مسعود پزشکیان شامگاه پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۴۰۴، در آخرین بخش از برنامههای سفر دولت وفاق ملی به قزوین، در نشست شورای برنامهریزی و توسعه استان، با اشاره به لزوم بازنگری در نحوه تصمیمگیریهای توسعهای کشور گفت: از صبح تا کنون نشستهای متعددی برگزار شده و مخاطبان متنوعی از بخشهای گوناگون حضور داشتند، اما نکته اساسی این است که هر تصمیم باید بر پایه شناخت دقیق از وضعیتی باشد که در آن زندگی میکنیم.
رئیسجمهور افزود: زمانی میتوان تصمیم درستی گرفت که بدانیم وسعت این سرزمین، میزان آب و ظرفیتهای طبیعی آن چه اندازه است و سپس مشخص کنیم قرار است چه نوع توسعهای انجام شود و چگونه میخواهیم بین منابع طبیعی و نیازهای زندگی تعادل برقرار کنیم.
پزشکیان اظهار داشت: اگر بناست توسعه در بخشهای مختلف از جمله کشاورزی، صنعت و گردشگری ادامه یابد، باید پاسخ دهیم تا چه زمانی میتوان با همین روند پیش رفت و اصولاً چه چیزی را باید گسترش دهیم و تا کجا باید ادامه دهیم.
رئیسجمهور تأکید کرد: چنانچه در مسیر توسعه، تناسب میان محیطزیست و فعالیتهای انسانی حفظ نشود، حیات در این مناطق به خطر میافتد. گزارشهایی که ارائه شده نشان میدهد بیش از ۹۰ درصد آب قزوین از چاهها تأمین میشود و سطح آن سالانه حدود یک و نیم متر کاهش مییابد. این وضعیت به معنای پایان یک مرحله از بهرهبرداری است و باید تصمیم گرفت برای آینده چه راهکاری اتخاذ شود.
پزشکیان تصریح کرد: مدیران استان، نخبگان دانشگاهی و سیاستگذاران، باید با تکیه بر دادهها و واقعیتها، منابع پایدار توسعه را شناسایی کنند. پایداری توسعه یعنی همان مفهوم پایداری واقعی؛ یعنی توازن میان استفاده از منابع طبیعی و حفظ آینده زیستی کشور.
رئیسجمهور خاطرنشان کرد: آینده را باید با خرد جمعی و نگاه علمی ساخت. اگر امروز برای این مسیر تصمیمگیری درست انجام نشود، نسلهای بعدی با مشکلاتی بهمراتب بیشتر از وضعیت فعلی روبهرو خواهند شد. توسعهای که بر پایه ناپایداری پیش برود، در ظاهر دلخوشکنک است، اما در عمل میتواند به نابودی منابع و دشوارتر شدن معیشت در آینده منجر شود.
پزشکیان در ادامه با اشاره به ضرورت برقراری تناسب میان تصمیمات توسعهای و ظرفیتهای طبیعی کشور گفت: پرسش اساسی این است شاخص که این تناسب کجاست و آیا میتوان بدون در نظر گرفتن محدودیتهای زیستمحیطی، همچنان مسیر فعلی را ادامه داد یا خیر؟
رئیسجمهور افزود: در قرآن آیهای بسیار تأملبرانگیز وجود دارد که از منظر مدیریتی درخور توجه است. آیهای که میفرماید، میخواهید خبر دهم زیانکارترین اعمال کدام است، کسانی که در زندگی دنیا تصور میکنند در بهترین مسیر گام برمیدارند، اما راه را اشتباه میروند. امروز نیز در مسیر توسعه اگر بدون شناخت درست عمل شود، خطای مشابهی تکرار خواهد شد.
پزشکیان تأکید کرد: گاهی به خاطر افتتاحها، قیچی زدنها و نمایشهای ظاهری، احساس افتخار میکنیم و تصور داریم مسیر توسعه را بهخوبی پیش میبریم، غافل از آنکه در همین مسیر ممکن است منابع حیاتی کشور از بین برود. اگر آب زیر پای ما تمام شود، چگونه میتوان ادامه داد.
رئیسجمهور با اشاره به طرحهای انتقال آب و برنامههای عمرانی در برخی مناطق کشور گفت: حتی نقشههایی که برای انتقال آب از الموت یا رودخانههای طالقان و دیگر مناطق تهیه میشود، باید با نگاه آیندهنگر و بر پایه مطالعات علمی بررسی شود. آینده بهسمت خشکسالی پیش میرود و بحران آب یکی از اصلیترین چالشهای خاورمیانه است، بنابراین مدیریت درست و علمی پیششرط بقاست.
پزشکیان تصریح کرد: در آذربایجان تجربه تلخی داشتیم؛ بیش از یک دهه زمان صرف اجرای پروژههایی برای نجات دریاچه ارومیه شد، اما همه هزینهها و تلاشها در نهایت نتیجهای نداشت و دریاچه خشک ماند. هزینه هنگفت شد، زمان از دست رفت و در عین حال تصور میکردیم دستاورد بزرگی داشتهایم.
رئیسجمهور خاطرنشان کرد: از اینگونه مشکلات در کشور فراوان است و اگر از آنها درس نگیریم، آینده دشوارتری در انتظار خواهد بود. آینده را من و شما میسازیم، بنابراین باید چیزی بسازیم که ماندنی، پایدار و متکی بر عقل و علم باشد، نه تصمیمهایی که امروز دلخوشی بیهوده به نظر میرسند و فردا خسارتبار خواهند شد.
پزشکیان با اشاره به جایگاه علم در کشور و نقش دانشگاهها در توسعه ملی گفت: اکنون در جهان دانشگاهها به نسل چهارم و پنجم تحول یافتهاند، اما دانشگاههای ما در خوشبینانهترین ارزیابیها در سطح نسل دوم قرار دارند. نسل دوم دانشگاهها، نهادی است که علم را منتقل و پژوهشهایی را انجام میدهد، حال آنکه پرسش اساسی این است که آیا این پژوهشها بر پایه نیازهای جامعه شکل گرفته یا صرفاً در چارچوبهای تئوریک و بدون کارکرد اجتماعی انجام میشود.
رئیسجمهور افزود: بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد تحقیقات انجامشده با هزینههای بالا، در قفسهها باقی مانده و هیچ بهرهای از آنها گرفته نمیشود. انجام تحقیق بدون دستیابی به نتیجه و بیتوجه به کاربرد، به معنای از بین رفتن منابع و فرصتهاست. مدیریت، زمانی اثربخش است که بتواند نتایج علمی را به تصمیم و تصمیم را به اقدام کاربردی تبدیل کند.
پزشکیان تصریح کرد: مدیران باید بدانند زمین، آب، آسمان و طبیعتی که در آن زندگی میکنیم، بستر تصمیمسازی است. ساختوساز و توسعه باید با شناخت از این بستر و رعایت کیفیت و حدود مجاز آن انجام شود. پرسش این است که آیا تصمیمات ما بر اساس انتخابهای بهتر است یا خیر.
رئیسجمهور تأکید کرد: یکی از مشکلات بزرگ در نظام مدیریتی، غفلت از پیشبینی آینده است. بسیاری از تصمیمها با هیجان گرفته میشود؛ دستگاهی را افتتاح میکنیم، پروژهای را قیچی میکنیم و احساس رضایت داریم، در حالی که اگر تبعات آن تصمیم بررسی نشده باشد، در واقع در حال آسیب زدن به ساختارها هستیم. این نخستین گام برای مدیران است که هر نوع توسعهای را با در نظر گرفتن آینده و تناسب آن با محیطزیست بسنجند.
پزشکیان خاطرنشان کرد: مدیر موفق کسی است که بتواند شرایط گوناگون را پیشبینی کند، برای هر اتفاق احتمالی برنامه داشته باشد و از مسیرهای مختلف به هدف برسد. اگر مدیری فقط یک گزینه پیش رو داشته باشد، در برابر نخستین مانع متوقف میشود. مدیری که برای آینده چند مسیر و آلترناتیو طراحی کرده باشد، هرگز در برابر بحران تسلیم نمیشود.
رئیسجمهور افزود: اگر در کشور مشکلی وجود دارد، مسئولیت آن بر دوش ماست و اگر قرار است آینده مسیر درستی پیدا کند نیز، این ما هستیم که باید آن را بسازیم. رضایت یا نارضایتی مردم از عملکرد دولت، نتیجه رفتار و تصمیم مدیران است. مدیر و کارمند دولتی زمانی شایسته خدمت است که مراجعهکننده را صاحب حق بداند، نه مزاحم. واژه ارباب رجوع در فرهنگ ما یعنی آنکه مردم صاحب حقاند و ما موظف به خدمت.
پزشکیان اظهار داشت: در یک نظام خدماتی کارآمد، کارمند نباید در برابر مردم چهرهای عبوس یا بیتفاوت داشته باشد. مدیر موفق کسی است که بتواند مشتری یا خدمتگیرنده را راضی نگه دارد، دغدغههای او را بشناسد و پاسخگو باشد. اگر سرمایه اجتماعی کاهش یافته، مقصر مدیرانی هستند که اعتماد مردم را نادیده گرفتهاند. ما در دولت، در خدمت مردم حضور داریم تا با رفتار مسئولانه، رضایت عمومی را بازگردانیم.
رئیسجمهور گفت: نماز را هر روز تکرار میکنیم تا یادمان نرود که آنچه بر زبان میآوریم باید در عمل نیز اجرا شود. بسیاری از ما نماز را میخوانیم، اما اقامه نمیکنیم، در حالی که قرآن بیان میکند کسانی که قدرت میگیرند نماز را اقامه میکنند، یعنی تمام گفتههایشان را در عرصه عمل پیاده میسازند.
پزشکیان افزود: اگر قبل از قدرت گرفتن نماز میخوانیم، پس از آن وظیفه داریم همان سخنان را در رفتار و تصمیمهایمان نشان دهیم. مدیریت، زمانی معنا پیدا میکند که گفتار و شعار در عمل تحقق یابد. باید بتوانیم ثابت کنیم که خدمتگزار مردم هستیم و مردم آقای ما هستند. در فرهنگ اداری کشور، واژه ارباب رجوع بهدرستی انتخاب شده، زیرا نشان میدهد که مردم صاحب حقاند و ما پاسخگو؛ اما رفتار ما در عمل با این معنا فاصله دارد و باید در آن اصلاح ایجاد شود.
رئیسجمهور اظهار داشت: برخورد درست با مراجعهکننده ملاک اصلی خدمت است. در بیمارستانها بارها دیده شده که بیمار پس از درمان ناراضی خارج میشود، نه از نتیجه کار، بلکه از نوع رفتار. گاهی بیمار بهبود مییابد، اما از پاسخگویی و نحوه برخورد ناراحت است، چون احساس احترام و توجه نکرده است. در مقابل، بیماری بوده که بهبود نیافته و حتی از دنیا رفته، اما خانوادهاش با رضایت و قدردانی بیمارستان را ترک کردهاند، چون دیدهاند تمام تلاش ممکن انجام شده است.
پزشکیان تأکید کرد: در هر واحد اداری و خدماتی اگر ارباب رجوع احساس کند کارمندان دلسوزانه برای او زحمت میکشند، حتی در صورت حلنشدن کامل مشکل، رضایت و اعتمادش افزایش مییابد. اما اگر کار او انجام شود و در عین حال تحقیر یا بیاحترامی ببیند، دلگیر و ناراضی خواهد بود. ملاک رضایت عمومی در نظام اداری، رفتار و ادب کارکنان است نه صرفاً نتیجه نهایی کار.
رئیسجمهور گفت: بیشتر اختلافنظرها در عرصه مدیریت از همان جایی آغاز میشود که در تعریف اصول پایه تفاهم وجود ندارد. هرکدام از این مفاهیم، اصل و ریشهای دارد که باید در عمل ملی و بومی شود. همانطور که در زبان عربی نیز واژههایی برای بیان این مفاهیم وجود دارد، اگر توان داریم باید بتوانیم این مفاهیم را در قالب اندیشه و فرهنگ ایرانی و اسلامی ترجمه و پیاده کنیم.
پزشکیان افزود: اصول مدیریت در هر ساختار اقتصادی بر پایه چهار سیاست اصلی بنا میشود؛ اینکه چه محصولی تولید شود، با چه کیفیتی ارائه گردد، به چه قیمتی فروخته شود و چگونه به دست مشتری برسد. برخی شرکتها بر تولید محصولات خاص و لوکس متمرکزند، زیرا مشتریانی دارند که کیفیت برایشان مهمتر از قیمت است. گروهی دیگر در پی تولید انبوهاند تا با کاهش قیمت، دامنه مصرفکنندگان را افزایش دهند. در مرحله تبلیغ نیز، بنگاهها با سیاستهایی مانند دو تا بخر سه تا ببر میکوشند که گردش کالا را افزایش دهند و سهم خود را از بازار گستردهتر کنند.
رئیسجمهور تأکید کرد: ارزشمندترین سیاست در میان همه، رضایت مشتری است. در مدیریت نوین، محور تصمیمگیری بر مشتری متمرکز است و اعتماد مشتری با صداقت به دست میآید. در برخی کشورها حتی فروشندهای که کالا نمیفروشد، به مشتری مراجعهکننده راهنمایی درست میدهد، معایب و مزایای کالا را توضیح میدهد و او را در انتخاب آزاد میگذارد. همین صداقت باعث میشود که مشتری با اطمینان همان کالا را انتخاب کند.
پزشکیان خاطرنشان کرد: تجربههای بینالمللی نشان میدهد که احترام و رفتار انسانی مهمتر از فروش آنی کالا است. در یکی از سفرها به چین، ما و گروهی از اعضای هیئت علمی برای بازدید رفتیم و در پایان ساعت کاری وارد بازار شدیم. فروشندگان، بدون آنکه مشتریان را از مغازه بیرون کنند یا نشانهای از ناراحتی نشان دهند، تا زمان خروج همه احترام گذاشتند، سکوت کردند، صبر کردند و پس از خروج، با نظم کامل مغازه را بستند. هیچکس گلایه نکرد که چرا وارد شدیم و خریدی انجام ندادیم. آن احترام بود که اثرش ماند.
رئیسجمهور ادامه داد: در مقابل، تجربهای در یکی از فروشگاههای داخلی نشان داد که فروشنده تا متوجه شد مشتری شاید خرید نکند، از ادامه پاسخگویی خودداری کرد و با بیمیلی برخورد نمود. در حالیکه در نظام ارزشمند تجارت، وظیفه فروشنده خدمت صادقانه است نه تضمین فروش. اگر مشتری بیاحترام ببیند، دیگر بازنخواهد گشت؛ اما اگر احساس کند فروشنده صادق است و به کرامت او ارزش میدهد، حتی اگر خریدی نکند، اعتمادش به مجموعه باقی میماند.
پزشکیان گفت: مدیر یا فروشندهای که میخواهد رضایت مردم را جلب کند باید به همان فلسفه ارباب رجوع بازگردد، یعنی پذیرش اینکه مراجعهکننده صاحب حق است. در نظام پیشرفته مدیریت، مشتری مهمترین شاخص ارزیابی عملکرد است. میزان سودآوری واقعی سازمان نه در افزایش فروش آنی، بلکه در اعتماد ماندگار مشتری سنجیده میشود.
رئیسجمهور گفت: آنچه در بسیاری از مباحث مدیریتی و اجتماعی مطرح میشود، ریشه در نوع نگرش ما به انسان و نقش او در جامعه دارد؛ نگرشی که اگر اصلاح شود، بسیاری از تعارضهای فکری و رفتاری نیز از میان خواهد رفت.
پزشکیان تأکید کرد: بخش مهمی از مشکلات فرهنگی، از جمله در موضوعاتی، چون حجاب و عفاف، از ناتوانی ما در بازگرداندن جایگاه واقعی زن در جامعه ناشی میشود. زمانی که جامعه بتواند منزلت و شخصیت زنان خود را بازشناسد و ارزش واقعی آنان را در موقعیتهای علمی، اجرایی و اجتماعی احیا کند، بسیاری از جلوههای نادرستی که گاه بهنام آزادی یا جلب توجه بروز میکند، خودبهخود از میان میرود.
رئیس جمهور خاطرنشان کرد: زنان ایران، چه در دوران انقلاب و چه پس از آن، در بسیاری از عرصههایی که مردان در آن فعال بودهاند، با توانمندی و صداقت برتر ظاهر شدهاند و آمارهای رسمی نیز نشان میدهد که سطح تخلف و فساد اداری در میان زنان به مراتب پایینتر از مردان است. همین واقعیت نشان میدهد که زنانی که به شخصیتشان احترام گذاشته میشود و جایگاهی شایسته مییابند، نه تنها نماد عفاف و وقار که نشانهی خرد و کارآمدیاند. جامعهای که شخصیت زنان خود را تثبیت کند، از آسیبهای خودنمایی و تحقیرپذیری در امان خواهد ماند، زیرا آنچه زن را از درون تهی میکند، بیتوجهی به ارزش، اندیشه و کرامت اوست، نه صرفا نوع پوشش یا ظاهر.
پزشکیان گفت: گروهی اندک از کسانی که در بند تجمل، خودفروختگی یا وابستگی به جریانهای بیگانهاند، سبب شدهاند که تلاشهای ارزشمند میلیونها زن مؤمن و آگاه ایران در حاشیه دیده شود. باید با نگاهی عالمانه و در عینحال اخلاقمحور، میان زنانی که به رشد فکری جامعه کمک میکنند و کسانی که در مسیر خودنمایی گام برمیدارند تمایز قائل شد. زنان ما نه تنها باید نقش اجتماعی خود را حفظ کنند، بلکه باید در برابر جریانهایی که از بیرون برای تخریب فرهنگ ایرانی و اسلامی برنامهریزی میکنند، بایستند و با کنشهای مسئولانه نشان دهند که ارزش زن در آگاهی، اصالت و عزت نفس تعریف میشود، نه در جلب نگاه دیگران.
رئیسجمهور در ادامه به رفتار برخی رسانههای بیگانه اشاره کرد که با سوءاستفاده از هر رخداد داخلی، تصویر غیرواقعی از وضعیت زنان ایرانی ارائه میدهند و توضیح داد: در حالیکه در کشورهای مدعی آزادی و حقوق بشر، بمباران مردم بیدفاع، زنان، بیماران و کودکان با توجیه امنیتی توأم است، همین کشورها با کوچکترین موضوع داخلی در کشور ما جنجال تبلیغاتی برپا میکنند و شعار آزادی سر میدهند. آنچه در برابر چشمان جهانیان رخ داده، نقض صریح تمامی اصول انسانی است و نمیتوان نام آن را حقوق بشر گذاشت.
رئیسجمهور با ابراز تأسف از برخی مواضع ایرانیانی که در خارج از کشور از اقداماتی دفاع میکنند که محصول خشونت و فقدان شرافت انسانی است، گفت: کسانی که بهجای دفاع از صلح و عدالت، در کنار رژیمهایی میایستند که کودک و بیمار را هدف بمب قرار میدهند، نه از ملت خویش که از انسانیت فاصله گرفتهاند.
پزشکیان تأکید کرد: اصلاح اجتماعی جزء با تدبیر، عقلانیت و پاکی نیت ممکن نیست. مسئله حجاب و عفاف نباید به ابزاری برای منازعه بدل شود، بلکه باید با رفتار و گفتاری که از احترام و کرامت سرچشمه میگیرد، حل شود. زنان و دختران این سرزمین که سرمایه افتخار ملتاند، باید خود در مسیر اصلاح فرهنگی پیشگام باشند، زیرا هیچ شکلی از اجبار یا تحمیل نمیتواند جایگزین بینش و باور درونی شود.
رئیس جمهور با اشاره به ضرورت احیای مفهوم محلهمحوری و مسجدمحوری گفت: اگر هر مسجد بتواند رسالت قرآنی خود را در رسیدگی به یتیم، فقیر و نیازمند انجام دهد، بسیاری از ناهنجاریهای اجتماعی از میان خواهد رفت.
پزشکیان تأکید کرد: آنچه امت اسلامی را در برابر سختیها مقاوم کرده است، نه ساختارهای دولتی بلکه ایمان، عمل و همدلی مردمی است که در مساجد شکل گرفته است. جامعهای که بتواند بر پایه آموزههای قرآن، یعنی اطعام مسکین و حمایت از محرومان بنا شود، دیگر شاهد فقر، طلاق و بحرانهای اخلاقی نخواهد بود.
رئیس جمهور با اشاره به ظرفیتهای گسترده شبکه مساجد در کشور اظهار داشت: در ایران بیش از ۸۰ هزار مسجد وجود دارد و اگر در هر مسجد جمع محدودی بتوانند یک خانواده بیپناه را تحت حمایت قرار دهند، مفهوم دولت رفاه به معنای واقعی تحقق مییابد. مسجد باید پناهگاه و مأمن مردم باشد؛ همانگونه که در دوران جهاد و دفاع مقدس، نیروهای مردمی از دل همین محلهها برخاستند.
پزشکیان اظهار داشت: قدرت مردم در شرایط تاریخی کشور، همواره بالاتر از ابزارهای دولت بوده است؛ همان مردم بودند که در سختترین سالها، با دستهای خالی، اما ایمان راسخ، میدانها را اداره کردند و اجازه ندادند حتی یک وجب از خاک کشور جدا شود. در آن دوران پول و امکانات نداشتیم، اما مردم با ایثار، جبههها را پر کردند و جنگ را به پیروزی رساندند؛ امروز نیز همان روحیه مردمی میتواند توسعه را ممکن کند.
رئیس جمهور با ذکر نمونههایی از مشارکت مردمی در ساخت مدارس، بیمارستانها و طرحهای خدماتی استانهای مختلف گفت: استمرار این روحیه همان قدرتی است که میتواند کشور را از بحرانهای اقتصادی و اجتماعی نجات دهد.
پزشکیان افزود: مسجد یعنی قدرت مردم و زمانی که این قدرت در مسیر خدمت قرار گیرد، راه بر سوءمدیریت و بیسامانی بسته میشود.
رئیس جمهور یکی از نشانههای این قدرت را حضور مردم در بحرانهای اخیر دانست و گفت: در همان روزهایی که دشمنان انتظار آشوب داشتند، ملت با بصیرت و عزم خود نشان داد که وطنفروش نیست و از ولایت و سرزمین خویش دفاع میکند.
پزشکیان تأکید کرد: احترام و صداقت در رفتار مدیران، محور اعتماد مردم است، زیرا جامعهای که از رفتار ناروا رنج نبرد، در سختیها نیز پایدار خواهد ماند.
رئیس جمهور با یادآوری اینکه جبهههای انقلاب اسلامی در دهه ۶۰ توسط همین مردم اداره شد، توضیح داد: هیچ سازمان رسمی بدون همراهی مردم توان اداره کشور را ندارد. باید مدیران، پزشکان و نهادهای خدماتی را بهسوی مسجد بازگرداند، یعنی همانجا که پیوند میان دولت و ملت شکل میگیرد؛ اگر مسئولی در مسجد حضور یابد و با مردم گفتوگو کند، بخشی از نارضایتی جامعه پیش از آنکه گسترده شود، حل میشود.
پزشکیان با اشاره به حدیثی از پیامبر (ص) گفت: مسلمانی زمانی معنا دارد که در محلهاش گرسنهای نباشد. اگر در جامعه ما حتی یک فقیر شب گرسنه سر بر زمین بگذارد، معنای مسئولیت دینی و انسانی به فراموشی سپرده شده است. دولت ممکن است درگیر محدودیتهای مالی باشد، اما این محدودیت نباید مانع آنچه شود که مردم با عشق انجام میدهند تا روحیه خدمت در جامعه خاموش شود.
رئیس جمهور افزود: در هر بحران، مردم با ایمان خود به میدان آمدهاند؛ چه در زلزله، چه در سیل و چه در جنگ. آنچه بقای جامعه را تضمین کرده، همین دلدادگی به خدمت است، زیرا هرجا دل به مردم سپرده شود، حمایت آنان به شکل سیلی از انرژی و توان برمیگردد.
پزشکیان در جمع مدیران استانی تأکید کرد: هدف نهایی مدیریت، رضایت مردم است؛ چون رضایت خدا در رضایت مخلوق اوست. اگر مردم از رفتار و نتیجه کار مدیران راضی باشند، خداوند نیز از آن دولت خشنود میشود.
رئیس جمهور در پایان با سپاس از همراهی مردم و مسئولان استانی گفت: باید با توکل به خدا و همدلی با مردم بر مشکلات غلبه و دعا کرد که هیچگاه در برابر ملت شریف ایران شرمنده نگردیم و توفیق خدمت صادقانه نصیب همه شود.
انتهای پیام/