهای اجتماعی همکاری و همافزایی داشته باشند. در همین راستا با جمعآوری، تحلیل و پایش دادههای محلی، نقاط پرخطر و آسیبپذیر استان شناسایی و بر اساس آن اولویتبندی دقیق برای اقدامات پیشگیرانه انجام شده است.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان خراسانجنوبی ادامه داد: ارتقای آگاهی عمومی و فرهنگسازی اجتماعی بخش مهمی از برنامههای سال جاری بوده است. آموزش شهروندان، خانوادهها و دانشآموزان درباره راههای پیشگیری از وقوع جرم، تقویت فرهنگ قانونمداری و مسئولیتپذیری اجتماعی از طریق طرحهای محلی و مشارکت جامعه مدنی دنبال شده است.
زارعحسینی ادامه داد: معاونت اجتماعی استان با بهره گیری از ظرفیت سازمانهای مردمنهاد، هستههای مردمی و تشکلهای محلی، اجرای برنامههای پیشگیرانه را در سطح شهرستانها تقویت کرده و شبکهای از فعالان اجتماعی برای همکاری در کاهش آسیبها شکل گرفته است. همچنین نظارت مستمر بر اجرای وظایف دستگاههای اجرایی و پیگیری مشکلات عملیاتی مرتبط با پیشگیری از جرم، به منظور تحقق دقیق برنامهها و تحقق نتایج مورد انتظار در دستور کار قرار داشته است.
وی افزود: همکاری بینبخشی و هماهنگی با سایر نهادها و دستگاههای اجرایی استان نیز به عنوان یک رکن اساسی در دستور کار قرار داشته تا سیاستها و راهکارهای مالی پیشگیری از جرم به شکل موثر در سطح محلی عملیاتی شود و پاسخگویی مدیران در حوزههای مختلف تضمین گردد.
وی بیان کرد: در نهایت تمرکز بر کاهش آسیبهای اجتماعی اولویتدار استان مانند سرقت، اعتیاد، خشونت خانوادگی، تخریب و تصرف غیرمجاز اراضی و اموال عمومی، موجب شده است که اقدامات پیشگیرانه معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم در خراسان جنوبی تاثیر مثبت و تدریجی بر کاهش برخی جرایم و ارتقای احساس امنیت در سطح جامعه داشته باشد. این رویکرد بر اساس تحلیل محلی و طراحی برنامههای واقع بینانه، شرایطی فراهم میکند که ارتکاب جرم دشوارتر شود و نتایج آن به تدریج در بهبود وضعیت اجتماعی و کاهش آسیبها قابل مشاهده باشد.
پیشگیری اجتماعی؛ محور اصلی سیاستهای استان
وی در پاسخ به این پرسش که رویکرد اصلی معاونت بیشتر اجتماعی بوده یا وضعی و قضایی، تصریح کرد: رویکرد ما ماهیتی چندوجهی و ترکیبی دارد، اما جهتگیری غالب بر پیشگیری اجتماعی استوار بوده و پیشگیری وضعی و قضایی به عنوان ابزارهای مکمل در کنار آن قرار گرفتهاند. تجربههای میدانی نشان داده که مدیریت پایدار جرم بدون توجه همزمان به ریشههای اجتماعی، شرایط محیطی و سازوکارهای حقوقی امکانپذیر نیست.
وی اظهار کرد: در حوزه پیشگیری اجتماعی، تمرکز بر ارتقای آگاهی عمومی، آموزش خانوادهها و دانشآموزان، استفاده از ظرفیت مساجد، مدارس و تشکلهای مردمی و تقویت حس مسئولیتپذیری اجتماعی بوده است. در موضوعاتی مانند اعتیاد، خشونتهای خانوادگی و جرایم نوجوانان، به دلیل ماهیت اجتماعی این آسیبها، سهم پیشگیری اجتماعی در برنامهها بیشتر بوده است. در عین حال در حوزههایی مانند سرقت، تخریب و تصرف غیرمجاز اراضی، با شناسایی نقاط آسیبپذیر، اصلاح برخی زیرساختها، تقویت نظارتها و هماهنگی با دستگاههای مسئول، اقدامات وضعی نیز به طور هدفمند دنبال شده است.
همسویی با سند تحول قضایی و حرکت به سمت عدالت پیشگیرانه
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان خراسان جنوبی با اشاره به تحولات سیاستی سالهای اخیر گفت: یکی از مهمترین تغییرات، همسویی جدیتر سیاستها با رویکرد تحولی قوه قضاییه و «سند تحول و تعالی قوه قضاییه» بوده است. در این نگاه، عدالت صرفاً به صدور حکم محدود نمیشود بلکه جلوگیری از بزهدیدگی و پیشگیری از ورود افراد به چرخه جرم نیز بخشی از تحقق عدالت محسوب میشود. بر همین اساس، حرکت به سمت پیشگیری هوشمند، مردمی و اجتماعی در دستور کار قرار گرفته است.
وی افزود: مردمیسازی پیشگیری از طریق تقویت مشارکت شهروندان، استفاده از ظرفیت دیدهبانان و سازمانهای مردمنهاد و افزایش تعامل با نهادهای محلی، در راستای همین سیاست تحولی صورت گرفته است تا مردم نه فقط مخاطب خدمات قضایی، بلکه شریک در تحقق عدالت پیشگیرانه باشند. هوشمندسازی نیز بخش دیگری از این تحول است. تأکید بر تحلیل دادههای واقعی، شناسایی گلوگاههای تولید جرم، رصد پروندههای پرتکرار و اولویتبندی مداخلات بر اساس شواهد، نشان میدهد که سیاستگذاری پیشگیرانه به سمت تصمیمگیری علمی و دادهمحور حرکت کرده است.
زارعحسینی اظهار کرد: این امر هم موجب کارآمدی بیشتر اقدامات و هم باعث توزیع عادلانهتر منابع و توجه به نقاط و گروههای در معرض خطر شده است. در کنار این موارد، اجتماعیشدن پیشگیری نیز از محورهای مهم تحول محسوب میشود؛ به این معنا که آموزش، فرهنگسازی، تقویت سرمایه اجتماعی و تمرکز بر خانواده و مدرسه به عنوان کانونهای اصلی شکلگیری رفتار، جایگاه ویژهای در برنامهها یافتهاند.
وی گفت: این رویکرد با هدف کاهش زمینههای بروز جرم و جلوگیری از بازتولید آسیبهای اجتماعی دنبال میشود و در نهایت به کاهش بزهدیدگی و افزایش احساس امنیت عمومی کمک میکند که خود از شاخصهای مهم تحقق عدالت است. بنابراین، میتوان گفت تحول مهم سالهای اخیر در حوزه پیشگیری، حرکت به سمت عدالت پیشگیرانه در چارچوب سند تحول قوه قضاییه بوده است؛ عدالتی که تنها به رسیدگی پس از وقوع جرم بسنده نمیکند، بلکه تلاش میکند با رویکردی مردمی، هوشمند و اجتماعی، از شکلگیری بسیاری از جرائم جلوگیری کرده و حقوق عامه را پیش از تضییع، صیانت کند.
غربالگری بیش از ۶۰ هزار دانشآموز در قالب طرح «نماد»
وی درباره مهمترین اقدامات اجرایی سال جاری بیان کرد: در حوزه پیشگیری اجتماعی و آموزشی، پس از شناسایی مدرارس مستعد آسیب و ایجاد بانک اطلاعاتی مدارس اولویتدار، طرح «قاضی مدرسه» در تمام مدارس آسیب پذیر اجرا و در هر مدرسه یک الی دو دوره آموزشی برگزار شد که در مجموع ۸۰ هزارنفر از دانشآموزان، اولیا و مربیان، دانشجو، معلمان دانشگاه فرهنگیان از آموزشهای حقوقی و پیشگیرانه بهرهمند شدند.
زارعحسینی ادامه داد: در اجرای نظام مراقبت اجتماعی دانشآموزان (نماد)، بیش از ۶۰ هزار دانشآموز غربالگری شدند که منجر به شناسایی تعداد زیادی دانشآموز در معرض آسیب، آسیبدیده و نیازمند معاضدت قضایی شد؛ که بلافاصله طبق برنامه ریزی صورت گرفته برای خدمات تخصصی مشاورهای ارائه گردید.
وی ادامه داد: همچنین دوره «امید» برای زوجهای متقاضی طلاق برگزار شد که بسیاری زوج به سازش رسیدند. در ده محله آسیبخیز نیز گروههای صلح و سازش تشکیل و منجر به بیش از ۳۰۰ فقره سازش پیش از طرح در محاکم شد.
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان خراسان جنوبی در ادامه توضیح داد: در سال جاری، فعالیت مراکز مهر خانواده و دفاتر حمایت از کودکان، زنان و خانواده استان رصد شد. بیش از ۷۰۰ ملاقات خانوادگی ثبت و پروندههای زیادی منجر به سازش شد. خدمات مددکاری، مشاوره حقوقی و روانشناسی به مراجعان ارائه گردید و کودکان بازمانده از تحصیل به مدرسه بازگشتند. حمایتهای معیشتی، اشتغال، دارو، جهیزیه و مشاوره حقوقی به زنان و کودکان آسیبدیده انجام شد و نظارت بر کانون اصلاح و تربیت و بند نسوان برای بررسی وضعیت مددجویان ادامه یافت.
ساماندهی معاملات املاک و خودرو و مقابله با پروندههای کثیرالشاکی
زارعحسینی عنوان کرد: در حوزه پیشگیری از وقوع جرم، ساماندهی روابط حقوقی اشخاص در معاملات املاک و خودرو، دورههای آموزشی و نظارتهای گستردهای انجام شد؛ کلیه متقاضیان در دورههای آموزشی شرکت کردند و پس از آزمون، پروانههای تخصصی صادر شد. تمامی واحدهای صنفی معاملات ملکی استان به سامانه کاتب متصل شدند. در حوزه نظارت، عملکرد مشاورین املاک و فروشندگان خودرو بررسی شد و مجموعاً تذکرات، تعهدات، اخطارها و پلمبهای لازم صادر گردید تا ارتقای شفافیت و رعایت ضوابط قانونی تضمین شود.
وی افزود: در زمینه کلاهبرداریهای پیشفروش خودرو، مسکن و دریافت وجوه عمومی بررسی شد و «هیأت اندیشهورز» با برگزاری جلسات تخصصی، راهکارهای پیشگیرانه ارائه کرد. در زمینه پیشگیری از جرایم انتخاباتی، ستاد استانی و شهرستانها با برگزاری جلسات متعدد و تصویب مصوبات اجرایی، دو کارگروه «تبادل اطلاعات» و «رصد فضای مجازی» و راهاندازی شعب ویژه در دادسراها و دادگاهها، اقدامات پیشگیرانه و صیانت از حقوق عمومی را دنبال کردند.
کاهش ۳۵ درصدی جرایم زمین در استان
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری استان خراسانجنوبی ادامه داد: در حوزه صیانت از حقوق عمومی و اراضی، عملکرد دستگاهها در سامانه پایش و سامانه متقاضیان مدیریت زمین رصد شد که مواردی به دستگاهها ارجاع و اقدام حقوقی شد. کمیته ارزیابی عملکرد دستگاهها با برگزاری جلسات تخصصی و کارگاهها، مصوباتی تدوین کرد که برخی از مصوبات اجرایی نیازمند مداخلات کشوری بود. نظارت میدانی در بیش از ۳۰ بازدید انجام شد تذکرات نیز ابلاغ شد و اکثریت مورد مرتفع گردید و آمار ۱۲ ماهه نشاندهنده کاهش ۳۵ درصدی جرائم زمین نسبت به سال قبل است.
زارعحسینی اذعان کرد: در اجرای قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول، رفع تداخل پلاکها نیز انجام و صدور اسناد مالکیت حدنگاری، تکبرگی و کاداستری برای هزاران قطعه انجام گرفت. در حوزه اراضی وقفی، کمیته تخصصی با برگزاری جلسات متعدد اقدامات اصلاح اسناد اجاره، صدور اسناد مالکیت رقابت و تبدیل به احسن سهام موقوفه را اجرا کرد که منجر به کاهش اختلافات، پیشگیری از دعاوی و تحکیم حاکمیت قانون در اراضی و موقوفات استان شد.
تقویت مشارکت مردمی با «سهشنبههای مردمی»
وی تاکید کرد: در حوزه توسعه مشارکت مردمی، میز خدمت «سهشنبههای مردمی» با ۴۸ دوره برگزار و به بیش از ۵۰ هزار درخواست مردمی در طول ۶ ماهه دوم پاسخ داده شد که شامل مشکلات ملکی، اختلاف با اوقاف، تخلفات صنفی، ترک فعل مدیران و مسائل خانوادگی بود. از طریق سامانه سجام، گزارشهای مردمی دریافت و کلیه گزارشات برای اقدام به دستگاههای متولی ارسال گردید. حضور مناطق آسیبپذیر استان و تشکیل ده گروه سازش محله منجر به حل اختلافات محلی، تسهیل انشعابات آب، برق و گاز، ایمنسازی جادهها و بهبود زیرساختها شد.
زارعحسینی در ادامه گفت: رویداد «هنر روایت پیشگیری» با همکاری هنرمندان، رسانهها و فعالان اجتماعی، تولید محتوا در حوزه پیشگیری از طلاق، اعتیاد، آسیبهای فضای مجازی و ارتقای مهارتهای زندگی نوجوانان را هدف قرار داد و شبکهسازی و آگاهسازی عمومی را تقویت کرد. اقدامات فرهنگی و اطلاعرسانی شامل انتشار ویدیوکلیپ، پوشش رسانهای و آموزشهای مردمی موجب افزایش همبستگی اجتماعی، ارتقای مسئولیت اجتماعی و نهادینه شدن فرهنگ پیشگیری شد. این اقدامات باعث ارتقای مشارکت مردمی، تقویت همبستگی اجتماعی، حمایت از آسیبدیدگان، کاهش اختلافات محلی و نهادینه شدن فرهنگ پیشگیری در استان خراسان جنوبی شد.
وی اظهار کرد: در مجموع، رویکرد معاونت در سال ۱۴۰۴ بر پیشگیری هوشمند، مردمپایه و مسئلهمحور استوار بوده و تلاش شده با شاخصهای کمی و قابل ارزیابی، از شکلگیری جرم و دعاوی پیش از ورود به چرخه قضایی جلوگیری شود.
هر مسجد یک حقوقدان؛ اقدام شاخص و اثرگذار سال ۱۴۰۴
وی درخصوص اقدام شاخص و اثرگذار که بیشترین تاثیر را در کاهش یا کنترل آسیبهای اجتماعی داشته، توضیح داد: یکی از اقدامات شاخص و اثرگذار معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان خراسان جنوبی در کاهش و کنترل آسیبهای اجتماعی، طرح «هر مسجد یک حقوقدان» است که بر اصل مشارکت مردم و استفاده از ظرفیت نهادهای مردمی استوار است. این طرح با رویکرد میدانی و مشارکتی طراحی شده و بر اجتماعی شدن پیشگیری از جرم تأکید دارد، به این معنا که مردم، سازمانهای مردمنهاد، گروههای داوطلب و خیرین در تمامی مراحل، از طراحی تا اجرا و پایش برنامه، نقش فعال دارند و اقدامات پیشگیرانه با نیازهای واقعی جامعه هماهنگ میشوند.
زارعحسینی عنوان کرد: اجرای این طرح با حضور مستقیم در محلات آغاز میشود؛ ابتدا آسیبها و مشکلات محله هدف شناسایی و پس از برنامهریزی منسجم، زمان و مکان اجرای طرح اعلام میشود. در زمان اجرا، نهادها و دستگاههای متولی همراه میشوند تا اهالی بتوانند مشکلات و درخواستهای خود را به صورت چهرهبهچهره با مدیران و کارشناسان مطرح کنند. تمامی درخواستها توسط کارشناسان بررسی و در راستای احیای حقوق عامه با دستگاههای متولی مکاتبه شده و تا حصول نتیجه پیگیری میشوند.
ارائه مشاوره حقوقی در مساجد استان
معاون اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری کل استان خراسانجنوبی اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴، میزهای خدمت تخصصی در مساجد در چهار حوزه مشاوره حقوقی و قضایی، زنان و خانواده، زندانیان و خانوادههای آنان و پاسخگویی به موارد تضییع حقوق عامه، امکان ارائه مشاورههای جامع و هدفمند را فراهم کرده است. مهمترین موضوعات مشاوره شامل الزام به تنظیم سند، مطالبه وجه، اعسار، رفع تصرف، طلاق، حضانت و ملاقات فرزند، مهریه و نفقه، کلاهبرداری، تصادف، سرقت، ضرب و جرح عمدی، اعتیاد و اختلافات ملکی بوده است.
زارعحسینی گفت: این طرح با مشارکت فعال وکیلها از مرکز وکلا، کانون وکلا و بسیج حقوقدانان استان و کارشناسان قضایی، و همچنین استفاده از ظرفیت سازمانهای مردمنهاد، خیرین و گروههای داوطلب اجرا شد. این ترکیب حضور میدانی و مشارکت مردم، برنامه را به یک جریان اجتماعی زنده و اثرگذار تبدیل کرده و باعث ارتقای آگاهی حقوقی شهروندان، پیشگیری از وقوع جرم و کاهش ورودی پروندهها به محاکم قضایی شده است.
وی در پایان تصریح کرد: در مجموع، طرح «هر مسجد یک حقوقدان» نمونهای موفق از اجرای برنامههای پیشگیرانه با رویکرد میدانی، مشارکتی و جامعهمحور است که نشان میدهد پیشگیری از جرم فراتر از وظیفه دستگاه قضایی است و بدون همراهی فعال مردم و نهادهای مردمی، امکان تحقق اهداف آن محدود خواهد بود.
انتهای پیام/