به گزارش گروه فضای مجازی ، ارگ کلاه فرنگی یکی از آثار تاریخی مربوط به دوره قاجار است که به سالهای ۱۲۶۴ تا ۱۳۱۳ هجری قمری باز می گردد و در خیابان مطهری شهر بیرجند واقع شده است.
این ارگ در حال حاضر محل استانداری خراسان جنوبی است که در گذشته به نامهای دیگری همچون ارگ حسام الدوله، قصر بی بی عروس و ارگ سرکار نیز خوانده میشد؛ صرف نظر از فرم زیگوراتی آن در بخش هم کف کاملترین نقشه و فضاسازی را دارا میباشد و قسمت ورودی ارگ جلوتر از طبقه هم کف ایجاد شده است که با چندین قوس طاقهای زیبایی را در بنا به وجود آورده است.
ارگ کلاه فرنگی منسوب به امیر حسن خان شیبانی و متعلق به امیر علم خزیمه بوده که وی آن را به فرمانداری بیرجند اهدا نمود.
این ارگ زمانی مقر حکومتی بود از یادگارهای اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجار میباشد. عمارت ارگ صرف نظر از فرم ویژه «زیگوارتی» و «شش اشکوبه» از چند بخش مهم تشکیل شده است.
ارگ کلاه فرنگی به شکل شش ضلعی و در رأس به شکل مخروط و به رنگ سفید میباشد و مصالح این ساختمان از گل، آجر، آهک و ساروچ است.
بخش هم کف بنا با داشتن کاملترین نقشه و فضاسازی، جایگاه ویژهای در این بنا دارد. فضای ورودی ارگ جلوتر از طبقه هم کف ساخته شده و با چند قوس زیبا و چشمگیر طاقهایی را در آن بوجود آورده است. مجموع فضاهای بوجود آمده در طبقه هم کف، علاوه بر دارا بودن تزیینات و فنون تزیینی گوناگون به گونهای طراحی شده که فضاهای مختلف مانند هشتی، گنبدیها و اتاقها به وسیله دالانهای ارتباطی با هم مرتبط میباشند.
حوضخانه بنا نیز مرکزیتی را در طبقه همکف بوجود آورده بطوریکه ورودیهای مختلفی از فضای پیرامون حوضخانه به این محل گشوده میشوند. محوطه حوضخانه یک متر از کف اصلی بنا پایینتر است و به صورت هشت ضلعی طراحی و ساخته شده است. فضای پیرامون این مکان دارای طاقنماهای تزیینی با مقرنسهای زیبا میباشد به تعداد طاق نماها، سکوهای کوتاهی در بخش تحتانی آن تعبیه شده است. روشنایی فضای حوضخانه از طریق گنبدی کلاه فرنگی و توسط پنجرههای نورگیر تأمین میشود. آب نمای زیبایی نیز با فرم مخصوص علاوه بر تهویه حوضخانه، هوای مطبوعی را در این مکان به وجود میآورد. از جمله تزیینات به کار رفته در فضای حوضخانه، مقرنس، رسمیبندی، کاربندیهای لانه زنبوری و تزیینات گلدانی است.
طبقه اول بنا که به صورت هشت ضلعی بر روی طبقه هم کف ساخته شده، دارای فضای کمتری است و چند اطاقک در آن ساخته شده است. همچنین سه طبقه دیگر بنا به صورت نمادی ساخته شده و صرفاً به دلیل فرم پذیری بنا میباشد.