محمد لسانی کارشناس و مدرس سواد رسانه در گفت‌وگو با میزان درباره چگونگی شناسایی اخبار جعلی در رسانه‌های اجتماعی، اظهار داشت: یکی از کمپین‌های اثرگذاری بر روی حوزه فکری و شناختی مخاطب، بحث اخبار و روایت‌های جعلی است، به این دلیل به آن کمپین می‌گوییم که اولاً به صورت هماهنگ شده بین دستگاه سیاسی و رسانه‌ای شروع می شود، ثانیاً به صورت انبوه در حساب‌های مختلف به شکل پژواک قرار می‌گیرد یعنی صدای بلندی را در جغرافیای هدف ایجاد می‌کند و ثالثاً هدف آن انحراف توجه، هراس‌افکنی و حرکت مخاطبانِ هدف به سمت خواسته و مطلوب جغرافیای مبداء و کشوری که این کمپین را شروع کرده است.

این کارشناس رسانه درباره اقدامات قابل انجام در مقابله با این موضوع گفت: یک قسمت کار به حاکمیت برمی‌گردد که در سال‌های گذشته این سپر دفاع روانی را ایجاد کرده باشد مانند اینکه یک پدافند نظامی را از قبل خریداری کرده، آن را جانمایی می‌کنیم، خوراک آن را تهیه و پرسنل آن را آموزش می‌دهیم و رصد و پشتیبانی مناسب را پیش‌بینی می‌کنیم تا در مواقع مهم به کار آید؛ ممکن است برای ۱۰ سال این پدافند بهره‌برداری نشود ولی در یک شب یا یک لحظه کار خود را انجام دهد. حاکمیت‌ها نیز باید حجم انبوه راستی آزما‌ها را در داخل کشور آموزش دهند؛ جمع زیادی از دانشجویان، مردم علاقه‌مند و کاربران فرهیخته داشته باشیم تا این افراد راست آزما باشند، نه اینکه در زمان جنگ بگوییم که نیرو و دانش لازم را در اختیار نداریم. نکته دیگر اینکه در حدود یک دهه است که «نظام ملی راستی آزمایی» در دنیا شکل گرفته و حاکمیت‌ها در این رابطه سرمایه‌گذاری انجام داده‌اند بدین معنی که حاکمیت صرفاً بیننده و رگولاتور نبوده بلکه مداخله کرده تا چنین فضایی ایجاد شود. امروزه در ۵۰ کشور دنیا نظامات ملی راستی آزمایی داریم که به مردم کمک می‌کنند تا بتوانند تشخیص درستی از اخبار داشته باشند.

لسانی با بیان اینکه باید مطالبه‌گر ایجاد پدافند شناختی در کشور باشیم، گفت: پدافند‌ها فقط پدافند نظامی نیستند و همانطور که رهبر شهیدمان تحت عنوان آرایش رسانه‌ای به آن اشاره کردند باید پدافند‌های شناختی و رسانه‌ای نیز برای خنثی‌سازی طرح‌های دشمنان مورد توجه قرار گیرند.

وی با بیان اینکه در کشور تعدادی از سایت‌ها کار را برای کاربرانی که راستی آزمایی بلد نیستند، آسان می‌کنند، اظهار داشت: این سایت‌ها هنوز به جایگاه رسانه مرجع ملی نرسیده‌اند یعنی شاید از ۱۰۰ مورد، یک مورد را پوشش می‌دهند ولی فعلاً دارایی کشور ما در این شرایط جنگی همین میکروبرند‌ها هستند.

این مدرس سواد رسانه‌ای درباره نحوه آموزش به مردم در حوزه راستی آزمایی بیان داشت: وقتی مخاطب مطلبی دریافت می‌کند باید لینک فارسی یا انگلیسی سایت مرجع را نیز درخواست نماید. امروزه به دلیل اینکه فیک نیوز‌ها به شدت در رسانه‌های اجتماعی پخش شده‌اند، لینک گذاشتن از کانال و پیج بسیار زیاد شده است. رسانه‌های اجتماعی نباید منبع باشند، نکته بعدی اینکه در صورت داشتن عکس، باید عکس آن مطلب را با عکس لینک سایت مربوطه تطابق دهیم تا مطمئن شویم در آن سایت وجود داشته و تحریف نشده است. همچنین می‌توانیم تا وقتی که Google در دسترس نیست از سایر موتور‌های جست‌و‌جو استفاده کنیم. نکته دیگر اینکه از مطلعین یا کارشناسان در دسترس مانند دانشجویان و کاربران شناخته شده در حوزه مربوطه سوال کنیم.

لسانی در ادامه تاکید کرد: در مجموع، افراد باید در ابتدا چرخه شایعه را متوقف کرده و نباید این چرخه را سرعت دهند، دوم باید کاوش و جست‌و‌جو کنند، سوم از دیگران پرسش کنند و در نهایت به کارشناسان یا سایت‌های برند راستی آزمایی مراجعه شود.

وی با بیان اینکه سند مقابله با اخبار نادرست را سال ۱۴۰۰ در کشور تصویب کردیم و در حال حاضر تنها یک سند و چندین میکرورسانه داریم و نیروی انسانی یعنی خبرنگار و حجم انبوه افرادی که بتوانند در زمان بحران نقش ایفا کنند را نداریم گفت: از سال ۹۷ به صورت موردی تک خبر را برای ما ارسال می‌کنند تا راستی آزمایی را انجام دهیم و فکر می‌کنند همیشه شرایط مساعد بوده و فقط یک یا دو خبر باید راستی آزمایی شود، در حالیکه وقتی شرایط به جایی می‌رسد که در یک روز ۳۰۰ خبر جعلی تولید می‌شود، در آنجا نهاد‌های مختلف دچار مشکل می‌شوند و به ما مراجعه می‌کنند تا روزی ۳۰۰ خبر را راستی آزمایی کنیم و واضح است که ما نیروی انسانی، دانش و ابزار‌های لازم برای انجام این حجم از کار را در اختیار نداریم.

این کارشناس رسانه گفت: در دنیا کاری که انجام می‌شود این است که به سمت ابزار‌های اختصاصی می‌روند مثلاً نیویورک تایمز ابزار مخصوص خود را برنامه‌نویسی کرده و دسترسی‌ها خود را ایجاد کرده است و یا بانک پلاک‌های جهانی خودرو‌ها را تهیه کرده‌اند و اگر یک خودرو در عکسی باشد، سریعاً می‌توان از روی پلاک، نام کشور را پیدا کرد. در کشور ما هنوز دسترسی‌های عمومی ایجاد نشده در حالیکه در ۵ تا ۱۰ سال گذشته کشور‌های دنیا به سمت دسترسی‌های خاص رفته‌اند.

لسانی در پایان تصریحکرد: دانش راستی آزمایی را می‌توان به عنوان زیرشاخه روزنامه‌نگاری و به عنوان یک زیر حوزه در نظر گرفت. در حال حاضر رشته خاصی در این خصوص در کشور نداریم. این دانش باید در موسسات رسانه‌ای و خبرگزاری‌های ما شکل بگیرد و نباید فقط به رویکرد نظری اکتفا کنیم بلکه باید ارتباط دو سویه بین میدان و کنشگر میدان برقرار شود.

انتهای پیام/