سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه در گفتوگوی اختصاصی برنامه worlds apart شبکه راشاتودی، توضیحاتی درباره روند مذاکرات با آمریکا و وضعیت دیپلماسی پس از حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به مراکز هستهای ایران ارائه کرد؛ متن این گفتوگو به شرح زیر است:
مجری: شما در مسکو حضور دارید؛ کشوری که در وزارت امور خارجهاش هم سازوکارهای دیپلماسی سنتی وجود دارد و هم یک کارگروه ویژه برای تعامل با دولت ترامپ، بهویژه از طریق فرستاده ویژه ریاستجمهوری، استیو ویتکاف؛ من میدانم که این کانال برای ایران نیز باز بوده است؛ آیا این مسیر را موثرتر یا امیدوارکنندهتر از دیپلماسی نهادی سنتی از طریق وزارت خارجه آمریکا میدانید؟
عراقچی: واقعیت این است که من با استیو ویتکاف در تماس بودهام، البته نه در این روزها، زیرا چند ماهی است که تصمیم گرفتیم این تماسها را متوقف کنیم؛ من با او درباره برنامه هستهای ایران مذاکره میکردم؛ ما ۵ دور مذاکره داشتیم و حتی دور ششم را برای ۱۵ ژوئن تعیین کرده بودیم، اما ۲ روز پیش از آن، اسرائیلیها به ما حمله کردند؛ این حمله بدون هیچگونه تحریک قبلی و غیرقانونی بود و سپس ایالات متحده نیز به آن پیوست.
این واقعا بسیار عجیب بود که چگونه در میانه مذاکرات تصمیم گرفتند به ما حمله کنند؛ این موضوع برای ما یک تجربه بسیار بسیار تلخ بود و در واقع پیش از آن نیز تجربه تلخ دیگری داشتیم، زمانی که آمریکا تصمیم گرفت بدون هیچ دلیل موجهی از توافق سال ۲۰۱۵ که با نام برجام شناخته میشود خارج شود.
در حقیقت تنها دلیل این بود که یک رئیسجمهور آمریکا دستاوردهای دولت پیشین را نمیپسندید؛ پس از این جنگ ۱۲ روزه، من همچنان با استیو ویتکاف در تماس بودم و دیدگاههایمان را ردوبدل میکردیم؛ آنها بر ازسرگیری مذاکرات اصرار داشتند، اما به نظر من این اصرار با رویکردی کاملا نادرست همراه بود.
مجری: میتوانم درباره همین رویکرد از شما سوال کنم؟ چون شنیدهام که پس از حملههای ژوئن به تاسیسات هستهای ایران گفتهاید که ایران به تهدید و فشار پاسخ مثبتی نمیدهد، اما به احترام و کرامت پاسخ میدهد؛ آیا فکر میکنید دولت فعلی آمریکا هنوز قادر است چنین رویکردی را ارائه دهد؟
عراقچی: این بستگی دارد به اینکه آیا آنها به این نتیجه برسند که مذاکره با دیکته کردن تفاوت دارد یا نه؛ ما برای یک توافق عادلانه و متوازن که از طریق مذاکره حاصل شود آمادهایم، اما برای پذیرش دیکته آماده نیستیم؛ اگر آنها با یک ایده عادلانه و متوازن برای یک راهحل مذاکرهشده، مبتنی بر منافع متقابل هر ۲ طرف، به سراغ ما بیایند، آنگاه ما آن را بررسی خواهیم کرد؛ در واقع، همانطور که میدانید، حتی در همین سال ۲۰۲۵ نیز تجربههای تلخی داشتهایم، چه برسد به سالهای قبل؛ ما مذاکره کردیم، اما در همان زمان به ما حمله شد؛ بار دیگر، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل وارد مذاکره شدیم تا برای مسئله موسوم به «اسنپبک» راهحلی پیدا کنیم؛ ما ایدههای خوبی ارائه دادیم، اما همه آنها رد شد؛ پس از آن به این نتیجه رسیدیم که دیگر کافی است؛ آنها آمادگی یک توافق عادلانه را ندارند؛ بنابراین باید صبر کنیم تا زمانی که به آن نقطه برسند و آنگاه بتوانیم گفتوگو کنیم.
مجری:در مورد زمان صحبت کردید؛ ۶ ماه از حملههای آمریکا به تاسیسات هستهای ایران در نطنز و فردو میگذرد و میزان خسارتها همچنان موضوع بحث و گمانهزنی است؛ برای مثال، پنتاگون در ارزیابی خود اعلام کرده که برنامه هستهای ایران بین یک تا ۲ سال عقب افتاده است؛ آیا این ارزیابی از نظر شما معتبر است؟
عراقچی: واقعیت این است که تاسیسات ما آسیب دیدهاند، آن هم بهطور جدی، اما واقعیت دیگری هم وجود دارد و آن این است که فناوری ما همچنان پابرجاست و فناوری را نمیتوان بمباران کرد؛ عزم و اراده ما نیز همچنان وجود دارد؛ ما حق کاملا مشروعی برای استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای، ازجمله غنیسازی، داریم و میخواهیم از این حق استفاده کنیم؛ این فناوری را خودمان توسعه دادهایم؛ دانشمندان ما برای آن فداکاری کردهاند؛ مردم ما فداکاری کردهاند؛ آنها از تحریمها و اکنون از یک جنگ بسیار ویرانگر رنج بردهاند؛ بنابراین ما نمیتوانیم از حقوق خود صرفنظر کنیم.
اما در عین حال، ما آمادهایم اطمینان کامل بدهیم که برنامه ما صلحآمیز است و برای همیشه صلحآمیز باقی خواهد ماند؛ دقیقا همین کاری است که در سال ۲۰۱۵ انجام دادیم؛ در آن زمان، ما پذیرفتیم که در ازای رفع تحریمها، اعتمادسازی درباره ماهیت صلحآمیز برنامه خود انجام دهیم؛ این روند موفق بود؛ آمریکا، سه کشور اروپایی، روسیه و چین با زبان احترام با ما وارد تعامل شدند؛ آنها خواستار یک توافق عادلانه شدند؛ اعتمادسازی در برابر رفع تحریمها و ما نیز پاسخ مثبت دادیم؛ نتیجه فوقالعاده بود؛ ما به توافق دست یافتیم و تمام جهان آن را بهعنوان یک دستاورد دیپلماسی جشن گرفت؛ بنابراین ما این تجربه را داریم و تجربه دیگری هم داریم؛ تجربه عملیات نظامی. این تجربه نتوانست به اهداف خود دست یابد، اما آن تجربه دیپلماسی، تجربهای موفق بود؛ پس ما ۲ گزینه پیش رو داریم؛ انتخاب با آمریکا است.
مجری: اکنون آژانس بینالمللی انرژی اتمی خواستار دسترسی به تاسیسات آسیبدیده شده است، در حالی که ایران اصرار دارد که پس از حملههای اسرائیل و آمریکا به زیرساختها، شیوههای بازرسی باید مورد بازنگری قرار گیرد؛ چه نوع تغییرهایی را در رویکرد آژانس میخواهید ببینید؟ آیا صرف محکومیت این حملهها کافی است یا انتظار دارید آژانس در نحوه عملکرد خود تجدیدنظر کند؟
عراقچی: به نظر من بسیار تاسفبار است که آژانس و مدیرکل آن نتوانستند تجاوز و حمله به یک تاسیسات هستهای صلحآمیز که تحت نظارت و پادمان آژانس بوده است، محکوم کنند؛ این موضوع به یک سابقه بسیار بد در تاریخ آژانس تبدیل شد، اما موضوع بازرسی از تاسیسات مورد حمله قرارگرفته مسئلهای متفاوت است؛ ما همچنان عضو متعهد پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) هستیم و آماده همکاری با آژانس هستیم؛ ما یک سوال ساده از آژانس داریم: لطفا به ما بگویید یک تاسیسات هستهای که مورد حمله قرار گرفته است، چگونه باید بازرسی شود؟ و پاسخی برای این سوال وجود ندارد، چرا که هیچ سابقهای در این زمینه وجود ندارد؛ بنابراین ما توافق کردیم و آژانس نیز پذیرفت که لازم است برای یافتن یک شیوه و چارچوب مشخص، درباره نحوه بازرسی این تاسیسات مذاکره کنیم؛ این موضوع اکنون روی میز است و باید با آژانس بنشینیم و در اینباره گفتوگو کنیم.
- بیشتر بخوانید:
- عراقچی: ایران هیچگاه مذاکره بر مبنای احترام به حقوق قانونی را رد نکرده است
- عراقچی: ما خواهان جنگ نیستیم بلکه خواهان حل مسائل از طریق دیپلماسی هستیم
مجری: اکنون شما در روسیه هستید؛ این کشور نیز با مشکل تا حدی مشابهی با آژانس روبهرو بوده، چرا که آژانس به دلایل ظاهرا سیاسی از محکوم کردن حملههای نظامی به نیروگاه هستهای زاپروژیا خودداری کرده است؛ به نظر شما چرا آژانس در برابر آنچه به نوعی پذیرش فزاینده «تروریسم هستهای» به نظر میرسد، تا این اندازه مدارا نشان میدهد؛ آیا فکر میکنید ایران و روسیه میتوانند در این زمینه بهطور مشترک اقدامی انجام دهند؟ چون به نظر میرسد این یک نگرانی مشترک است.
عراقچی: آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار است یک نهاد حرفهای باشد، اما در عمل یک نهاد سیاسی است، یا تحت تاثیر برخی کشورها در شورای حکام، به یک نهاد سیاسی تبدیل شده است؛ مدیرکل آژانس در واقع میان این نیروها گرفتار شده است؛ نیروهایی که از او انتظار دارند، اقدامهای خاصی انجام دهد؛ من فکر میکنم دقیقا به همین دلیل است که آژانس از محکوم کردن حمله به یک تاسیسات هستهای که تحت پادمان خود آژانس بوده، خودداری کرد؛ این بزرگترین نقض حقوق بینالملل است.
بمباران یک تاسیسات هستهای صلحآمیز، از دید همه جهان یک نقض بزرگ حقوق بینالملل تلقی شد، اما با این حال آژانس، همانند بسیاری از کشورهای اروپایی، از محکوم کردن آن خودداری کرد و این بسیار تاسفبار است؛ به نظر من آژانس باید به وظیفه حرفهای خود بازگردد، از هرگونه سیاسیکاری پرهیز و هرگونه درخواست با انگیزههای سیاسی را رد کند؛ معتقدم روسیه، بهعنوان عضو دائم شورای امنیت و یکی از اعضای برجسته شورای حکام آژانس، باید بر این اصل پافشاری کند؛ امری که انصافا باید بگویم روسیه همواره در حال انجام آن بوده است.
مجری: ایران غنیسازی اورانیوم را مسئلهای مرتبط با شأن ملی، غرور ملی و دستاورد علمی میداند؛ در حالی که شما حاضر نیستید از این حق صرفنظر کنید، اعلام کردهاید که آمادهاید به آمریکاییها اطمینان دهید که ماهیت این برنامه صلحآمیز است؛ چه چیزی میتواند در این زمینه آمریکاییها را راضی کند؟ زیرا همانطور که گفتید، شما با حسن نیت همکاری کردهاید و با این حال، به نظر میرسد هیچچیز برای آنها کافی نبوده است؛ اگر اجازه بدهید یک سوال تکمیلی بپرسم: به نظر شما چه منفعتی میتواند برای آمریکاییها در تغییر رویکرد خصمانهشان نسبت به ایران وجود داشته باشد؟
عراقچی: اول از همه، غنیسازی پیش از هر چیز حق ماست و سپس، مسئلهای مربوط به شأن و غرور ملی است، زیرا دستاورد دانشمندان خود ماست؛ من فکر میکنم با بهرسمیت شناختن این حق، آمریکا میتواند کار مثبتی برای رژیم عدم اشاعه انجام دهد؛ وقتی آنها به تاسیسات هستهای ما که تاسیسات صلحآمیز و تحت پادمان بودند، حمله کردند، در واقع نخستین ضربه را به رژیم عدم اشاعه وارد کردند؛ این اقدام، این رژیم را که برای صلح و ثبات کل جهان بسیار مهم است، تضعیف کرد.
پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) یک معاهده امنیتی بسیار مهم است که در سراسر جهان مورد احترام قرار دارد؛ براساس این معاهده، کشورهایی که به تعهدهای خود ذیل انپیتی پایبند هستند، میتوانند از حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای بهرهمند شوند؛ وقتی شما این حق را از یک کشور مشخص سلب میکنید، در واقع کل انپیتی را تضعیف میکنید؛ بنابراین، به نظر من بهترین کاری که آمریکا میتواند برای جهان انجام دهد، نه فقط برای منطقه ما و نه فقط برای ایران، این است که به انپیتی احترام بگذارد و حق کشورهایی را که میخواهند براساس این معاهده از حقوق خود استفاده کنند، به رسمیت بشناسد.
مجری: آقای وزیر، پیش از وقفه، درباره حملههای آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای شما صحبت میکردیم؛ از آن زمان، آمریکا به افزایش حضور نظامی خود در منطقه ادامه داده است، بهویژه حضور دریایی؛ با توجه به آنچه در منطقه در حال رخ دادن است، بهویژه توسعهطلبی نظامی اسرائیل، آیا به نظر شما این افزایش حضور نظامی آمریکا در حال حاضر عاملی برای ثبات است یا بیثباتی؟
عراقچی: موضوع کاملا روشن است؛ این حضور باعث بیثباتی منطقه و افزایش تنش شده است؛ این در واقع یک تشدید تنش است؛ شما میبینید که در ۲ سال گذشته، اسرائیلیها به ۷ کشور در منطقه حمله کردهاند و همچنان به تهدیدهای خود ادامه میدهند؛ آنها همچنان آتشبسهایی را که امضا کردهاند، هم در غزه و هم در لبنان، نقض میکنند؛ همچنین آمریکا که ضامن این آتشبسهاست، نسبت به این نقضها بیتفاوت است؛ اینها واقعیتهای نگرانکنندهای هستند که سطح تنش در منطقه را افزایش میدهند، میزان بیاعتمادی به آمریکا را بالا میبرند و در نهایت، منطقه را ناامنتر میکنند.
مجری: آیا در کشور شما نگرانی از حمله دیگری از سوی آمریکا یا حتی یک عملیات نظامی گستردهتر علیه ایران وجود دارد؟
عراقچی: طبیعتا ما این احتمال را رد نمیکنیم، اما برای آن کاملا آماده هستیم؛ حتی آمادهتر از گذشته؛ این به آن معنا نیست که ما از جنگ دیگری استقبال میکنیم، بلکه دقیقا برای جلوگیری از جنگ است؛ بهترین راه جلوگیری از جنگ، آمادگی برای آن است؛ ما کاملا آماده هستیم و در واقع همه آنچه در تجاوز قبلی آسیب دیده بود را بازسازی کردهایم؛ اگر آنها بخواهند همان تجربه شکستخورده را تکرار کنند، به نتیجه بهتری دست نخواهند یافت.
مجری: اجازه بدهید بهطور مشخص درباره اسرائیل سوال کنم، چون اشاره کردید که این کشور در سال گذشته به ۷ کشور همسایه حمله کرده است؛ آیا انتظار دارید اسرائیل در سال ۲۰۲۶ نیز همین روند را ادامه دهد، یا فکر میکنید اوج این رفتارها پشت سر گذاشته شده است؟
عراقچی: خیر، این رفتار متوقف نشده است؛ بنابراین گمان میکنم آنها به رفتارهای تهاجمی خود ادامه دهند و انتظار دارم این روند در سال ۲۰۲۶ نیز ادامه یابد؛ تنها یک دلیل وجود دارد که آنها این رفتار را ادامه میدهند و آن مصونیت کامل از مجازاتی است که از سوی آمریکا و کشورهای اروپایی به آنها داده شده است؛ این موضوع بسیار خطرناک است، زیرا نظم را، نهتنها در منطقه ما، بلکه در کل جهان، به بینظمی تبدیل میکند؛ به نظر میرسد ما به قانون جنگل بازگشتهایم؛ جایی که طرفی که قدرت و زور بیشتری دارد، اراده خود را بر دیگران تحمیل میکند.
این وضعیت، کل حقوق بینالملل و حقوق بشردوستانه بینالمللی را تضعیف میکند و بسیار خطرناک است.
مجری: ممکن است حتی بدتر از قانون جنگل باشد، چرا که بحران غزه اکنون بهطور گسترده بهعنوان نسلکشی توصیف میشود و این امر بهشدت به جایگاه اسرائیل در جهان آسیب زده است؛ تا حدی این موضوع انتقادهای دیرینه ایران از اقدامهای اسرائیل را تایید میکند، اما در عین حال ناتوانی یا عدم تمایل کامل جامعه بینالمللی برای انجام هرگونه اقدام موثر را نیز آشکار کرده است؛ در مقطع کنونی، چه چشماندازی برای مسئله فلسطین میبینید؟
عراقچی: به نظر من، این مسئله به خود فلسطینیها مربوط است که تصمیم بگیرند، اما فکر میکنم آنها راه مقاومت را انتخاب کردهاند، زیرا واقعا چه گزینه دیگری پیش رویشان وجود دارد؟ حتی زمانی که درباره تشکیل کشور فلسطین صحبت میشود، تعداد زیادی از کشورها آن را به رسمیت شناختهاند و این تعداد رو به افزایش است، اما از فلسطینیها بپرسید کشورشان کجاست؟ فقط روی کاغذ وجود دارد، در حالی که کشتار همچنان ادامه دارد.
حتی پس از آتشبس اخیر، تا امروز بیش از ۳۵۰ فلسطینی توسط نیروهای اسرائیلی کشته شدهاند؛ تا زمانی که عدالت برای فلسطینیها برقرار نشود، هیچ امیدی برای آینده و حق تعیین سرنوشت آنها وجود نداشته باشد، صلحی در کار نخواهد بود؛ تا زمانی که عدالت از فلسطینیها دریغ شود، فکر نمیکنم بتوان به یک صلح پایدار دست یافت؛ شاید بتوان برای مدت کوتاهی نوعی آرامش ایجاد کرد، اما به گذشته ۸ سال اخیر نگاه کنید؛ بیش از ۱۵۰ ابتکار و طرح مختلف برای حل این مناقشه میان فلسطینیها و متجاوزان اسرائیلی ارائه شده است؛ هیچکدام موفق نبودهاند؛ چرا؟ چون همه آنها فاقد عنصر عدالت بودهاند.
مجری: آقای وزیر، از منظر ایران، آیا هنوز راهحل موسوم به «دو کشوری» را گزینهای عملی میدانید؟ آیا ایران، روسیه یا دیگر بازیگران بینالمللی میتوانند کاری انجام دهند تا شرایط انسانیتری برای مردم فلسطین فراهم شود؟
عراقچی: ما همواره معتقد بودهایم که راهحل ۲ کشوری، راهحل این مشکل در منطقه ما نیست؛ تنها راه، حرکت به سمت یک دولت دموکراتیک واحد است؛ این موضع ایران از سالها پیش وجود داشته است؛ از همان زمانی که در سال ۱۹۴۸ درباره تشکیل ۲ دولت در فلسطین ـ یک دولت عرب و یک دولت یهودی ـ رأیگیری شد، ایران در آن زمان رأی مخالف داد؛ نماینده ایران در مجمع عمومی سازمان ملل آن زمان گفت که با این کار، شما فقط آتش را زیر خاکستر پنهان میکنید و این آتش دوباره شعلهور خواهد شد؛ او درست میگفت. ما معتقدیم راهحل ۲ کشوری به دلایل متعددی کارآمد نیست که فرصت توضیح همه آنها را ندارم، اما باور داریم یک دولت دموکراتیک واحد میتواند کارساز باشد.
میتوانم شما را به تجربه آفریقای جنوبی ارجاع دهم؛ زمانی که رژیم آپارتاید فروپاشید، هیچکس به دنبال تشکیل دو دولت سیاهپوستان و سفیدپوستان نرفت؛ آنها به سمت یک دولت دموکراتیک واحد رفتند که در آن سیاهان و سفیدپوستان در کنار یکدیگر و در صلح زندگی میکنند؛ وقتی درباره راهحل ۲ کشوری صحبت میشود، سؤال من همچنان پابرجاست: کشور فلسطین کجاست؟ فقط روی کاغذ وجود دارد و هیچ چشماندازی برای تحقق آن در عمل وجود ندارد.
مجری: اکنون میخواهم درباره روابط دوجانبه روسیه و ایران نیز سوال کنم، زیرا هر ۲ کشور با فشارهای اقتصادی و سیاسی مشابهی از سوی غرب مواجه هستند؛ این ۲ کشور در مسائل امنیت منطقهای همکاری داشتهاند، اما در عین حال هر یک توسعه خود را براساس اصول حاکمیت ملی و خودکفایی بنا کردهاند؛ به نظر شما خصومت غرب تا چه اندازه به تقویت این شراکت کمک کرده است؟ آیا از روند توسعه روابط دوجانبه رضایت دارید؟
عراقچی: بله، ما کاملا راضی هستیم؛ ما از روابط بسیار خوبی برخورداریم و پیشتر نیز یک توافقنامه مشارکت راهبردی با یکدیگر امضا کردهایم؛ این اتفاق سال گذشته یا اوایل امسال رخ داد، اگر اشتباه نکنم؛ براساس این توافق، ما گامهای بسیار مثبتی برداشتهایم؛ با یکدیگر کار میکنیم و در همه حوزهها با هم مشورت داریم.
باید بگویم که روابط ما با روسیه، روابطی جامع و چندبُعدی است و همه زمینهها را در بر میگیرد؛ ما تقریبا درباره تکتک موضوعها، از برنامه هستهای صلحآمیز ایران گرفته تا تحولات منطقه، تحولات اروپا و اوکراین، مسائل بینالمللی و موضوعهای دوجانبه، رایزنیهای سیاسی بسیار خوبی با یکدیگر داریم؛ میان ما مشورتهای مستمر و منظم وجود دارد؛ آخرین دیدار ۲ رئیسجمهور چند روز پیش، روز جمعه، در عشقآباد ترکمنستان انجام شد؛ جایی که ۲ رئیسجمهور روابط دوجانبه را مرور کردند و به موضوعهای مهم برای هر ۲ طرف پرداختند؛ روابط ما همچنین شامل همکاری در چارچوب سازمانهای بینالمللی نیز میشود.
مجری: اجازه بدهید درباره بُعد دیگری از روابط دوجانبه بپرسم و آن رابطه شما با عربستان سعودی است؛ ۲ سال از احیای روابط دیپلماتیک ۲ کشور با میانجیگری فعال چین میگذرد؛ پویایی این روند را چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا فکر میکنید اقدامهای اسرائیل ـ اگر بخواهم دیپلماتیک بیان کنم ـ به این روند کمک کرده است؟
عراقچی: باید بگویم که ما از روابط بسیار خوبی با عربستان سعودی برخورداریم؛ در ۲ سالی که روابط خود را با تلاشهای چین از سر گرفتیم، میتوانم بگویم که هر ۲ طرف، طرف مقابل را جدی یافتهاند. ما توانستهایم اعتماد بیشتری در روابط دوجانبه ایجاد کنیم؛ اکنون درباره مسائل منطقهای، مسئله فلسطین و حتی موضوع هستهای با یکدیگر مشورت میکنیم.
تبادل هیئتها میان ما بسیار خوب بوده است؛ در ۳۰ روز گذشته، اگر اشتباه نکنم، ۲ معاون وزیر خارجه عربستان برای ۲ ماموریت متفاوت به تهران سفر کردند و یکی از این سفرها مربوط به نشست سهجانبه ما با چین بود؛ بنابراین ما همکاری بسیار خوبی با یکدیگر داریم و سطح اعتماد میان ما افزایش یافته است؛ این وضعیت فقط به عربستان محدود نمیشود، بلکه شامل دیگر کشورهای منطقه خلیج فارس و خاورمیانه بهطور کلی نیز میشود؛ اجازه بدهید نکتهای را اضافه کنم: اگرچه نتانیاهو جنایتهای بسیاری مرتکب شده و اقدامهای منفی فراوانی انجام داده است، اما یک کار مثبت هم انجام داده است؛ آن به همه کشورهای منطقه و مردم منطقه نشان داد که تنها یک تهدید وجود دارد و آن اسرائیل است؛ نه ایران و نه هیچ کشور دیگری.
تنها و اصلیترین تهدید برای امنیت و ثبات منطقه برای تکتک کشورهای منطقه، اسرائیل است؛ بهویژه پس از آنکه درباره «اسرائیل بزرگ» صحبت کردند، موضوعی که همه کشورهای منطقه را نگران کرد، بهخصوص زمانی که به قطر، بهعنوان دوست و متحد آمریکا، حمله کردند.
این اقدامها نشان داد که آنها میان کشورهای منطقه تفاوتی قائل نیستند؛ به همین دلیل، اکنون اسرائیل بزرگترین چالش و بزرگترین تهدید در منطقه تلقی میشود و این امر باعث شده است که روابط دوجانبه ما با کشورهای منطقه حتی بهتر از گذشته شود، زیرا اعتماد و اطمینان متقابل افزایش یافته است.
مجری: اجازه بدهید یک سؤال نسبتا شخصی و دانشگاهی بپرسم؛ میدانم که حدود ۳۰ سال پیش دکترای خود را در حوزه اندیشه سیاسی اخذ کردهاید و پایان نامه شما به بررسی تحول مشارکت سیاسی در اندیشه سیاسی اسلامی قرن بیستم اختصاص داشته است؛ بهعنوان یک دیپلمات و سیاستگذار، روندهای اصلی سیاست و انتخاب دموکراتیک در کشورهای اسلامی را در این قرن چگونه میبینید؟ میدانم که این سوال میتواند موضوع یک رساله دیگر باشد، اما لطفا آن را در یک دقیقه خلاصه کنید.
عراقچی: برای پاسخ به این سوال، باید یک سخنرانی کامل ارائه دهم، اما بهطور خلاصه، معتقدم کشورهای اسلامی بیش از پیش به نهادهای دموکراتیک علاقهمند شدهاند و سطح مشارکت سیاسی مردم افزایش یافته است؛ البته این روند از کشوری به کشور دیگر متفاوت است، اما به نظر من گرایش کلی در جهان اسلام به سمت دموکراتیزه شدن و تقویت نهادهای دموکراتیک در حال حرکت است و فکر میکنم این پدیدهای مثبت است.
ما این روند را در کشور خودمان نیز دیدهایم؛ ما اکنون جمهوری اسلامی داریم که پس از انقلاب تلاش کرده است میان اصول اسلامی و نهادهای دموکراتیک همزیستی ایجاد کند؛ فکر میکنم همین تجربه در حال گسترش در منطقه است؛ البته هر کشوری اصول، ارزشها، سنتها و پیشینه تاریخی خاص خود را دارد.
من معتقدم دموکراسی باید از درون هر جامعهای زاده شود و نباید از بیرون بر آن تحمیل شود؛ دلیل شکست دموکراسی در بسیاری از نقاط دیگر این بوده است که غربیها تلاش کردهاند الگوهای دموکراسی خود را به دیگر کشورها تحمیل کنند، این البته ایده خوبی نیست؛ دموکراسی باید از درون شکل بگیرد و ارزشها، سنتها، تاریخ و باورهای هر ملت را در نظر بگیرد.
انتهای پیام/