هرچند خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ سبب شد تا لغو تحریمهای اقتصادی و هستهای علیه ایران محقق نشود، اما ایران بهتازگی پس از حدود ۲ دهه شاهد لغو کامل تحریمهای تسلیحاتی سازمان ملل بود.
برجام، توافق هستهای، ایران، تروئیکای اروپایی، چین، روسیه و آمریکا چندین بند غروب دارد؛ بندهای غروب تعیین شده در برجام برای سالهای مختلفی پس از امضای توافق در نظر گرفته شدهاند؛ لغو خودکار تحریمهای شورای امنیت علیه ایران، یکی از این بندهای غروب است که برای ۱۸ اکتبر ۲۰۲۳ در نظر گرفته شد؛ این بند در قطعنامه ۲۲۳۱ نیز برای سال هشتم اجرای توافق در نظر گرفته شد.
مهمترین تحریمها و محدودیتهایی که براساس این بند غروب لغو میشوند، عبارتند از پایان محدودیتهای مرتبط با فعالیتهای ایران در ارتباط با موشکهای بالستیک که قابلیت حمل سلاح دارند، پایان محدودیتها درباره انتقال موشکها، پهپادها و فناوریهای مرتبط با آنها و پایان تحریمها و انسداد اموال و داراییهای ۲۳ فرد و ۶۱ نهاد فعال در موضوعهای هستهای و موشکی ایران.
دبیرخانه شورای امنیت سازمان ملل ۱۸ اکتبر (۲۶ مهر) با ارسال یادداشتی به کشورهای عضو سازمان ملل پایان رسمی مقررات بندهای ۳، ۴ و ۶ ضمیمه ب قطعنامه ۲۲۳۱ علیه ایران را به اطلاع آنها رساند.
لغو تحریمهای مذکور، بدان معناست که ایران میتواند از این پس بهصورت جدی دیپلماسی و تعاملات دفاعی خود را در اشکال ۲ و یا چندجانبه بدون هرگونه مانع حقوقی و بین المللی توسعه دهد؛ هرچند رویکرد نظامی و دفاعی ایران در سالهای اخیر بر عدم وابستگی به شرایط بینالمللی متمرکز بوده و همین امر سبب شد تا کشورمان بتواند برنامههای دفاعی و نظامی خود را پیش برده و با سرعت در مسیر بومیسازی گام بردارد.
بخش دیگری از تحریمهای شورای امنیت علیه ایران در روز اجرای برجام و در اکتبر ۲۰۲۰ پایان یافته بودند.
کشورهای اروپایی که بدعهدی خود را در قبال اجرای برجام پس از خروج آمریکا از این توافق به دفعات نشان دادند، چند روز پیش از ۱۸ اکتبر، به بهانههای تکراری مانند ادعای استفاده از پهپادهای ایران در جنگ اوکراین، اعلام کردند که تحریمهای تسلیحاتی علیه ایران را در سطح ملی حفظ خواهند کرد.
مصطفی خوشچشم تحلیلگر ارشد مسائل راهبردی و بینالمللی در گفتوگو با خبرگزاری میزان به تشریح موضوع اجرای یکی از بندهای غروب برجام، یعنی لغو تحریمهای تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران و چشمانداز آینده این توافق پرداخت.
گستره تحریمهای سازمان ملل علیه ایران به اروپا و آمریکا تقلیل یافته است
خوشچشم درباره لغو تحریمهای تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران در چارچوب برجام، گفت: چه آمریکا و اروپا ایران را تحریم تسلیحاتی بکنند و چه نکنند، قرار نیست که آنها خریدار یا فروشنده تسلیحات و موشک به و از ایران باشند؛ این موضوع از پیش هم مشخص بود؛ اینکه این بند از برجام به اجرا درآمده و تحریمهای موشکی علیه ایران لغو شده به این معنا است که گستره جهانشمول تحریمهای سازمان ملل علیه ایران به اروپا و آمریکا تقلیل یافته و بنابراین دیگر کشورهایی که خواستار خرید و فروش تجهیزات و تکنولوژی نظامی از و به ایران هستند، مانند روسیه، چین و مجموعهای از کشورهایی مانند کوبا و ونزوئلا و هر کشور دیگری که خریدار یا فروشنده این گونه تجهیزات باشند، آزادانه، مستقیم و بدون مواجهه با پرداخت هزینه دور زدن تحریمها میتواند به این امر بپردازد.
وی با اشاره به اینکه اروپاییها و آمریکا در اواخر بهار با هدف محروم کردن ایران از لغو تحریمهای تسلیحاتی سازمان ملل بهعنوان یکی از امتیازهای در چارچوب برجام مدعی بودند که مکانیسم ماشه را به جریان میاندازند، اظهار کرد: آنها بعد از رونمایی از «خرمشهر چهار» و «هایپرسونیک فتاح» و در پی مواجهه با دیپلماسی قدرت ایران مجبور به عقبنشینی شدند و رضایت دادند که به جای از بین بردن برجام با هدف محروم کردن ایران از این یک امتیاز باقی مانده، دامنه تحریمها را کوچکتر کرده و آنها را محدود به تحریمهای ملی سابق خود در اروپا و آمریکا کنند.
در فرم هنوز برگههای برجام سر جای خودشان هستند
تحلیلگر مسائل راهبردی و بینالمللی درباره ادعاهای مکرر آمریکا درباره مرگ برجام، گفت: ۲ طرف مدتهاست که به تعهدات خود عمل نمیکنند؛ در ابتدا آمریکاییها نقض برجام کردند، پس از آن اروپاییها خلف وعده کرده و تعهدات خود را اجرا نکردند؛ ایران پس از ۱۴ ماه پایبندی به تعهدات برجامی خود در پی خروج آمریکا از این توافق، به تدریج از تعهدات خود کاست؛ بنابراین از لحاظ محتوایی چیزی از برجام در حال اجرا نیست، اما در فرم هنوز برگههای برجام سر جای خود هستند.
وی با بیان اینکه برخی موارد مانند لغو تحریمهای تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران ناشی از همین امر است وگرنه در روز انتقال یعنی ۱۸ اکتبر سال جاری قرار بود که اتحادیه اروپا هم همین تحریمها را برچیند و ملغی کند و ایران هم متقابلا اجرای پروتکل الحاقی را از حالت داوطلبانه به حالت اجباری دربیاورد، بیان کرد: اما ۲ طرف این کار را انجام ندادند؛ در حقیقت لغو تحریمهای تسلیحاتی سازمان ملل علیه ایران، موضوع چیزی بود که در قطعنامه ۲۲۳۱ آمده بود و نیاز به اجرای برجام از سمت هیچ یک از طرفین نداشت و بهصورت اتوماتیک اجرایی شد، بدون آنکه نیاز به رایگیری خاص یا اعلام موافقت طرف خاصی داشته باشد؛ بنابراین این امر بهصورت اتوماتیک انجام شد.
آمریکا خواهان کاهش فشار بر ایران نیست
این تحلیلگر مسائل بینالمللی درباره رویکرد تحریمی آمریکا علیه ایران، گفت: اساسا تحریمهای اصلی، تحریمهای یکجانبه آمریکا هستند و نه تحریمهای سازمان ملل؛ تحریمهای لغو شده اخیر هم تحریمهای موشکی بودند؛ تحریمهای اقتصادی که علیه ایران اعمال شده و بر کشور تاثیر میگذارند، همه تحریمهای یکجانبه آمریکا هستند و آمریکا هم این تحریمها را بر نمیدارد؛ حتی اگر این تحریمها را بردارد، مشابه اثر همین تحریمها ذیل چندین لایه دیگر تحریمهای موشکی و منطقهای و ... وجود دارد.
خوشچشم با اشاره به اینکه حتی اگر این تحریمهای یکجانبه آمریکا در زمینه هستهای برداشته شود باز هم تاثیر خاصی نمیگذارد مگر اینکه تمامی تحریمهای آمریکا برداشته شود و قطعا آمریکاییها دست به چنین اقدامی نمیزنند و تحریمهای یکجانبه خود را علیه ایران لغو نمیکنند، توضیح داد: آمریکاییها ممکن است دنبال مذاکرات برای دوران پس از برجام باشند، اما هم اکنون نیز یک توافق کامل و نوشته شده از شهریور پیش برای احیای برجام وجود دارد؛ اما آمریکاییها به چند مسئله نوشته شده در این توافق که حتی مورد تایید اتحادیه اروپا هم است و جز امتیازهای ایران حساب میشود، تن نمیدهند؛ اساسا آمریکا خواهان کاهش فشار بر ایران نیست.
خوشچشم در پایان همچنین گفت که در آینده نزدیک میز مذاکره برجام را قابل تصور نمیداند.
انتهای پیام/