حسن گروسی، عضو هیئت علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران در گفتوگو با میزان به بررسی نقش رسانههای بینالمللی در پوشش حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی ایران پرداخت.
گروسی با استناد به نظریه «چارچوببندی» رابرت انتمن، پژوهشگر برجسته مطالعات رسانه، اظهار داشت: رسانهها در بحرانهای بینالمللی صرفاً انتقالدهنده اطلاعات نیستند، بلکه از طریق انتخاب، اولویتبندی، برجستهسازی یا حذف برخی ابعاد رویدادها، چارچوب تفسیری خاصی برای مخاطبان ایجاد کرده و برداشت افکار عمومی از وقایع را شکل میدهند.
وی افزود: در شرایط مخاصمات نظامی، این فرآیند به بخشی از رقابت دولتها برای شکلدهی به روایت مسلط در افکار عمومی جهانی تبدیل میشود.
سانسور ساختاری در پوشش خسارات وارده به متجاوزان
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در ادامه به پدیده «سانسور ساختاری» اشاره کرد و گفت: سانسور رسانهای لزوماً به معنای حذف مستقیم اطلاعات نیست، بلکه گاهی از طریق کاهش سطح پوشش خبری، حذف تصاویر یا محدودسازی دسترسی خبرنگاران به منابع اطلاعاتی تحقق مییابد.
به گفته گروسی، در حالی که بر اساس اطلاعات موثق، در پی حملات متقابل جمهوری اسلامی ایران، خسارات جدی و قابلتوجهی به پایگاههای نظامی ایالات متحده در منطقه وارد شده، بخش قابل توجهی از رسانههای جریان اصلی آمریکایی در این خصوص سانسور گسترده اعمال کرده و یا با اطلاعرسانی محدود از کنار آن عبور کردهاند.
محدودیتهای اطلاعاتی در سرزمینهای اشغالی
وی وضعیت مشابهی را در پوشش حملات متقابل ایران در سرزمینهای اشغالی توصیف کرد و گفت: رسانههای رسمی اسرائیل و وابستگان به این رژیم درباره میزان تلفات نظامیان و خسارات وارده به شهرهایی مانند حیفا و تلآویو، اطلاعات محدودی منتشر کردهاند
به گفته این تحلیلگر مسائل حقوق بینالملل، برخی خبرنگاران بینالمللی از جمله خبرنگار مستقر شبکه BBC در سرزمینهای اشغالی در گزارشهای زنده خود اعلام کردهاند که مقامات اسرائیلی محدودیتهایی برای پوشش رسانهای اصابت موشکها و پهپادها به اماکن دولتی و نظامی اعمال کرده و خبرنگاران را از انتشار جزئیات مربوط به این حملات منع کردهاند.
گروسی همچنین به بازداشت خبرنگار یک شبکه تلویزیونی هند توسط عوامل امنیتی رژیم صهیونیستی اشاره کرد و افزود: این خبرنگار به دلیل فاش کردن محل اصابت موشک به منزل مسکونی نتانیاهو و نشان دادن آن، بازداشت شده است که نشاندهنده کنترل شدید جریان اطلاعات و مدیریت روایت رسانهای است.
نقض حقوق بینالملل بشردوستانه در حملات به تأسیسات رسانهای
این استاد دانشگاه در بخش دیگری از تحلیل خود به حملات صورت گرفته به برخی زیرساختهای سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران اشاره کرد و گفت: از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه، رسانهها و خبرنگاران در زمره اشخاص و اموال غیرنظامی محسوب میشوند و بر اساس قواعد حاکم بر مخاصمات مسلحانه از حمایت ویژه برخوردارند.
وی با اشاره به اصل تفکیک میان اهداف نظامی و غیرنظامی به عنوان یکی از اصول بنیادین حقوق مخاصمات مسلحانه، تأکید کرد: این اصل در مقررات پروتکل اول الحاقی به کنوانسیونهای ژنو مورد تأکید قرار گرفته، اما بررسی عملکرد رژیم صهیونیستی در جنگهای گذشته با فلسطین، لبنان و جنگ دوازده روزه نشان میدهد که این رژیم با بیتوجهی به این اصل، همواره به تأسیسات رسانهای حمله کرده است.
گروسی یادآور شد: قطعنامه ۲۲۲۲ شورای امنیت سازمان ملل متحد دولتها و طرفهای درگیر را موظف کرده است امنیت خبرنگاران و کارکنان رسانهای را تضمین کرده و از اقداماتی که موجب تهدید یا محدودسازی فعالیت حرفهای آنان میشود، پرهیز کنند.
نقش پلتفرمهای دیجیتال در جنگ اطلاعاتی
وی با اشاره به کمفروغ شدن رسانههای سنتی، شبکههای اجتماعی و فضای مجازی را بازیگران کلیدی در شکلدهی روایتهای جنگی دانست و گفت: پلتفرمهایی مانند تلگرام، ایکس و اینستاگرام با بهرهگیری از نظریه چارچوببندی، در خدمت ایالات متحده و رژیم صهیونیستی بوده و با ایجاد بستری برای سانسور حقیقت و انتشار اطلاعات جهتدار، اغراقآمیز یا نادرست، در جنگ اطلاعاتی و جنگ روانی علیه ایران نقش آفرینی کردهاند.
تعهدات بینالمللی در قبال گردش آزاد اطلاعات
این عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در بخش دیگری از تحلیل خود به ماده ۱۹ میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی اشاره کرد که بر حق جستوجو، دریافت و انتشار اطلاعات تأکید دارد و گفت: محدودیتهای اعمالشده بر این حق باید مطابق معیارهای ضرورت و تناسب در حقوق بینالملل توجیه شوند.
وی افزود: در مواردی که اقدامات دولتها در محدودسازی جریان اطلاعات یا هدف قرار دادن نهادهای رسانهای با قواعد حقوق بینالملل تعارض داشته باشد، بحث مسئولیت بینالمللی دولتها مطرح میشود و بر اساس پیشنویس مواد کمیسیون حقوق بینالملل، نقض تعهدات بینالمللی میتواند موجب مسئولیت دولت متخلف و الزام به جبران خسارت شود.
هشت راهبرد پیشنهادی برای مقابله با سانسور رسانهای
گروسی در پایان راهکارهایی برای مقابله با سانسور و چارچوببندی مغرضانه در پوشش اخبار جنگ ارائه داد که شامل موارد زیر است:
۱. تقویت استانداردهای حرفهای روزنامهنگاری بینالمللی و الزام رسانهها به ارائه روایتهای متوازن و مبتنی بر منابع متنوع
۲. افزایش شفافیت اطلاعاتی از سوی دولتها و پرهیز از محدودسازی غیرضروری دسترسی خبرنگاران به اطلاعات
۳. تقویت حمایت حقوقی از خبرنگاران و نهادهای رسانهای در چارچوب قواعد حقوق بینالملل بشردوستانه
۴. ایجاد سازوکارهای بینالمللی برای پایش و مستندسازی موارد سانسور رسانهای در زمان مخاصمات
۵. الزام پلتفرمهای دیجیتال به شفافیت الگوریتمی در خصوص نحوه اولویتبندی یا حذف محتوا در زمان بحرانهای بینالمللی
۶. توسعه نظامهای راستیآزمایی خبری برای مقابله با انتشار گسترده اطلاعات نادرست در شرایط جنگی
۷. تقویت سواد رسانهای عمومی برای کاهش اثرگذاری عملیات روانی و جنگ اطلاعاتی در فضای رسانهای
۸. طراحی سازوکارهای حقوقی الزامآور در سطح بینالمللی برای مسئولیتپذیری دولتها و بازیگران رسانهای در قبال انتشار اطلاعات گمراهکننده در زمان مخاصمات
انتهای پیام/