جنگ رژیم صهیونیستی علیه غزه از اکتبر ۲۰۲۳ (مهر/آبان ۱۴۰۲) باعث رنج عظیم انسانی شده است. اما این جنگ همچنین ویرانیهایی را برای میراث فرهنگی مردم فلسطین بههمراه داشته است.
چندین مقاله در ماههای اخیر، میزان تخریب میراث در غزه را مستند کرده و واکنش بسیار محدود سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) را درپی داشته است.
کانورسیشن نوشت: ما استدلال میکنیم که شکستهای یونسکو پیامدهایی فراتر از غزه دارد، زیرا آنها بازدارندگی حملهها به اماکن میراثی را در سطح جهانی تضعیف میکنند و خطر عادیسازی مصونیت از مجازات برای این نوع جنایتها در درگیری را بههمراه دارند.
تخریب میراث در غزه
غزه دارای میراثی غنی و چندلایه است که آثار باستانشناسی آن دستکم به هزار و ۳۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمیگردد. این شهر مدتهاست که در محل تلاقی بسیاری از فرهنگها قرار داشته و توسط مصریان، یونانیان و رومیان باستان کنترل میشده است.
غزه همچنین محل قرارگیری اماکن تاریخی مهم برای ادیان الهی است.
بخش زیادی از این میراث فرهنگی اکنون در حال ویرانی است. فهرست ارزیابی خسارتهای غزه توسط یونسکو شامل ۱۵۰ مکان است که از زمان آغاز جنگ آسیب دیده یا ویران شدهاند.
برخی از این مکانها از اهمیت جهانی برخوردارند. ۲ مورد از آنها در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو قرار دارند:
- تالابهای ساحلی وادی غزه، که بهعنوان ذخیرهگاهی با تنوع زیستی برجسته در نظر گرفته میشوند.
- بندر آنتدون، قدیمیترین بندر شناختهشده غزه، که بین سالهای ۸۰۰ پیش از میلاد تا هزار و ۱۰۰ میلادی مسکونی بوده است.
سایر مکانهای آسیبدیده یا تخریبشده عبارتند از:
- کلیسای ارتدکس یونانی سنت پورفیریوس، که قدمت آن به ۴۲۵ میلادی میرسد و گاهی اوقات بهعنوان سومین کلیسای قدیمی جهان از آن یاد میشود.
- مسجد بزرگ عمری مربوط به قرن هفتم، که گمان میرود نخستین مسجد غزه باشد، بههمراه کتابخانه قرن سیزدهمی آن که حاوی نسخههای خطی نادر اسلامی است.
- قصر الباشا، قلعهای که با نام کاخ پاشا نیز شناخته میشود و در اواسط قرن سیزدهم توسط سلطنت مملوک ساخته شد و به موزه باستانشناسی تبدیل شده بود.
- یک گورستان رومی (ارض المحاربین)، که گمان میرود دستکم ۱۳۴ مقبره مربوط به ۲۰۰ سال قبل از میلاد داشته باشد.
شکستهای یونسکو
به غیر از ایجاد این فهرست، یونسکو در مقایسه با نقشی که در سایر درگیریها ایفا کرده است، در واکنش خود نسبتا سکوت کرده است.
این به معنای سکوت کامل نیست. این سازمان چندین بیانیه صادر کرده و تخریب غزه را محکوم کرده و از همه طرفهای درگیر خواسته است که کاملاً به قوانین بینالمللی پایبند باشند.
همچنین یک مکان میراثی، یعنی صومعه سنت هیلاریون، را به فهرست میراث جهانی در معرض خطر خود ارتقا داده است. انجام این اقدام، حفاظت از این مکان را تقویت میکند و مجازاتهای احتمالی برای آسیبهای عمدی در نظر گرفته میشود.
- بیشتر بخوانید:
- خطوط رنگی رژیم صهیونیستی برای مهندسی جنایت؛ خط نارنجی تله مرگی برای فلسطینیها
- روایتی از رنج در گذرگاه؛ گسترش کارزار جنایت رژیم صهیونیستی تا گذرگاه رفح
با این حال، با وجود این تلاشها، این پرسش مطرح میشود که آیا یونسکو واقعا به موقع عمل کرده است یا خیر. تجزیه و تحلیلها الگویی از حذف و کمگویی را شناسایی میکند که به سختی با ماموریت خود یونسکو و ساختار قانونی موجود برای حفاظت از اموال فرهنگی در درگیریهای مسلحانه قابل تطبیق است.
بهعنوان نمونه، یونسکو نتوانسته است بهطور علنی به کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ در رابطه با غزه استناد کند، که هدف آن حفاظت از اماکن فرهنگی در طول درگیری است. این آژانس از زمان تصویب آن، تقریبا در هر درگیری بزرگی به آن استناد کرده است.
همچنین از شورای امنیت سازمان ملل یا مجمع عمومی سازمان ملل برای حفاظت از اماکن فرهنگی درخواست اقدام فوری نکرد. این آژانس این کار را در پاسخ به اقدامهای داعش در سوریه و عراق (از جمله هتک حرمت سایت میراث جهانی پالمیرا) انجام داد. بهعنوان نمونه، در سال ۲۰۱۷، شورای امنیت قطعنامهای را با حمایت یونسکو تصویب کرد که گامهایی را برای کمک به حفاظت از میراث فرهنگی در درگیریها تعیین میکرد.
بهطور مشابه، یونسکو با دیوان کیفری بینالمللی (ICC) یا دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) برای آغاز دادرسی علیه رژیم صهیونیستی یا مقامهای صهیونیست بهدلیل تخریب میراث در غزه همکاری نکرده است. این آژانس این کار را پس از درگیریها در بالکان و مالی انجام داد. این محاکمات تخریب عمدی اموال فرهنگی در طول درگیریها را به عنوان یک جنایت جنگی تثبیت کرد.
در نهایت، یونسکو رویکرد معمول خود را مبنی بر نامگذاری صریح رژیم صهیونیستی بهعنوان عامل تخریب فرهنگی در غزه اتخاذ نکرده است.
انتهای پیام/