به گزارش گروه اقتصاد ، امروزه مطالعه الگوی خرید و مصرف خانوار از اهمیت بالایی برخوردار است، مطالعه وضعیت خرید خانوار از جنبههای مختلف برای تحلیل گران در برگیرنده آمار و اطلاعات مفیدی است. برخی برای ارزیابی تاثیر شاخصهای اقتصادی بر توان خرید، برخی برای بررسی وضعیت غذایی و سلامت و برخی دیگر برای انجام برنامه ریزیهای کلان اقتصادی از مطالعه بازار و مشتریان بهره میبرند. مواد غذایی به عنوان یک نیاز اساسی از اصلیترین محصولاتی است که در سبد خانوار ایرانی قرار میگیرد. خانوادهها بر اساس توان مالی، موقعیت جغرافیایی و اجتماعی، تعداد نفرات و سبک زندگی خود اقدام به خرید محصولات و مواد غذایی مینماید.
در این تحقیق بررسی اطلاعات و آمار خرید خانوار با هدف بهره گیری از ظرفیتهایی شکل گرفته است که تحقیقات بازار برای تولیدکنندگان و عرضه کنندگان محصولات ایرانی برای رقابت با محصولات خارجی میتواند فراهم آورد. شرکت بازرسی کیفیت و استاندارد ایران برای “حمایت از کالای استاندارد ایرانی” و همچنین از تولید کنندگان کالاهای با کیفیت ایرانی و با توجه به اهمیت مواد غذایی اقدام به تحقیقات بازار در سه حوزه مواد پروتئینی، نوشیدنیهای سرد و لبنیات نموده است. در این خصوص از تعداد ۳۸۲ نفر از افرادی که وظیفه خرید خانواده را برعهده داشته اند در زمینه میزان خرید برخی مواد غذایی در ماه سوال شده است. نمونه مذکور از میان جامعه شهری در سطح کشور به نسبت جمعیت استانها جمع آوری شده است. نتایج به دست آمده مربوط خرید و مصرف خانوار در نمونه مورد بررسی در این تحقیق است و بدیهی است که سهم خرید ادارات، سازمان ها، رستوران ها، هتلها و … را در بر نمیگیرد. حدود ۶۰ درصد از پاسخ دهندگان را آقایان تشکیل داده اند و توزیع تعداد نفرات خانوار به صورت زیر است:
بررسی الگوی خرید مصرف کنندگان نیازمند بررسی توان خرید مصرف ایشان است، در این تحقیق حدود ۳۱.۷ درصد افراد در رده درآمدی ۱.۵ تا ۲.۵ میلیون تومان قرار گرفته اند و ۲۴.۴ درصد نیز در دسته ۲.۵ تا ۳.۵ میلیون تومان قرار دارند.
نوشیدنیها از دیرباز همراه سفره ایرانیها بوده اند، ازین رو در تحقیق انجام شده در مورد نوشیدنیهایی که اغلب توسط مشتریان خریداری میشود پرسیده شده است. نتایج نشان میدهد دوغ با حدود ۳۶.۶ درصد بیشترین سهم از خرید و پس از آن محصولات ماءالشعیر با ۲۰.۴% و انواع نوشابهها با ۱۶.۹% قرار دارند. نکته قابل توجه در این تحقیق گرایش ۶۶.۲% مصرف کنندگان به خرید محصولات بدون گاز در مقابل نوشیدنیهای گازدار است.
از دیگر مواد غذایی که نقش مهمی در سبد خانوار ایفا میکند، انواع لبنیات شامل شیر، انواع ماست، پنیر، کره، خامه و… است. ماست و انواع آن با ۴۷.۹% بیشترین سهم از مصرف ماهانه لبنیات خانوار را تشکیل میدهند و در رتبههای بعدی شیر با ۲۹.۳% و پنیر با ۱۷.۴% قرار دارند.
خرید ماهانه گوشت و فرآوردههای پروتئینی موضوع بعدی است که از مشتریان سوال شده است. در این بخش، مصرف کنندگان در خصوص میزان خرید گوشت قرمز، مرغ، ماهی، فرآوردههای پروتئینی، کنسروها اظهار نظر نموده اند. با توجه به ناچیز بودن سهم مصرف برخی از مواد پروتئینی مانند گوشت بوقلمون، مرغابی، بلدرچین و… در تحقیق جاری میانگین مصرف ماهانه اقلام پر مصرف خانوارها به صورت زیر حاصل شده است:
تعداد نفرات خانوار یک عامل تعیین کننده در میزان خرید مواد پروتئینی است. نمودار زیر نشان دهنده میانگین مصرف ماهانه هر یک از مواد پروتئینی برای خانوارهای دو تا پنج نفره است. نتایج نشان میدهد، افزایش تعداد نفرات خانوار بیشترین تاثیر را بر میانگین خرید ماهانه مرغ در پی دارد، این درحالی است که میزان مصرف گوشت قرمز با افزایش تعداد نفرات خانوار به مقدار کمتری افزایش نشان میدهد.
نکته جالب توجه دیگر مقایسه میزان مصرف مواد پروتئینی در تهران و سایر شهرهای کشور است. جایی که میانگین مصرف ماهانه مواد پروتئینی به ازای خانوار در اقلام اصلی کمتر از میزان مصرف سایر شهرها میباشد.
از اصلیترین موضوعاتی که در تحقیقات بازار مورد توجه محققات قرار میگیرد، شناسایی اولویتهای مشتریان هنگام انتخاب محصولات است، به عبارت دیگر مشتریان بر اساس چه ویژگیهایی محصول مورد نظر خود را انتخاب میکنند. از جمله ویژگیهایی که از نگاه مشتریان برای محصولات غذایی میتوان برشمرد، به طعم محصول، قیمت، ارزش غذایی، برند محصول و بسته بندی میتوان اشاره کرد. در این تحقیق از مشتریان اصلیترین معیار انتخاب انتخاب مواد پروتئینی، لبنیات و نوشیدنیها پرسیده شده است. به صورت کلی طعم محصول اصلیترین ویژگی تاثیرگذار بر خرید مصرف کنندگان است، پس از آن ارزش غذایی، قیمت، برند محصول و بستهبندی قرار دارد. لازم به ذکر است در میان سه دسته لبنیات، مواد پروتئینی و نوشیدنی، نحوه بسته بندی محصولات لبنی نسبت به سایر محصولات تاثیر بیشتری بر انتخاب مشتریان هنگام خرید میگذارد.